Het WK voetbal in Qatar

Een ‘game-changing’ sportevent dat ons zal verrassen

De wereld zal tijdens het WK voetbal in Qatar in 2022 kunnen genieten van een voetbalfeest dat in een totaal nieuw deel van de wereld bruggen zal slaan. Sportfans uit Oost en West zullen elkaar voor het eerst ontmoeten in het Midden-Oosten. Het voetbalfeest krijgt een Arabisch tintje, en dat is goed voor het imago van de Golfstaten. Sterker nog: Het WK voetbal in Qatar zal ons in meerdere opzichten verrassen. De grootste verrassing zal het feit zijn dat we zien hoe open, gastvrij en veranderingsgezind Qatar is om de wereld een fantastisch feest te geven.

Qatar is de kleinste en rijkste Golfstaat in het Midden-Oosten, vooral vanwege de olie- en gasindustrie. Daarnaast is Qatar hard op weg om de belangrijkste hub te worden voor het internationale vliegverkeer tussen Europa en Azië. Om het WK voetbal binnen te halen, heeft Qatar de FIFA belooft een compact speeltoernooi te geven in een compacte speelstad. Na de toewijzing van het WK 2022 wordt met veel belangstelling, maar ook met veel vraagtekens, gekeken naar de ontwikkeling en realisatie van dit grootste sportevenement ter wereld. Na eerdere WK’s in Zuid-Afrika, Brazilië en Rusland zijn er kritische vragen rondom de duurzame bouw van de stadions en de arbeidsomstandigheden van arbeiders. Er zijn ook nieuwe vragen en twijfels. Kan dit toernooi plaatsvinden zonder een botsing van culturen? Zullen sport fans straks een biertje mogen drinken tijdens het voetbal? In hoeverre verwachten de Qatari dat bezoekers zich aanpassen aan de Arabische culturele regels? Zullen vrouwen ook naar het voetbal mogen gaan en kunnen zij zich vrij over straat begeven? Veel gehoorde vragen en opmerkingen, vaak gebaseerd op onze onwetendheid over Qatar als land. En over de aanloop naar en de inspanningen van Qatar om van het WK 2022 een duurzaam sportevent te maken. Om die inspanningen beter te begrijpen is het goed om naar de context van Qatar, en met name hoofdstad Doha te kijken.  Kan sport ‘gamechanger’ zijn voor sociaal-economische ontwikkeling.

Het Qatar-bid
In het Qatar-bid werd alles benoemd, van groene technologieën tot de bouw van hotels en een topsport infrastructuur. Het WK 2022 zal ondanks deelname van 32 landen compact zijn wat voordelen heeft voor de fans, de FIFA en het milieu. Alle belangrijke faciliteiten en speelsteden bevinden zich binnen een straal van 60 km rondom hoofdstad Doha. Men hoeft tussentijds niet te vliegen en kan gebruik maken van een nieuw openbaar vervoersysteem tussen stadions, stad en luchthaven.

PIB Mission Qatar, visit SCDE

Doha als ‘Sport Capital of the World’
Met het WK-plan bouwt en versterkt Qatar haar landelijke infrastructuur, waarbij het niet alleen gaat om het bouwen van stadions of luxe hotels. Er wordt geïnvesteerd in een topsportinfrastructuur gericht op sportlocaties en -faciliteiten (Aspire Zone), op talentontwikkeling (Aspire Academy) en een sport medische universiteit (Aspire Aspetar). In aanloop naar het WK maken veel topteams zoals PSG, Bayern München en PSV gebruik van deze voorzieningen tijdens trainingskampen in de wintermaanden. Veel internationale topatleten herstellen van blessures en revalideren in Aspire.

Gelukkig wordt niet alles alleen gebouwd met het oog op het WK. In de voorafgaande periode worden 40 internationale topsportwedstrijden en kampioenschappen in Doha georganiseerd, variërend van het WK Wielrennen 2016 (Kirsten Wild, zilver) en het WK Turnen 2018 (Epke Zonderland, goud) tot het WK Atletiek in 2019. Dit past geheel in de strategie van Qatar om van Doha de belangrijkste ‘sport capital’ van de wereld te maken. De nieuwe infrastructuur dient al deze sportevenementen over een langere periode te ondersteunen.

Innovatieve en duurzame stadions
Qatar heeft 8 stadions voor het WK 2022 voorgesteld. Qatar zal eco-vriendelijke technologieën ontwikkelen en gebruiken voor de koeling van de stadions. Deze technologieën kunnen vervolgens ook door andere landen of in andere leisure voorzieningen toegepast worden. Het innovatieve airconditioning systeem wordt reeds toegepast in de shopping mall in Katara Cultural Village.

Na het WK voetbal worden de gebouwde stadions verkleind in grootte, waarna ze gebruikt worden als permanente stadions voor regionale clubs. Delen van het stadion zullen als afzonderlijke modules hergebruikt kunnen worden door landen in Afrika en Azië. Een opmerkelijk concept is het Ras Abu Aboud Stadion, dat als niet-permanent stadion zal worden opgetrokken uit gemodificeerde zeecontainers en na afloop afgebroken en hergebruikt wordt voor andere (sport)evenementen.

