Regeneratieve recreatie voegt waarde toe aan Waddengebied

Op 29 januari 2026 presenteerde Visit Wadden in het Friese Marrum de publicatie ‘Regeneratieve recreatie; een nieuwe vorm van toerisme en recreatie in het Waddengebied’. Doel van regeneratieve recreatie is om waarde toe te voegen op drie gebieden: community, cultuur en natuur.

Wendy Oude Veldhuis, projectleider bij Visit Wadden, vertelt allereerst wat onder ‘het Waddengebied’ wordt verstaan: "In Nederland gaat het om de eilanden, de zee en de kust, van Den Helder tot aan de grens met Duitsland. We hebben echter ook samenwerkingen met Duitsers en Denen en dan heb je het over een gebied dat zich uitstrekt tot Esbjerg.” Vervolgens gaat ze in op de aanleiding voor de publicatie ‘Regeneratieve recreatie; een nieuwe vorm van toerisme en recreatie in het Waddengebied’. "In veel nationale en internationale beleidsstukken hebben we als doelstelling dat we van het Waddengebied ‘de duurzaamste bestemming van Europa’ willen maken. Dat komt mede omdat de Waddenzee op de Werelderfgoedlijst van UNESCO staat. Verder is naast het toerisme ook de natuur heel belangrijk. We willen echter nog verder gaan dan ‘duurzaamheid’. Een aantal jaren geleden kwamen we in aanraking met ‘regeneratief’ en dat sprak ons meteen aan.”

Geen schadefactor, maar oplossing

Ze vertelt waarom: "Uit onderzoeken zien we dat toerisme niet altijd en overal goed is voor de natuur. Wij dachten: maar wat nou als bezoekers ook een oplossing kunnen zijn?” In de publicatie wordt het verschil uitgelegd tussen regulier toerisme, duurzaam toerisme en regeneratief toerisme. Het eerste neemt waarde weg en is netto-negatief, het tweede streeft naar neutraliteit en is dus netto-nul en het laatste voegt waarde toe en is daarmee netto-positief. 

De presentatie van Anna Pollock, dé expert op het gebied van regeneratief toerisme, op het Frysk Toerisme Festival 2025 was voor veel mensen een eyeopener. "Daarom hebben we haar verhaal als uitgangspunt genomen en een vertaalslag gemaakt waarbij we keken wat dat betekende voor ons in het Waddengebied en hoe we iets konden terugdoen voor de gemeenschap, cultuur en natuur in het Waddengebied.”

De toerist en regeneratief toerisme

Voor de publicatie onderzocht Fay de Koning in hoeverre de toerist openstaat voor regeneratief toerisme. "Van instanties waar we veel mee samenwerken, zoals de Waddenvereniging en natuurbeheerders, hoorden we dat ze wekelijks worden gebeld door bedrijven die een maatschappelijk uitje willen organiseren. Mensen die ergens recreëren willen namelijk graag iets terugdoen voor iets of iemand en zoeken naar zingeving. Een trend die je terugziet in de toenemende populariteit bij bedrijven van NLDoet, de Boomplantdagen en de Natuurwerkdagen. Om die signalen goed te kunnen onderbouwen met onderzoek heeft Fay dit grondig onderzocht. Van de 1.100 respondenten gaf 90 procent aan dat ze het hartstikke leuk vonden om met regeneratief toerisme aan de gang te gaan.”

Aanbod in beeld

De uitdaging was vervolgens om deze intentie om te zetten in feitelijk gedrag. Bovendien moest daarvoor ook aanbod zijn. Oude Veldhuis: "We wilden niet alles tot in den treure uitdenken, want dan kunnen we over een jaar pas los. Daarom zijn we nu begonnen met de eerste fase: het komende halfjaar het verhaal over en de uitleg van regeneratief toerisme overbrengen naar ondernemers die in het Waddengebied werkzaam zijn en naar overheden en beleidsmedewerkers. Zodat ze niet alleen begrijpen wat het is, maar met een uitgestoken hand en de vraag wat ze er eventueel mee zouden kunnen. In een volgende fase kijken we naar de consument.”

