Toeristisch ecosysteem zonder data is geen sturingsmodel

Volgens UN Tourism gaat toerisme over alle activiteiten buiten de gebruikelijke leefomgeving, tot maximaal één jaar. Dat betekent dat toerisme per definitie raakt aan meerdere beleidsdomeinen tegelijk. Het is daarmee geen geïsoleerd beleidsterrein, maar een integraal onderdeel van ruimtelijke, economische en maatschappelijke ontwikkeling.

In de praktijk zien we echter iets anders.

Veel beleid en uitvoering zijn nog steeds gefragmenteerd georganiseerd. Marketing, economie, mobiliteit en ruimte opereren vaak naast elkaar, terwijl juist de samenhang bepalend is voor het functioneren van het systeem. Destinatiemanagementorganisaties opereren veelal nog vanuit promotie, terwijl de feitelijke opgaven verschuiven richting spreiding, draagkracht en balans.

Dat vraagt om een andere benadering.

Het denken over toerisme als systeem is al langer bekend. Neil Leiper legde de basis met zijn model van herkomst, bestemming en verplaatsing. Meer recent heeft Albert Postma dit verder uitgewerkt richting een complex maatschappelijk systeem, waarin lange termijn ontwikkelingen, scenarioplanning en transities centraal staan. Als lector Transformative Foresight aan het European Tourism Futures Institute richt hij zich op de strategische duiding van deze ontwikkelingen.

Deze inzichten zijn waardevol, maar kennen een duidelijke beperking. Ze maken het systeem begrijpelijk, maar nog niet bestuurbaar. En precies daar wringt het in de praktijk van beleid en uitvoering. Want zonder concrete sturingsmechanismen blijft het ecosysteemdenken hangen in analyse. Wie stuurt? Waarop wordt gestuurd? En met welke data?

Hier komt het Toeristisch ecosysteem model (TEM) in beeld.

TEM bouwt voort op het bestaande theoretische fundament, maar maakt een expliciete vertaalslag naar sturing. Het model positioneert toerisme niet alleen als samenhangend systeem, maar als een systeem dat actief ingericht en aangestuurd kan worden.

De kern daarvan ligt in vier elementen.

Ten eerste het expliciet maken van rollen en verantwoordelijkheden. TEM dwingt helderheid af in wie regie voert en wie uitvoert, en voorkomt daarmee de bestuurlijke vrijblijvendheid die in veel regio’s zichtbaar is.

Ten tweede de integratie van data als stuurinstrument. Niet als los dashboard of rapportage achteraf, maar als onderdeel van het primaire besluitvormingsproces. Zonder realtime en gekoppelde data uit onder andere mobiliteit, verblijf, bezoek en gedrag is sturing feitelijk onmogelijk.

Ten derde de verbinding van domeinen. Toerisme wordt niet langer als los beleidsveld benaderd, maar als integraal onderdeel van ruimtelijke ordening, economie, mobiliteit en arbeidsmarkt. Dit maakt het mogelijk om beleidskeuzes in samenhang te maken.

Ten vierde de operationaliseerbaarheid. TEM is geen beschrijvend model, maar een werkmodel. Het sluit aan op de bestuurlijke en uitvoeringspraktijk van regio’s en biedt een kader om daadwerkelijk te sturen.

Voor het vakgebied, en specifiek voor de lezers van NRIT Media, ligt hier een duidelijke opgave.

De volgende stap in de professionalisering van toerisme zit niet in betere campagnes of meer data, maar in het organiseren van samenhang en sturing. Dat vraagt om nieuwe rollen voor overheden, een andere positionering van destinatiemanagementorganisaties en een volwassen inzet van data als fundament onder beleid. 

Toerisme zonder data is geen ecosysteem. En een ecosysteem zonder sturing is geen model.