Hoe Wales de Toekomst Wettelijk Beschermt: Jane Davidsons Vijf Sleutels tot Systeemverandering
In haar presentatie bij de Breda University of Applied Sciences ter gelegenheid van 20 jaar master Imagineering vertelde Jane Davidson, voorzitter van de Wales Net Zero 2035 Challenge Group en voormalig minister, hoe Wales de Well-being of Future Generations Act tot stand bracht. Dat is een baanbrekende wet die overheidsinstanties in Wales wettelijk verplicht om bij álle beslissingen die ze nu nemen, rekening te houden met het effect daarvan op de generaties na ons. In plaats van alleen te sturen op kortetermijnwinst of het bruto binnenlands product (bbp), verankert deze wet duurzaamheid en langetermijndenken in het DNA van de overheid. Wales was hiermee het eerste land ter wereld dat de duurzame ontwikkelingsdoelen (SDGs) van de Verenigde Naties direct in nationale wetgeving omzette.
Haar lezing was zowel politiek als persoonlijk, met als rode draad verbeeldingskracht en systeemverandering. Met ‘denk aan de oudste persoon die je liefhebt, en aan de jongste’ startte ze haar betoog voor een volle zaal. "Tussen die twee ligt soms honderd jaar. Als we plannen voor vijf jaar maken, doen we niets wezenlijks voor mijn kleinzoon.” Vanuit die morele horizon ontvouwde ze het proces, de lessen en de concrete omslag die Wales maakte richting een welvarend, veerkrachtig, gezonder, gelijker, samenhangend en cultureel bruisend land met een bloeiende taal.
De noodzaak voor lange termijn denken is belangrijker dan ooit. Dat klimaatwetenschappers waarschuwen voor onomkeerbare processen is al bijna ‘business as usual’. Dat sinds kort risicoanalisten en actuarissen de noodklok luiden over de economische gevolgen van klimaatverandering moet bij iedereen de alarmbellen doen afgaan. "Wanneer de actuarissen, de rekenaars van risico's, zich zo ernstig zorgen maken, is het tijd om te handelen”, hield Davidson de zaal voor. Dat handelingsperspectief voor deze noodzakelijke systeemtransformatie bestaat voor Davidson uit een raamwerk van vijf essentiële ingrediënten. Die zijn sterk geïnspireerd door de befaamde systeemdenker Donella Meadows: visie, netwerken, de waarheid, leren en liefde.
- Visie: van promotie naar plicht tot levering
De eerste cruciale stap in het proces is het vormgeven van een heldere, onbegrensde visie. Davidsons kompas is de Brundtland-definitie van duurzame ontwikkeling: ‘Ontwikkeling die in de behoeften van het heden voorziet zonder de mogelijkheden van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien, in gevaar te brengen.’ Die zin, vertelde ze, "heeft letterlijk elk besluit in mijn loopbaan gestuurd.” Toch leerde ze dat goede bedoelingen niet genoeg zijn. "Promoten is niet leveren,” zei ze. "Je kunt duurzaamheid eindeloos ‘promoten’ zonder ooit iets te hoeven doen.”
De katalysator kwam toen het Verenigd Koninkrijk de Sustainable Development Commission ophief. "In de trein naar huis besloot ik: als advieslichamen zonder wettelijke basis zomaar kunnen verdwijnen, dan moet de verantwoordelijkheid wettelijk worden verankerd.” Zo ontstond het plan om in Wales te bewegen van een ‘duty to promote’ naar een ‘duty to deliver’; een plicht om te handelen. Die visie werd politiek vastgelegd en later in de Well-being of Future Generations Act. Het hart van de wet: zeven nationale welzijnsdoelen die expliciet aansluiten op de VN-doelen en de waarden van de bevolking. "Wales is nog steeds het enige land met een wettelijke mechaniek om op de SDG’s te leveren,” benadrukte ze. Opvallend: cultuur staat naast milieu, samenleving en economie. "Cultuur en waarden drijven gedrag zonder cultuur geen duurzame verandering”, stelde Davidson eenvoudig.
