Mahahual: Bestemming of woonplaats?

Cruisetoerisme groeit nog steeds en wordt gekenmerkt door een zeer brede reikwijdte die vele andere sectoren raakt (Brida, Riaño & Zapata, 2011). Mede daardoor kent het ook vele impacts op bestemmingen en bewoners, zowel positief als negatief. Bewoners spelen een belangrijke rol in de bezoekerservaring in een bestemming en daarom is acceptatie en steun van de lokale gemeenschap aan toerisme essentieel. Lokale gemeenschappen zouden moeten worden betrokken in de ontwikkeling van toeristische bestemmingen. 

Mahahual is een dorp aan de Mexicaans Caribische kust. De haven Costa Maya ontvangt rond de miljoen bezoekers per jaar (zie: https://www.ceicdata.com/en/mexico/cruise-arrivals-and-cruise-passenger-arrivals) en is daarmee de tweede grootste cruisebestemming van het land (zie: www.cruisemapper.com). In het voorjaar van 2019 is er kwalitatief onderzoek gedaan in samenwerking met Takata Experience, een lokaal onderzoekscentrum, onderdeel van een duikschool, naar de sociaal-culturele impact van cruisetoerisme in het dorp met als doel om oplossingen te vinden om de gemeenschap er meer van te laten profiteren.

Sociaal-culturele impacts zijn per definitie subjectief en gewoonlijk moeilijk meetbaar omdat er zoveel factoren een rol spelen (Fletcher et al., 2013). Voor deze studie is er gekozen om te kijken naar de volgende aspecten: kenmerken van de bestemming, kenmerken van bewoners, gevoelde sociaal-culturele impacts door bewoners en het havenmanagement (Brida, Riaño & Zapata, 2011; Deery, Jago & Fredline, 2012; Faulkner & Tideswell, 1997; Klein, 2011).

Voor wat betreft de bestemming- en bewonerskenmerken werd gevonden dat zo’n 85% van de bewoners van Mahahual werkzaam is in het toerisme. Het dorp kent dus een sterke economische afhankelijkheid. Deze afhankelijkheid zou de reden kunnen zijn waarom de bewoners aangeven contact met toeristen nog steeds te appreciëren, ondanks dat het dorp volgens bestaande theorieën (zoals de Irritation Index van Doxey, 1975, zie Fletcher et al., 2013) reeds een aversie tegen toeristen zou moeten vertonen. Daar komt bij dat bewoners aangeven weinig tot geen vertrouwen te hebben dat lokale leiders het toerisme in goede banen kunnen leiden en ze voelen ook geen betrokkenheid in de verdere ontwikkeling van toerisme in hun dorp.

Onder de gevoelde sociaal-culturele impacts van bewoners is gevonden dat infrastructuur en publieke diensten niet toereikend zijn voor de alsmaar groeiende bewoners- en toeristenaantallen in het dorp. Riool, waterzuiveringsinstallaties en afvalverwerking zijn overbelast. Het wegennetwerk takelt af en gezondheidszorg- en veiligheidsdiensten kunnen het nieuwe aantal mensen niet aan. Dit heeft ook zo zijn effect op omliggende natuur waarvan veel mensen afhankelijk zijn voor hun werk in de visserij of toeristische diensten. Terwijl toerisme zich bezighoudt met het vermaken van mensen, lukt dit eigenlijk helemaal niet voor de bewoners. Die klagen steen en been over het gebrek aan vermaak in en rond het dorp. Dit heeft tot gevolg dat velen in hun vrije tijd het dorp verlaten en hun geld elders uitgeven. Maar meer nog staat dit een gevoel van gemeenschap in de weg.

Gekeken naar havenmanagement wordt duidelijk dat de haven eigendom is van de zeer welvarende ITM Group. Er zijn verschillende zwembaden, entertainmentcentra, restaurants en bars en bovendien biedt Costa Maya zelf vervoer, tours, beach clubs en zelfs hotels aan. Er blijft zeer weinig over voor lokale ondernemers om aan te verdienen. Gezien de hoeveelheid geld dat er verdiend wordt aan de cruisetoeristen en het grote aantal toeristen in het dorp is het opvallend dat een groot deel van de 1000 bewoners van Mahahual nog in houten hutten leeft, zonder fundamentele voorzieningen als stromend water, rioolaansluiting en afvalvoorziening.

Al met al is er een oneerlijke verdeling van inkomsten en wegen de baten op dit moment niet op tegen de kosten voor de bewoners van Mahahual. Desondanks is er wel draagvlak voor toerisme omdat men zich zeer bewust is van hun economische afhankelijkheid. Echter, als de situatie niet verbetert en de bewoners zich uitgesloten blijven voelen van het toerismemanagement is het zeer denkbaar dat dit in de nabije toekomst zal veranderen.

Er zijn aanbevelingen gegeven hoe dit negatieve scenario te voorkomen. Een daarvan is het opzetten van een marktplaats die de culturele diversiteit van het dorp benut. Op de markt kan worden gehandeld, maar kunnen mensen ook onder elkaar komen, activiteiten organiseren, worden onderwezen in de vorm van workshops en zo bijdragen aan de economische, culturele en sociale situatie van het dorp. Er wordt tevens aanbevolen aan de lokale leiders om de bevolking meer te betrekken in het besluitvormingsproces en hier transparanter over te zijn. Het verantwoordelijke ministerie dient de infrastructuur te vernieuwen en paraat te maken voor huidig gebruik. Costa Maya haven wordt geadviseerd om de relatie met de gemeenschap aan te scherpen en ruimte te laten voor lokaal ondernemerschap.

Referenties

• Ap, J. (1992). Residents’ perceptions on tourism impacts. Annals of Tourism Research, 19(4), 665–690. https://doi.org/10.1016/0160-7383(92)90060-3
• Brida, J. G., Riaño, E., & Aguirre Zapata, S. (2011). Residents’ attitudes and perceptions towards cruise tourism development: A case study of Cartagena de Indias (Colombia). Tourism and Hospitality Research, 11(3), 181–196. https://doi.org/10.1177/1467358411415153
• Deery, M., Jago, L., & Fredline, L. (2012). Rethinking social impacts of tourism research: A new research agenda. Tourism Management, 33(1), 64–73. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2011.01.026
• Faulkner, B., & Tideswell, C. (1997). A Framework for Monitoring Community Impacts of Tourism A Framework for Monitoring Community Impacts of Tourism. Journal of Sustainble Tourism, 5(1), 3–28. https://doi.org/10.1080/09669589708667273
• Fletcher, J., Fyall, A., Gilbert, D., & Wanhill, S. (2013). Tourism: Principles and Practice (Fifth). Harlow, UK: Pearson.
• Klein, R. A. (2011). Responsible Cruise Tourism: Issues of Cruise Tourism and Sustainability. Journal of Hospitality and Tourism Management, 18, 107–116.
• Zhu, H., Liu, J., Wei, Z., Li, W., & Wang, L. (2017). Residents’ attitudes towards sustainable tourism development in a historical-cultural village: Influence of perceived impacts, sense of place and tourism development potential. Sustainability (Switzerland), 9(1). https://doi.org/10.3390/su9010061

Auteurs

Loreen Scharf (student Tourism Management Hogeschool Inholland 2015 – 2019) en Swen Waterreus (docent / onderzoeker Tourism Management Hogeschool Inholland). Correspondentie: Swen.waterreus@inholland.nl

Loreen heeft voor deze scriptie de categorieprijs 'Best Social Sustainable Thesis' gekregen in de TUI-CELTH Sustainable Tourism Thesis Award.