Het Waddengebied start met regeneratief toerisme niet op nul. "Er is namelijk al aanbod”, vertelt Oude Veldhuis. "De meest laagdrempelige vorm daarvan zijn de jutacties. In het najaar van 2026 willen we een product voor de consument maken waarbij wij al het bestaande aanbod in kaart brengen en over de bühne brengen.” Momenteel ziet ze dat het aanbod vooral gericht is op de natuur. "Ik zie nog veel meer mogelijkheden. Om een voorbeeld te noemen: er is veel erfgoed langs de Waddenkust, zoals kerken en borgen. Het lijkt me prachtig als mensen daar een dagje meehelpen met restauratiewerkzaamheden of schilderen. Nu draaien al die kerkjes nog vooral op vrijwilligers. Die kunnen misschien een extra handje gebruiken. De bezoeker kan daarbij kijken waar zijn interesse ligt: bij de natuur of misschien toch meer bij de cultuur of bij een maatschappelijke taak.”

Regeneratieve recreatie

Visit Wadden kiest bewust voor regeneratieve recreatie en niet voor regeneratief toerisme. "Toeristen zijn buitenstaanders die op vakantie komen en daarna naar huis gaan. Daarom gebruiken we liever de term recreatie. Bovendien denken we dat veel bewoners eveneens openstaan voor regeneratieve recreatie. Zij willen ook andere mensen helpen en zijn op zoek naar zingeving.”

Oude Veldhuis ziet geen groot onderscheid tussen enerzijds de Waddeneilanden, waar het druk is en de nadruk erg ligt op zand en zee, en anderzijds de Waddenkust, waar het meer draait om rust en waarvan de schoonheid vaak nog ontdekt moet worden. "Op elke plek moeten we voor de natuur zorgen. Bovendien wonen er overal mensen en is er overal cultuur. Natuurlijk zijn er verschillen tussen Den Helder, Ameland en Harlingen, maar je kunt op elke plek iets bijdragen.”

Uitdagingen

Oude Veldhuis ziet nog voldoende uitdagingen: "Allereerst de mogelijke kloof tussen intentie en gedrag. Mensen hebben nu aangegeven dat ze het heel leuk vinden, maar we weten nog niet of ze het in de praktijk gaan doen. Ik ben benieuwd naar de intrinsieke motivatie: gaan ze bijvoorbeeld kanoën en plastic rapen in ruil voor een gratis kopje koffie of omdat ze het leuk vinden? In september 2026 komt er een grote campagne om te komen jutten. Ik denk dat dat echt een ‘reason to travel’ is; dat gaan we ontdekken dit jaar.”

         

         

Een andere uitdaging is begeleiding en organisatievermogen. "Dat kun je niet neerleggen bij de bewoners of een paar vrijwilligers. Dat is niet te doen. Een zekere mate van professionalisering is nodig. Er moet bijvoorbeeld een aanmeldformulier zijn en een plek waar mensen met vragen terecht kunnen.” Oude Veldhuis ziet bij dit alles voor Visit Wadden in ieder geval een adviserende rol en een netwerkrol weggelegd. "Zeker omdat we zicht hebben op het hele gebied, inclusief Duitsland en Denemarken.”

Nora van de Wadden

Met regeneratieve recreatie richt Visit Wadden zich op een specifieke doelgroep. Oude Veldhuis: "We noemen die ‘Nora van de Wadden’. De avontuurzoeker uit de Leefstijlvinder en de postmoderne hedonist uit het Mentality model van Motivaction. Van deze groep weten we dat ze ervoor openstaat en bovengemiddeld aanwezig is, op de Waddeneilanden maar ook aan de Waddenkust.”

Over vijf jaar

Oude Veldhuis heeft een duidelijk beeld van waar ze over vijf jaar wil staan. "Ik denk dat de natuurpartners zich dan prima kunnen redden. Ze kunnen al goed met mensen en groepen omgaan. Natuurorganisaties kunnen het goed begeleiden en hebben de juiste gidsen. Als we dat nog een beetje aanjagen, maak ik me om die kant geen zorgen. Ik zou er veel plezier aan beleven als we met regeneratief toerisme ook iets terug kunnen doen voor de bewoners en het leven van de bewoners prettiger kunnen maken. Bewoners zijn vaak minder goed georganiseerd en hebben bovendien meestal uiteenlopende wensen. Ik zou het leuk vinden als we daar niet alleen meer zicht op zouden hebben, maar als we ook het bewonersgeluk daadwerkelijk kunnen verhogen.”