Vranken en Van Leeuwen: Waar blijft de regie op toerisme?
Vandaag waren Hans van Leeuwen van PleisureWorld NRIT en Jos Vranken (NBTC) te gast bij NPO1 in het programma Spraakmakers. In dit programma hielden ze een pleidooi voor een minister van toerisme maar wel eentje met een breed gedragen mandaat. Volgens Vranken en Van Leeuwen ontbreekt het in Nederland aan een goede integrale visie op toerisme. Hans van Leeuwen pleitte verder voor meer vrije vakantieperiodes om het toerisme beter te spreiden en een verplaatsing van Schiphol naar zee. Zorgen maakte hij zich over de macht van grote (inter)nationale spelers die het toeristisch beleid in Nederland gaan bepalen.
Toerisme levert volgens presentatrice Ghislaine Plag een grote bijdrage aan de Nederlandse economie en onze welvaart maar zorgt ook voor problemen. Jos Vranken bracht -om dat in perspectief te plaatsen- de recente geschiedenis naar voren: "In 2013 hadden we nog een jubeljaar met de heropening van het Rijksmuseum en andere festiviteiten. Toen hebben we veel tijd, geld en aandacht gestoken in het aantrekken van toeristen maar je ziet nu heel snel de focus verschuiven naar een ander soort publiek en soms het weren van bepaalde groepen toeristen.”
Om allerlei redenen heeft groei en economische heel lang centraal gestaan maar is het belang van de lokale bevolking uit het oog verloren. Vranken: "Je moet veel meer vanuit een gedeeld belang samen optrekken. Bestuurders moeten op alle niveaus nadenken hoe we het belang van de bewoner centraal stellen in wat je met elkaar gaat ontwikkelen. Zodat mensen zich niet vervreemd gaan voelen met een plek. Want als inwoners zich fijn voelen bij een plek, stralen ze dat ook uit naar gasten van buiten. Dat is niet makkelijk maar vereist dat je actief sturing geeft aan die groeiende behoefte van zowel Nederlandse als buitenlandse gasten.”
Tijd voor een minister van toerisme met een breed mandaat
Volgens Hans van Leeuwen is de kneuterigheid troef in Nederland: "In Nederland is het nog steeds postzegel denken. De landelijke overheid neemt het nog steeds niet serieus. Er zijn veel verschillende brancheorganisaties die allemaal over een klein stukje toerisme en vrije tijd gaan. De impact wordt nog niet erkend en het wordt eigenlijk tijd voor een minister van toerisme. Jos Vranken is al een halve staatssecretaris van toerisme en zou goed een eerste minister kunnen zijn.”
Volgens Vranken is een minister alleen niet voldoende. "Je hebt absoluut centrale regie nodig maar wel met mandaat.” Hij noemde als voorbeeld de landbouw dat een kleinere bijdrage heeft aan het bbp maar een sterk lobby en een eigen ministerie. "Dat ontbeert de toeristische sector. Terwijl het belang en de urgentie van centrale regie groeit.” Op een directe vraag van presentatrice Gihislaine Plag koos Vranken toch voor een minister van toerisme maar wel eentje met mandaat om die centrale regie te kunnen voeren. "Als je geen centrale regie voert, loop je het risico dat er vanuit kleine gebieden of deelsectoren dingen gebeuren die niet samenhangend zijn.” Want gasten zijn volgens Vranken grenzeloos: "Een gast weet niet waar een Nederlandse provincie, gemeente, sector start of ophoudt. Een vakantiebeleving is georganiseerd in verschillende sectoren, in verschillende gebieden, op verschillende beleidsterreinen. Daar zal een vorm van verbinding, centrale regie op moeten komen om veel meer gasten te verleiden andere activiteiten te ondernemen in Nederland.”
Vranken had nog wel een mooie vergelijking met de Nederlandse waterbouw: "Zonder sturing is het net als water. Als je niks doet, loopt het naar het laagste punt en stroomt het over. We zijn heel goed in het verleggen van waterstromen en dit is eigenlijk een heel groot pleidooi om actief richting te gaan geven aan toekomstige bezoekersstromen. Dat kan alleen maar als je boven het lokale en subsectorale niveau uitstijgt.”
