Grip op groei?

De verblijfsrecreatieve sector staat voor een enorme uitdaging. Een deel van de sector is verouderd en, zoals dat zo mooi heet ‘niet meer vitaal’. Het ontbreekt sommige ondernemers aan investeringscapaciteit. Door versnipperd eigendom kunnen bijvoorbeeld veel bungalowparken moeilijk aanklampen bij de ‘top’, bijvoorbeeld omdat de eigenaren van de individuele woningen, vaak op leeftijd, geen zin hebben om nog te investeren in hun woning, laat staan in de centrale voorzieningen (als die er al zijn).

Tekst: Leisurebrains
Foto’s: Leisurebrains, met dank aan de Leistert.

Tegelijkertijd kloppen steeds meer nieuwe ondernemers aan de deur om een graantje mee te pikken van de sector, die als een van de weinige sectoren de afgelopen jaren een vrij constante groei heeft laten zien (met uitzondering van de kredietcrisis rond 2008 en 2009 en tijdens de Covid-19 pandemie). Toen hadden delen van de toeristische sector het zeker moeilijk, maar per saldo zien we eigenlijk dat de sector al jaren de wind mee heeft en zorgt voor de nodige werkgelegenheid. Bovendien draagt de sector flink bij aan de brede welvaart en de leefbaarheid in bijvoorbeeld kleine kernen.

Deze groei heeft echter ook een keerzijde.

Enerzijds zien we op bepaalde plekken of op bepaalde momenten drukte en zelfs overtoerisme ontstaan. Daar waar dat vroeger beperkt bleef tot het centrum van Amsterdam, Giethoorn of de Zaanse Schans, zien we dat, mede door Corona, ook fietspaden, natuurgebieden of vaarwegen steeds voller zijn geworden. De ‘homo ludens’ geniet met volle teugen van al dat moois dat Nederland te bieden heeft.

Anderzijds zien we dat de groei niet altijd leidt tot een evenwichtige ontwikkeling van het aanbod. Wij merken als bureau dat gemeenten en provincies met deze aanbodontwikkeling worstelen. Men wil sturen op kwaliteit, niet meer van hetzelfde en gaan voor écht ondernemerschap. Prima, maar werkt dat ook zo in de praktijk?Hoe breng je aanbod en vraag meer met elkaar in evenwicht, zonder dat je de boel als overheid op slot gooit?

Het antwoord zit niet alleen aan het remmen van ontwikkelingen aan de bovenkant van de markt, maar vooral ook aan het creëren van lucht aan de onderkant. Aan de bovenkant komt er over het algemeen kwalitatief goed aanbod bij. Aan de onderkant verdwijnt echter te weinig. De koek wordt sneller groter, dan dat de markt ‘m kan opeten. De koek wordt echter ook minder lekker. Sterker nog; delen van de koek zijn niet meer eetbaar en dat straalt af op het geheel. Je moet als toerist soms goed uitkijken waar je gaat logeren, en zeker niet afgaan op de blauwe ogen van de marketeer die bijvoorbeeld een verouderd bungalowpark weet te presenteren als een luxe vijfsterren resort!

Provincies en gemeenten gaan aan de slag met de nieuwe omgevingswet. Hiervoor zal men omgevingsvisies gaan opstellen die sturing moeten geven op het gewenste toeristische product. Een goed afwegings- of ontwikkelkader wordt vervolgens onderdeel van de omgevingsplannen.

Hier liggen kansen om meer grip op groei te krijgen. We spreken nadrukkelijk wel van groei, ons inziens is er namelijk zeker nog ruimte voor meer en vooral beter aanbod.

Hiervoor is het wel van belang dat we ons landschap meer en meer gaan inrichten als een vrijetijdslandschap. Wat is dat voor een landschap?

Vrijetijdslandschappen zijn betekenisvolle gebieden die sterk in het teken staan van Toerisme en Recreatie. Het zijn aantrekkelijke gebieden om te wonen, te werken en te recreëren. Mensen die er verblijven of leven ervaren vaak meer geluk. Tegelijkertijd nodigt een aantrekkelijke en toegankelijke omgeving uit tot meer beweging en sport en het verbeteren van de mentale en fysieke gezondheid. Bedrijven in de toeristisch recreatieve sector dragen bij aan de kwaliteit van deze vrijetijdslandschappen. Zij vervullen niet alleen een ambassadeursrol om gasten een prachtige vrijetijd te laten beleven, maar ook om het gevoel mee te geven als prettige woonomgeving.

