Vooruitstruikelend op weg naar fundamentele transities in toerisme
SPRONG Gastvrije Transities
De breakout over Transitioneel Toerisme op het Trendcongres Toerisme 2026 stond in het teken van doen, versnellen en concreet samenwerken aan duurzame verandering in de toeristische sector. Transitioneel toerisme maakt deel uit van een SPRONG-project, waarin meerdere hogescholen en regio’s gedurende minimaal vier jaar samenwerken aan fundamentele transities in toerisme. In een tweede aansluitende sessie gingen de deelnemers daadwerkelijk de toekomst vormgeven.
Ko Koens trapte af met de observatie dat transitioneel toerisme verschilt van een puur transformatief proces. Waar transformatief toerisme vaak sterk theoretisch is ingestoken – met concepten als degrowth tourism en strong circular tourism – kiest transitioneel toerisme nadrukkelijk voor pluralisme: verschillende benaderingen naast elkaar laten bestaan en toepassen wat in de praktijk werkt. Daarbij geldt: kleine, haalbare stappen zijn beter dan stil blijven staan. Zo kunnen bijvoorbeeld de Sustainable Development Goals prima samengaan met regeneratief toerisme. Cruciaal is volgens Koens de vraag: wat gebeurt er als je het echt gaat doen? Dat vraagt om nieuwe rollen, zoals transitie-arena’s en arena managers, die concrete verandering helpen organiseren.
Koplopers verbinden
Stefan Hartman bouwde hierop voort met het begrip ‘gastvrije transities’, dat fungeert als mantra van het SPRONG-project. De toeristische sector is bijzonder: veel mensen werken er met liefde en passie, terwijl de negatieve impact op klimaat, leefomgeving en bewoners groot kan zijn. De bereidheid om te veranderen is er wel, maar tijd, menskracht en organisatiekracht ontbreken vaak. Juist daarom wil het project de transitie actief versnellen. De gezamenlijke doelen richten zich op vier thema’s:
- Klimaatneutraal toerisme (ETFI)
- Brede welvaart (BUas)
- Gezonde regio’s (HZ),
- Regeneratieve placemaking (Inholland)
In plaats van abstracte modellen ligt de focus op pioniers: voorlopers in toerisme die al laten zien dat verandering mogelijk is en die staan voor iets groters dan hun eigen organisatie. Door deze koplopers te verbinden, ontstaat schaal en versnelling. Verspreid over vier hogescholen groeit zo een grote, gezamenlijke beweging. Transitiemanagers werken daarbij "vooruitstruikelend” samen in arena’s en communiceren hun lessen actief naar de buitenwereld. De oproep is duidelijk: maak transities zo concreet mogelijk.
Vier transitie arena’s
Tijdens de sessie lichtten de arena managers hun aanpak toe.
- Noëlle Verhagen (HZ) richt zich op het thema gezonde regio. Ze ziet veel energie voor systeemverandering, bijvoorbeeld rond korte ketens. "Strandtenten, boeren en vissers worden via lokale makelaars met elkaar verbonden. Bekende koplopers werken samen en worden op termijn eigenaar van de vervolgstappen.”
- Jasper Heslinga (ETFI) focust op klimaatneutraliteit. "Een enorm thema, dat behapbaar wordt gemaakt door klein te beginnen. Minder verspilling, minder plastic en food waste, en experimenten zoals met een circulaire hotelkamer. Er is niet één oplossing.”
- Anouschka Trauschke (Inholland) vertrekt vanuit het ‘waarom’ van regeneratief toerisme, met aandacht voor biodiversiteit en sociale cohesie. De passie is groot, maar het ontwikkelen van een haalbaar bedrijfsmodel blijft een uitdaging.
- Simon de Wijs (BUas) werkt aan brede welvaart via thema’s als gastvrije boerenerven en plantbased leisure. Voorbeelden. "Zoals Monsters by the Sea , maken spreads zonder de zee leeg te vissen. Zij laten zien hoe leisure en plantaardig ondernemerschap elkaar kunnen versterken.
De afsluitende boodschap van de breakout was helder: let’s connect, en vooral blijf doen, leren en delen.
De gewenste toekomst
Waar deze inleidende breakout over transitioneel toerisme vooral draaide om het organiseren van verandering in de praktijk – met pioniers, transitie-arena’s en concrete stappen vooruit – bleef één vraag nadrukkelijk hangen: hoe ziet die gewenste toekomst er eigenlijk uit als we er eenmaal zijn?
Die vraag vormde de perfecte brug naar de aansluitende workshop Gastvrije Utopia. Want als ‘gastvrije transities’ het kompas zijn, helpt het om die eindbestemming ook tastbaar te maken. Niet in abstracte modellen, maar via verbeelding en ontwerp. In de workshop werd die sprong naar de toekomst letterlijk gemaakt: wat als toerisme daadwerkelijk klimaatneutraal, inclusief en regeneratief is?
In deze creatieve sessie gingen de deelnemers vooral dóen. Niet alleen praten over de toekomst, maar deze actief vormgeven. Samen werkten we in vier transitiearena’s aan thema’s als klimaatneutraal toerisme, brede welvaart, gezonde regio’s en regeneratieve gebiedsontwikkeling.
Dromen delen
Met verbeeldingskracht, een paar belangrijke ontwerp principes en een hele berg met gerecyclede materialen ontwierpen ze een hotel, camping, boerenerf of strandpaviljoen. Alle deelnemers werden gelinkt aan een van de transitiemanagers, in deze sessie ook wel "Future Experts”. De experts konden ideeën inbrengen, maar vooral ook ophalen voor de verdere vorming van de SPRONG "Gastvrije Transities”. Beleidsmakers, docenten, ondernemers, en zelfs iemand met een eigen boerenerf deelden enthousiast hun dromen. Terwijl sommige deelnemers zich afvroegen van welke materialen alles gemaakt werd, hielden andere zich meer bezig met de gastbeleving. Er werd ruimtelijk, innovatief, sociaal en natuur-inclusief ontworpen. En dat alles in een uurtje, aan verbeeldingskracht geen gebrek!