Nederland is een notendop
In de optiek van Van Leeuwen loopt het beleid achter op het gedrag van de consument: "Wij kijken nog steeds naar Nederland en Amsterdam en vinden dat alles in 15 minuten moet worden bereikt. Maar als je in Londen de Harry Potter Experience wilt bezoeken, ben je uren vanaf London City onderweg. Dan heb je in Nederland bijna het hele land doorkruist.
Hans van Leeuwen stelde ook vraagtekens het referentiekader van veel beleidsmakers: "Hoe kun je toeristisch beleid maken als je zelf niet weet wat het gedrag van de toerist is.” Probleem volgens Van Leeuwen is wel dat die toerist niet meer in een vakje is te stoppen en zich als een kameleon gedraagt: "De ene week loop ik op een popfestival, de week daarop stap ik in de camper en weer later ga ik op cruise. Je bent met je mobiel 24/7 online en dat zie je ook in de trein waar iedereen aan het werk is op de laptop.”
Denken vanuit de plek en welke toerist bij je past
Vranken probeerde daarop aanhakend ook een aantal misvattingen over toeristen uit de weg te ruimen: "We denken dat we overspoeld worden door Chinezen. Niets is minder waar. Die groei is procentueel wel groot maar over een hele kleine basis. Vorig jaar waren er een kleine 400 duizend Chinese verblijfsgasten in Nederland, daar staan 5,7 miljoen Duitse verblijfsgasten tegenover. De helft van alle verblijfsgasten zijn onze directe buren en 80 procent zijn Europeanen. In het zoeken naar de ideale gast, is weten waar we het met elkaar over hebben de eerste stap. En dan is het belangrijk dat een Duitse toerist wat anders wil dan de doorsnee Chinees. En een koppel uit Berlijn vertoont een heel ander gedrag dan een gezin uit Nordrhein-Westfalen. Het is niet allemaal in een hokje te duwen en heel erg afhankelijk van welke plek je bent. Vanuit die indentiteit van die plek moet je kijken welke toerist bij je past. Als je een gezellig klein Hanzestadje bent, ben je misschien niet gebaat bij een touringcar Chinese toeristen maar wel bij een koppel uit Berlijn dat vanuit intrinsieke motivatie je stad bezoekt.” Je moet volgens Van Leeuwen vooral kijken wat organisch bij je past. "Je kunt niet overal een outlet center bouwen.”
Zorgen om marktmacht van grote spelers
Van Leeuwen maakte zich wel zorgen over de grote toeristische spelers die het in Nederland voor het zeggen krijgt zoals de Bookings.com, grote vakantieketens en buitenlandse partijen die in toenemende mate Nederlandse recreatiebedrijven overnemen: "Het grote geld gaat zo het beleid bepalen en dan hebben we geen zeggenschap meer over wat er in ons land gebeurt.” Het mooie van Nederland is volgens Van Leeuwen juist de kleinschaligheid. "Maar die kleinschaligheid moet je met kwaliteit borgen. En dat doe je niet door almaar meer toeristenbelasting te heffen want dan wordt het onbetaalbaar.” Ook Vranken vindt dat steden en regio’s hun eigen identiteit moeten bewaken. Een mooi voorbeeld is volgens hem hoe ze in Nuenen en Zundert omgaan met het erfgoed van Van Gogh: "Zij hebben niet de collecties van het Van Gogh Museum en het Kroller Muller maar gaan heel zorgvuldig om met hun erfgoed en hebben daarbij ook het type gast dat bij de kleinschaligheid past. Individueel reizende gasten die zich verdiepen in Van Gogh en niet die sprinkhanen die langs de schilderijen rennen en de souvenirshop leeggrazen.”
Van Leeuwen pleitte ook voor het verplaatsen van Schiphol naar zee. "Dan denk je op een mondiale schaal. Wil je het leefbaar houden dan moet je daarop acteren.” Vranken zag dat niet zo maar vond dat je de problematiek rond Schiphol op (inter)nationaal niveau moet bezien in samenhang met de andere luchthavens in Nederland en de ons omringende landen.
Kritisch was Van Leeuwen op de krappe vakantieperiodes waardoor de drukte zich op bepaalde perioden concentreert. "Een prachtig instrument om de drukte te spreiden dat we nu onbenut laten.”