Denken in vrijetijdslandschappen

Waarom denken we in termen van vrijetijdslandschappen? Er is simpelweg behoefte aan meer natuur, aan meer water en aan meer wandel- fiets en vaarwegen. Met een veranderende rol van het platteland en een agrariër die meer en meer als hoeder van het landschap zal gaan opereren ontstaan er kansen om het buitengebied steeds meer als vrijetijdslandschap in te richten, waar nieuwe vormen van (verblijfs)recreatie prima in passen.

Het is belangrijk dat de recreatiesector deze positie opeist. Immers: de komende jaren gaat de overheid aan de slag met grote maatschappelijke opgaven op het gebied van bijvoorbeeld wonen & bereikbaarheid, klimaat & energie, stikstof en de transitie van het landelijk gebied. De volgende vragen zijn daarbij relevant: Welke impact hebben de opgaven op de inrichting van de ruimte? Waar kunnen nieuwe reguliere woningen gebouwd worden? Hoe houden we onze natuur op peil? En waar kunnen boeren en bedrijven op een duurzame manier hun werk blijven doen? Deze opgaven vragen de komende jaren om het maken van keuzes en deze keuzes hebben impact op het vrijetijdslandschap en veel toeristische bedrijven.

Speel als sector, maar ook als overheid, in op deze veranderingen in het buitengebied en maak gebruik van de omgevingswet om grip op groei te krijgen en ruimte te creëren voor onderscheidende concepten en goed ondernemerschap. Probeer als overheid tegelijkertijd creatief en soms ook risicodragend mee te helpen bedrijven aan de onderkant te saneren, te transformeren of te herbestemmen. Daar is bestuurlijke moed, daadkracht en soms ook geld voor nodig.

In het buitengebied, waar nu eenmaal de meeste recreatiebedrijven liggen, kunnen slimme nieuwe gebruiksfuncties worden ontwikkeld waarmee middelen gegenereerd worden om recreatiebedrijven mee te saneren. Door de ‘onderkant’ van de sector te verkleinen ontstaat meer ruimte aan de bovenkant. Deze ruimte heb je ook nodig als overheid. Je wilt de sector namelijk niet op slot zetten maar wel grip krijgen op groei.

Deze grip krijg je door duidelijk (en streng) aan te geven wat je wel en niet wilt toestaan. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de vorm van eigenaarschap, ondernemerschap en het exploitatiemodel.

Nodig?

Is dit nodig? Wij denken van wel. Als we kijken naar historische groeicijfers en die als indicator voor de groei nemen dan kunnen we ervan uit gaan dat de vraag de komende jaren verder gaat stijgen. Trendwatchers voorspellen dat deze groei vooral door inkomend toerisme veroorzaakt zal worden.De BV Nederland is gebaat bij aanbod waar gasten blij van worden. Blije gasten spenderen geld en komen graag terug. Probeer aanbod te ontwikkelen dat hierop aansluit. Niet ongebreideld maar door te sturen op een gecontroleerde groei. Grip geeft houvast. Als je dan als overheid ook nog eens groeiruimte weet te ontwikkelen door de mindere bedrijven creatief te herbestemmen, dan krijg je eindelijk die dynamiek in de sector waar we met z’n allen vrolijk van worden.De overheid, de ondernemer, de gast en de bewoner van het vrijetijdslandschap!

Over Leisurebrains

Leisurebrains helpt overheden en ondernemers inzicht te krijgen in (complexe) vraagstukken in de vrijetijdssector en staat vooral bekend vanwege praktische oplossingen. De vrijetijdssector staat allang niet meer op zichzelf. Het samengestelde product dat de sector aanbiedt, wordt steeds vaker vormgegeven door strategische allianties. De partners van Leisurebrains hebben een brede en ruime ervaring op het gebied van Onderzoek, Onderwijs, Overheid en Ondernemerschap.
www.leisurebrains.nl