Het Oog: Steden zoeken balans
In Amsterdam is het afgelopen half jaar heel wat commotie ontstaan rond de drukte die toeristen in de binnenstad veroorzaken. De stad is een onbetwistbare magneet op zowel bewoners, toeristen als bedrijven. Groei doet de stad volgens het gemeentebestuur bruisen, brengt welvaart en kansen maar zorgt ook voor hinder en overlast. Net als Berlijn en Barcelona zoekt Amsterdam naar balans. In deze editie van ’t Oog laat Dr. Ko Koens, docent bij NHTV Breda en taskforce coördinator duurzaamheid van CELTH zijn licht schijnen op deze problematiek.
Waarom zijn steden als Amsterdam zo populair bij zowel bewoners, toeristen als
bedrijven?
Als internationale wereldstad is Amsterdam al jaren populair bij zowel bewoners als bedrijven, zeker gezien de vele internationale verbindingen via Schiphol. De opkomst van het toerisme is al enige decennia met ups en downs aan de gang. Amsterdam profiteert bovendien van de wereldwijd sterk toegenomen belangstelling voor stedelijk toerisme waarbij zowel volwassen toeristische markten als opkomende markten een grote voorkeur voor de stad tonen. De aanwezigheid van goede verbindingen, veel bedrijvigheid en een groeiend aantal evenementen maakt de stad bovendien erg interessant voor conferenties en andere vormen van zakelijk toerisme. Met andere woorden, Amsterdam heeft veel te bieden.
Hoe zou je de overlast in Amsterdam willen kwalificeren?
De charme van de binnenstad van Amsterdam, met haar grachten en kleine straatjes, maakt het gelijk ook lastig om de continu toenemende bezoekersstromen op te vangen. Het wordt snel druk. Ook hebben toeristen soms wat moeite met de ongeschreven etiquette van het Amsterdamse verkeer, waardoor ze nog wel eens kunnen crashen of clashen met de lokale bevolking. Dit kan ervoor zorgen dat mensen zich niet meer thuis voelen in ‘hun’ stad. Toch is ook een nuancering nodig. Ja, er is een mate van toenemende overlast en er moet zeker naar oplossingen gezocht worden om te zorgen dat het niet uit de hand loopt. Echter, de toon van de discussie zoals die soms gevoerd wordt is met name gericht op de overlast die toerisme veroorzaakt. De positieve impact van toerisme, bijvoorbeeld lokale werkgelegenheid en het behoud van een dynamische binnenstad, komt vaak minder aan bod. Ook wordt toerisme nog wel eens als een zondebok gebruikt. Bijvoorbeeld de geluidsoverlast van bootjes die ’s avonds door de Amsterdamse grachten varen, wordt met name veroorzaakt door de lokale bevolking. Zoveel avond-bootverhuur is er immers niet.
Is de overlast door de opkomst van peer-to-peer netwerken onbeheersbaar geworden?
Er is nog zo veel onbekend over de invloed van de deeleconomie dat het lastig is om te zeggen wat de precieze impact zal zijn. Onmiskenbaar zorgen initiatieven als Airbnb ervoor dat toeristen komen op plekken waar ze eerder niet zouden komen. Dit kan overlast geven. Aan de andere kant kan het er ook voor zorgen dat bewoners direct meeprofiteren van toerisme en wordt de toeristendruk automatisch meer gespreid. Dit zou overlast kunnen verminderen. Voor de precieze impact is meer onderzoek nodig.
Zijn er in de wetenschap sturingsmethoden bekend?