- Netwerken: van moment naar beweging
"Een visie zonder netwerk beweegt niet,” zei Davidson die daarmee netwerken centraal in haar beweging plaatst. Macht van boven is vluchtig; een netwerk moet bestaan uit een ‘coalitie van welwillenden’. Ze koos bewust voor niet-hiërarchisch organiseren: "Sommige taken kunnen alleen samen worden volbracht en nooit afzonderlijk.” Cruciaal was, voorafgaand aan wetgeving, de ‘Wales We Want’-conversatie. De overheid delegeerde de dialoog naar duizenden maatschappelijke organisaties. "Het bijzondere is dat de woorden van de mensen van Wales letterlijk in de wet belandden,” zei Davidson. "Niet de woorden van de minister, maar van de inwoners.” Dat netwerk maakte ook beleid weerbaarder tegen politieke wisselingen. "Als mensen het idee omarmen dat er een betere wereld uit volgt, ontstaat een magische beweging.”
- De waarheid: eerlijkheid als systeemingreep
Naast visie en netwerk is voor Davidson essentieel om de waarheid te spreken; truth-telling’. Davidson: "Hoe draag je de pijn van het heden, terwijl je je blik op een betere toekomst houdt? Het móét constructief zijn, maar het móét gebeuren.” Onafhankelijke controleurs toonden destijds haarscherp aan dat ‘duurzaamheid als organiserend principe’ niet echt in de praktijk leefde: geen minimale eisen, geen samenhang, weinig ingebed. "Zonder wettelijke plicht hoefde geen enkele minister iets te doen.”
- Leren: koersvast én aanpasbaar
De wet rust verder op zeven wettelijk vastgelegde kerndoelen die de balans bewaken tussen de samenleving, het milieu, de economie en cultuur. Davidson benadrukt dat cultuur hierin de belangrijkste, vaak vergeten pijler is; het zijn immers cultuur en waarden die menselijk gedrag en actie daadwerkelijk aansturen. De zeven doelen verplichten openbare instanties om te werken aan een Wales dat:
- Welvarend (prosperous) is door te focussen op innovatie en een koolstofarme economie.
- Veerkrachtig (resilient) is door het beschermen en versterken van een biodiverse natuurlijke leefomgeving.
- Gezonder (healthier) is door upstream te denken en de maatschappelijke context voor gezondheid te verbeteren.
- Gelijker (more equal) is.
- Hechte gemeenschappen (cohesive communities) kent.
- Een levendige cultuur en bloeiende taal (vibrant culture and thriving language) bezit.
- Wereldwijd verantwoordelijk (globally responsible) handelt in alles wat het buiten de eigen landsgrenzen doet.
Om dit te bereiken schrijft de wet vijf verplichte werkwijzen voor: langetermijndenken, preventie, integratie, samenwerking en burgerparticipatie. Dit bleek geen papieren tijger; het leidde tot concrete, grensverleggende acties. Zo voerde Wales een algemene snelheidslimiet van 20 mijl per uur in om emissies te verlagen en levens te redden, startte het een pilot voor een universeel basisinkomen, werd er een volledig nieuw onderwijscurriculum gelanceerd en werd de wegenbouw aan een streng herzieningsbeleid onderworpen. Zelfs het volledige auditsysteem van de overheid werd structureel omgevormd om deze welzijnsdoelen centraal te stellen bij elke controle.
- Liefde: de morele motor
De vijfde en laatste stap die Davidson leende van Meadows is liefde. Zij stelt de fundamentele, indringende vraag: houden we wel genoeg van de mensheid, onze gezinnen en onze lokale gemeenschappen om écht in beweging te komen? De duurzaamheidsrevolutie is in haar ogen ten diepste een collectieve transformatie die het allerbeste in de menselijke natuur de ruimte geeft om tot uiting te komen en te bloeien, in plaats van de slechtste eigenschappen te voeden.
Dankzij de brede, partijoverschrijdende politieke en maatschappelijke steun in Wales blijft de wetgeving ook na opeenvolgende verkiezingen onwrikbaar overeind staan.
Davidson sloot haar lezing af met een krachtig moreel kompas in de vorm van een universeel citaat: ‘Behandel toekomstige generaties zoals je had gewild dat eerdere generaties jou hadden behandeld.’
