Van groei naar consolidatie: Horeca in transitie
De Nederlandse horecasector bevindt zich op een keerpunt. Na een decennium van groei is de sector voor het eerst sinds 2015 gekrompen, gedreven door torenhoge kosten en stagnerende volumegroei.
De cijfers
Het aantal horecabedrijven daalde van 44.389 in 2023 naar 43.120 in 2024 volgens KHN-cijfers. Deze daling van 2,8% markeert een verschuiving.
De financiële gezondheid staat onder zware druk. De omzet groeide in 2024 met 5% ten opzichte van 2023, maar deze groei is louter inflatoir. Het volume (de daadwerkelijke hoeveelheid verkochte consumpties) daalde tegelijkertijd met 0,5%. De faillissementsgraad bereikte in september 2025 het hoogste punt in de horeca.
Nalatenschap van coronasteun
Het huidige patroon is deels een uitgestelde reactie op de coronacrisis. Massale overheidssteun zoals NOW en TVL-regelingen onderdrukte de faillissementsgolf tijdelijk tussen 2020-2022. De huidige daling vertegenwoordigt bedrijven die structureel niet levensvatbaar bleken, maar wiens overleven kunstmatig werd verlengd. Zodra de steun afliep en ondernemingen werden geconfronteerd met oplopende schulden gecombineerd met inflatie op personeel en inkoop, bleek sanering van de markt onvermijdelijk.
Verschuivingen binnen de sector
De algehele krimp maskeert grote verschillen tussen subsectoren. Nederland telt nu meer fastfoodzaken (19.000) dan traditionele restaurants. Het aantal fastfoodrestaurants steeg in tien jaar met 50%. De groei van het totale aantal eet- en drinkvoorzieningen (83% tussen 2007 en 2024) wordt sterk gedreven door eenpersoonsbedrijven in eventcatering (27.000 bedrijven), gevolgd door restaurants (16.000).
Cafés staan onder de zwaarste druk. Deze sector lijdt traditioneel het meest als de economie hapert en consumentenvertrouwen daalt. Hoewel consumptie na corona herstelde, behoren cafés tot de meest kwetsbare subsectoren bij economische onzekerheid.
De margeschaar
Stijgende kosten voor inkoop, energie en personeel zijn de drijvende krachten. Horecaondernemers kunnen deze kosten vaak niet volledig doorberekenen aan gasten. Het personeelstekort blijft hardnekkig ondanks recordwerkgelegenheid in 2023 (517.040 banen). Arbeidsmarktkrapte drijft loonkosten op terwijl macro-economische inflatie inkoopkosten verhoogt.
Kleinere horecabedrijven met vijf tot vijftig medewerkers blijken bijzonder kwetsbaar door problematische schulden. Dit wordt versterkt door externe concurrentie van supermarkten die luxe kant-en-klare producten aanbieden.
Vooruitzichten 2026
De verwachtingen voor 2026 zijn gematigd positief maar kwetsbaar. ING verwacht volumegroei tussen 1% en 1,5%, ondersteund door stijgende koopkracht bij consumenten.
Voor restaurants wordt een lichte volumegroei van 1,5% verwacht, wat omzet met 2,5% zou laten stijgen. Voor cafés blijft de situatie uitdagender met een minimale omzetgroei van slechts 1,5%, voornamelijk gedreven door hogere prijzen.
Het grote beleidsrisico: BTW-verhoging
De voorgenomen BTW-verhoging vormt de meest destabiliserende factor voor 2026. Analyses waarschuwen dat deze kan leiden tot winstverlies tot 80% voor hotels in grensregio's. Dit illustreert de extreme prijselasticiteit van de vraag.
Aangezien marges al flinterdun zijn, dwingt BTW-stijging ondernemers tot een keuze: prijzen verhogen (wat leidt tot vraaguitval en volumecontractie) of de verhoging zelf opvangen (wat leidt tot winstderving en versnelling van faillissementen). De BTW-verhoging fungeert als katalysator voor verdere consolidatie.
Andere beleidsmaatregelen zoals verhoging van het minimumjeugdloon (per 1 januari 2027) en wijziging in compensatieregeling voor transitievergoeding (per 1 juli 2026 voor grote werkgevers) zorgen voor structureel hogere operationele kosten.
Digitalisering als overlevingsstrategie
De onzekere vooruitzichten dwingen tot investeringen in efficiëntie en innovatie. KHN benadrukt de noodzaak om te investeren in mensen, innovatie en duurzaamheid. De overheid erkent het belang van digitalisering om dalende arbeidsproductiviteit tegen te gaan.
Geïntegreerde systemen verhogen productiviteit
De keuze voor een zakelijke rekening is van belang met betrekking tot digitalisering. Systemen zoals Clover integreren niet alleen de acceptatie van moderne betaalmethoden (Apple Pay, Google Pay, VPay, Maestro), maar stroomlijnen de gehele bedrijfsvoering.
Door automatisering van repetitieve taken zoals beheer van voorraad, verkoop en betalingen kunnen ondernemers personeelslast verminderen en foutmarges minimaliseren. Innovatie op digitalisering helpt bij voorraadbeheer, cruciaal voor vermindering van voedselverspilling en verlaging van kosten.
Financieringsmogelijkheden
De moderne zakelijke rekening is de financiële backbone voor operationele digitalisering. Integratie van betaalstromen met bankgegevens opent de deur naar innovatieve oplossingen.
Gekoppelde data maakt flexibele financieringsvormen mogelijk gebaseerd op feitelijke omzetstromen. Kapitaal is sneller en flexibeler beschikbaar, vitaal voor MKB dat vaak kampt met traditionele bankleningen.
Functionaliteiten zoals automatisch opzijzetten van BTW zijn cruciaal. Met de verwachte BTW-verhoging wordt periodieke afdracht een groter risico voor cashflow. Door BTW direct te scheiden van operationeel kapitaal vermijd je liquiditeitsverrassingen.
Transparante financiële administratie via de zakelijke rekening verhoogt geloofwaardigheid en toegang tot externe financiering. Financiële data via geïntegreerde systemen maakt de onderneming aantrekkelijker voor kredietverstrekkers en stelt hen in staat overheidsregelingen zoals BMKB optimaal te benutten.