Specifiek gericht op stedelijk toerisme is de meest beschreven sturingsmethode het verspreiden van toeristen. Amsterdam is hier eigenlijk al heel goed bezig. Zo is in 2008 al een beleid ingezet om toeristen meer over de Metropool Amsterdam te spreiden en is de gemeente Amsterdam sinds 1,5 jaar actief met ‘de stad in balans’, waarin een brede discussie wordt gevoerd met bewoners en overige partijen over hoe de stad als geheel duurzaam te ontwikkelen. Met name sterk binnen deze strategie is dat het een brede strategie is die niet alleen gericht is op toerisme en die Amsterdam verbindt met de wijdere omgeving. Hierdoor kunnen makkelijker cross-sectorale verbanden worden gelegd. Bijvoorbeeld een buslijn richting de Zaanse Schans. Toen meer toeristen van deze buslijn gebruik gingen maken, daartoe gestimuleerd door Amsterdam Marketing, moest de frequentie vanwege de toegenomen belangstelling worden verdubbeld. Dit is dus een win-win situatie. Spreiding alleen is echter niet genoeg. Bovendien zijn er gebieden waar spreiden lastig is, bijvoorbeeld Venetië of Brugge. Hier kan dan worden getracht in ieder geval auto’s buiten de deur te houden en de bewegingen van bezoekers vervolgens via bepaalde routes te sturen. Een ander alternatief is een hoge toegangsprijs heffen voor musea of grote attracties. Achterliggend idee is dat dit de stad minder aantrekkelijk zal maken voor toeristen die minder geld kunnen of willen uitgeven. Wat ook mogelijk is om evenementenorganisatoren te stimuleren om evenementen in het laagseizoen te organiseren, zodat toeristen beter over het jaar verspreid worden. Een al in 2014 ingezet beleid van Amsterdam Marketing om bewoners de voordelen van toeristen duidelijk te maken, of bewoners zelf direct van toerisme te laten meeprofiteren van de eerder genoemde sharingeconomie kan worden geïntensiveerd.
Wat kunnen we van andere steden leren?
In Berlijn wordt creatief omgegaan met bezoekersdruk door burgers en de toerisme-industrie dichter bij elkaar te brengen. Een voorbeeld is het inzetten van straatartiesten in wijken waar toerisme overlast kan geven. Door straatartiesten op te laten treden op plekken waar er meer ruimte is om toeristen te ontvangen, worden ze weggetrokken uit gebieden waar ze meer overlast zouden kunnen geven. Bovendien biedt het ook entertainment voor bewoners. Dit soort ideeën zou verder ontwikkeld kunnen worden om tot een soort bredere ontwikkeling van ‘City Hospitality’ te komen, waarin de stad breder beschouwd kan worden als gastheer voor zowel toerist, bewoner en de lokale industrie. Door een dergelijke geïntegreerde visie kan toerisme worden gebruikt om bij te dragen aan een leefbaardere stad, terwijl de nadelen van toenemende bezoekersdruk in bredere zin kunnen worden aangepakt, met meer effectieve bewonersinspraak.
Wat zijn verdere oplossingsrichtingen?
Behoorlijk wat steden zijn al bezig met het kijken naar wat ze kunnen doen. Echter, niemand heeft een volledig overzicht van hoe de problemen zich uiten en wat er allemaal voor oplossingen mogelijk zijn. Mogelijk om deze reden zie je dat de discussie nu met name gevoerd wordt op basis van emotie, en deels op werkelijk gevoel. Toegepast onderzoek is essentieel om beter te kunnen komen tot nieuwe oplossingen. Om deze reden zijn NHTV Breda en Stenden gestart met een CELTH project naar bezoekersdruk in zes grote steden in Europa, waarvan de resultaten eind dit jaar worden gepubliceerd. Door te praten met een breed netwerk van stakeholders in die steden, willen we een overzicht zien te krijgen van de verschillende vraagstukken en de oplossingen waarmee nu wordt geëxperimenteerd. Door deze te vergelijken in alle steden, krijgen we betere inzichten in wat de mogelijkheden zijn voor interventies en op welke wijze deze een impact kunnen hebben. Op deze manier willen we de kaders en de bredere parameters beter in kaart krijgen zodat we zin en onzin kunnen scheiden en kunnen komen tot innovatieve oplossingen.