Met de metro naar wedstrijd en stad
Doha krijgt een grootstedelijk metrosysteem, met vier lijnen die de belangrijkste stadsdelen (en ook stadions) met elkaar verbinden.De infrastructurele investeringen passen geheel in het nationale ontwikkelingsplan van Qatar. Het WK 2022 wordt gezien als belangrijke mijlpaal in een toekomststrategie van economische en sociale transformatie. Het openbaar vervoersysteem kan ervoor zorgen dat zowel Qatari en internationale expats zich nog vrijer kunnen bewegen in de stad. De ontwikkeling van een duurzaam milieu en infrastructuur is één van de pijlers voor het bouwen aan een betere toekomst voor de komende generaties, zoals ook staat in de Qatar National Vision 2030.

Innovaties en kennisopbouw
De Qatari streven op ieder vlak naar de hoogste kwaliteit, beste beleving en meest duurzame oplossing. Innovaties, zoals het airconditioning systeem, worden ontwikkeld op basis van privaat-publieke samenwerking. Binnen Qatar University lopen meerdere onderwijs- en onderzoeksprojecten die hieraan gekoppeld zijn. In dit proces zoekt Qatar naar internationale samenwerkingspartners en leveranciers om het beste van het beste te realiseren (zie kader PIB ‘Sport, Innovatie & Vitaliteit’).

Sport als ‘gamechanger’
De grootste internationale zorg in relatie tot het WK 2022 betreft de arbeidspositie en omstandigheden van de expats, en met name de arbeiders in de bouw en infrastructuursector. Ook op dit vlak heeft Qatar de afgelopen drie jaar opvallende stappen gezet.Er zijn in samenwerking met ILO en FIFA, nieuwe arbeidsrechten voor expats, waaronder ook de ‘World Cup facility workers’, geformuleerd. Er is zichtbaar geïnvesteerd in veiligheid en ARBO standaarden tijdens de bouwfase van de stadions en infrastructurele projecten. Er is nieuwe nationale wetgeving aangenomen, waarmee afscheid is genomen van de ‘sponsorship’ constructie. Een minimumloon is ingesteld en verbeterde juridische bescherming van buitenlandse werkers wordt geborgd. Dit wil zeggen: Expats zijn nu vrij om te kiezen voor welk bedrijf zij willen werken en kunnen zelf bepalen op welk moment zij willen terugkeren naar land van herkomst of willenreizen.

Meer culturele ontspannenheid
Maakt Qatar naast een duurzame ook een sociaal-culturele transitie? Er zijn enkele positieve aanwijzingen. Qatar staat open voor verandering, het wil een ‘place to be’ zijn waar internationale culturen elkaar ontmoeten. Het land zal zich positief en modern presenteren en is bereid daarin compromissen te zoeken. Het lijkt erop dat tijdens het WK wel alcohol gedronken mag worden in fan zones en Westerse hotels. De vraag is wel of Qatar de nieuwe belasting op alcohol (door de ‘sin-taks’ is alcohol per januari 2019 met 100% belast) tijdelijk zal verlagen tijdens het toernooi. Het land zal losjes om gaan met de kledingregels. Het WK moet een (familie)feest voor iedereen zijn, man en vrouw, jong en oud, ongeacht culturele achtergrond.

Qatar ligt op koers. Het is verrassend om te zien hoe sport en leisure een belangrijke aanjager zijn voor ruimtelijke en stedelijke, maar ook sociaal-culturele, ontwikkelingen. Als eerste Golfstaat heeft Qatar belangrijke stappen genomen om de positie van internationale arbeiders te verbeteren. Het zijn kleine stappen, die zonder dit evenement waarschijnlijk niet gezet zouden zijn. Qatar zal haar cultuur graag met de wereld delen. Voor die ontmoeting is men bereid zich opener en vrijer op te stellen. Respect is een belangrijke waarde in het voetbal, laten we dat Qatar nu ook geven.

BUas is in de periode 2019-2022 partner in het PIB cluster ‘Sport, Innovatie & Vitaliteit’, dat in opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, kennis, producten en diensten op het gebied van sportinnovaties en vitaliteit naar Qatar brengt.Het doel is om in aanloop naar de grote sportevenementen € 175 miljoen aan export en omzet te verwerven. De doelgroep bestaat uit beleidsmakers en sportorganisaties in Qatar. Vóór 2023 moet Nederland bekend staan als innovatief en vitaal sportland bij 75% van de sportstakeholders in Qatar. Dit gebeurt onder andere door kennisuitwisseling op het gebied van sport, innovatie, vitaliteit en educatie. BUas experts uit diverse kennisdomeinen dragen bij aan deze doelstelling.

Dit artikel is eerder verschenen in het themanummer Leisure for a better world van Uncover, het magazine van de Academy for Leisure & Events van de Breda University of Applied Sciences.