Europa kiest voor een breuk met het oude groeimodel in toerisme: Van bezoekersrecords naar waardecreatie

Eurocommissaris Apóstolos Tzitzikóstas (Duurzaam Vervoer en Toerisme) heeft tijdens de WadNext-conferentie op Ameland de contouren geschetst van de nieuwe Europese toerismestrategie die de Europese Commissie deze herfst presenteert. In een videoboodschap aan de deelnemers benadrukte hij dat groei in bezoekersaantallen niet langer de maatstaf voor succes mag zijn.

Van volume naar waarde

Tzitzikóstas opende zijn toespraak met een verwijzing naar de Waddenzee, "een van 's werelds belangrijkste getijdenecosystemen", bekend om zijn flora en fauna, zandduinen, kwelders en wadplaten. Juist in zulke kwetsbare gebieden wordt volgens hem duidelijk dat toerisme risico's met zich meebrengt: "grote bezoekersstromen zetten infrastructuur, vervoer, woningmarkt en natuurlijke hulpbronnen onder druk, en kunnen kwetsbare natuur overbelasten.”

De Europese Commissie zet daarom in op een dubbele omslag: een verschuiving naar duurzaam toerisme en naar het creëren van waarde. "Succes moet niet langer worden afgemeten aan bezoekcijfers, maar aan het welzijn van bewoners en de veerkracht van lokale ecosystemen”. Lokale gemeenschappen noemde hij daarbij "het kloppend hart van wat Europa zijn toeristen te bieden heeft”. Waar bewoners onevenredig worden geraakt door overmatig bezoek, moet volgens hem worden geluisterd én gehandeld.

Strategie voor evenwichtig toerisme

De aangekondigde EU-strategie voor duurzaam toerisme moet dit najaar verschijnen. Een van de belangrijkste onderdelen wordt een richtlijn voor het beheersen van onbalans in toeristische drukte — bedoeld om overmatig bezochte bestemmingen te ontlasten, terwijl minder bekende bestemmingen juist worden geholpen om bezoekers te trekken. Die balans, aldus Tzitzikóstas, is essentieel.

De strategie is volgens hem in het bijzonder relevant voor eilanden, plattelandsgebieden en milieugevoelige bestemmingen zoals de Waddeneilanden. "Onze strategie beoogt een slimmer, inclusiever toerismemodel dat evenwichtiger, duurzamer en veerkrachtiger is. Een model dat Europa's positie als de belangrijkste reisbestemming ter wereld moet bestendigen maar wel met een balans tussen economische groei, milieubescherming en het welzijn van lokale gemeenschappen.”

Seizoensverbreding en nichemarkten

Een bestemming die slechts enkele zomermaanden bezoekers trekt, is volgens de commissaris kwetsbaar. "Door het seizoen te verlengen en andere troeven te belichten zoals wandelen, sterrenkijken, culturele tradities of agrotoerisme kunnen bestemmingen toewerken naar een stabielere, jaarronde economie.”

Ook zakentoerisme kreeg aandacht: volgens Tzitzikóstas van groot belang voor lokale economieën, en het bewijs dat impactvolle bijeenkomsten niet alleen in hoofdsteden hoeven plaats te vinden. Daarnaast noemde hij slow tourism als groeiend fenomeen binnen de duurzame-toerismefamilie: reizen gericht op een betekenisvolle, authentieke ervaring, met aandacht voor lokale cultuur, erfgoed en diversiteit, en met minder impact op milieu en samenleving. "Hier liggen kansen voor minder bekende bestemmingen en lokale pareltjes”.

Rol voor DMO's en data

Sterke destinatie managementorganisaties (DMO's) spelen volgens de commissaris een sleutelrol: in samenwerking met lokale en regionale overheden helpen zij toeristische stromen te plannen en te sturen, en verbinden zij vervoer, erfgoed, accommodatie, evenementen en lokale voorzieningen met elkaar. Daarvoor hebben ze wel tijdige en toegankelijke data nodig. Beter gebruik van data en digitale tools kan bestemmingen helpen bezoekersgedrag te begrijpen, drukte te beheersen en beter onderbouwde keuzes te maken.

Tzitzikóstas benadrukte dat dit niet alleen een kwestie van technologie is: bestemmingen en kleine ondernemers moeten ook over de juiste vaardigheden en ondersteuning beschikken om die data en tools daadwerkelijk te benutten. Personeelstekorten en een gebrek aan vaardigheden noemde hij een van de grootste uitdagingen voor de sector. De Commissie blijft daarom het Pact for Skills en aanverwante initiatieven ondersteunen, en verkent de mogelijkheid van een Europese Toerisme Academie, gekoppeld aan netwerken voor beroepsonderwijs door heel Europa.

Conclusie

"Europa's toekomst in toerisme kan niet gebaseerd zijn op volume alleen,” aldus Tzitzikóstas. "Het moet gebaseerd zijn op veerkracht, op kwaliteit, op duurzaamheid en op gedeelde welvaart.” Door natuur, slim management, sterkere vaardigheden en beter bestuur te combineren, moet er volgens hem een toerismemodel ontstaan dat beter werkt voor mensen, voor de bestemmingen en voor de planeet als geheel.

"Met de nieuwe EU-strategie voor duurzaam toerisme”, zo besloot de commissaris zijn boodschap aan de WadNext-conferentie, "ligt er een unieke kans om een sector te bouwen die concurrerend, duurzaam en klaar is voor toekomstige schokken.”

Bron: videotoespraak van EU-commissaris Apóstolos Tzitzikóstas (Duurzaam Vervoer en Toerisme) op de WadNext-conferentie, Ameland.