Een duwtje voor natuur op vakantieparken

Natuur en duurzaamheid staan volop in de kijker. Je hoeft de krant maar open te slaan en het gaat er over. Zorgen om de biodiversiteit, de druk op de natuur. En tegelijkertijd zie je buiten om je heen steeds meer bloemrijke bermen en insectenhotels. Hoe kan het dan dat zoveel vakantieparken op de Veluwe nog niet echt bezig zijn met natuur op hun park? De gast komt er toch voor naar de Veluwe voor de natuur?

Ton Vermeulen
Foto’s Programma Vitale Vakantieparken

In de gedragsanalyse ‘Natuur tussen je oren’ heeft het Programma Vitale Vakantieparken op de Veluwe onderzocht wat eigenaren van vakantieparken motiveert dan wel weerhoudt om natuur op hun park te realiseren. Vakantieparken kunnen een bijdrage leveren aan de versterking van de natuur en biodiversiteit. Alleen al op de Veluwe gaat het al om 500 vakantieparken met een oppervlakte van 2500 ha!

Een van de speerpunten van de Agenda Natuurinclusief is dat vakantieparken meer natuurinclusief moeten worden. Geheel in de lijn met dit doel heeft het programma Vitale Vakantieparken op de Veluwe al een aanpak ontwikkeld waarmee de komende jaren de parken ondersteuning gaan krijgen bij het vergroten van de natuurwaarden op het park. Eén van de eerste stappen was een onderzoek naar de motieven en weerstanden bij ondernemers om natuur op hun park te realiseren. Met die vraag gingen Sylvie Uenk en Victor Boldewijn op onderzoek voor het programma Vitale Vakantieparken Veluwe. De resultaten zijn verrassend en oplossingen eenvoudig.

Omdat op de Veluwe 70% van de 500 vakantieparken familiebedrijven zijn, richten de inspanningen van de onderzoekers zich hierop. Er zijn al voorlopers, zo’n 50 parken zijn al actief aan de slag met meer natuur op het eigen bedrijf. Doel is dat dit aantal binnen twee jaar verdubbeld wordt. En dat er in totaal 5.000 bomen, 50.000 inheemse struiken en 50.000 m2 kruidenrijke velden bij komen op de vakantieparken op de Veluwe. Voorwaar een flinke opgave. Wat moet er allemaal in de hoofden van de ondernemers veranderen om dat voor elkaar te krijgen.

De resultaten zijn verrassend en oplossingen eenvoudig

Gedragsmodel

Centrale vraag voor Uenk en Boldewijn was ‘wat maakt dat vakantieparkeigenaren al dan niet gebiedseigen natuur realiseren op het park’. Om het antwoord op die vraag te vinden hebben ze gebruik gemaakt van het gedragsmodel dat is ontwikkeld door bureau Duwtje. Dat model onderscheidt vier knoppen waaraan kan worden gedraaid om gedrag te beïnvloeden: Gemak, Weerstand, Normen en Motivatie. De informatie is opgehaald in gesprekken met eigenaren van vakantieparken, een hovenier, adviesbureaus, natuurorganisaties, brancheorganisaties, projectleiders VVP en gemeenten.

Gemak

Binnen de knop ‘Gemak’ zien de onderzoekers dat veel parken vooral praktisch bezig zijn en niet met de lange termijn. Eigenaren van vakantieparken hebben ook het beeld dat een meer natuurinclusief park een heel groot project is waarvoor het hele terrein op de schop moet. "Het is te groots, ik overzie het niet.” Er is ook te weinig kennis over gebiedseigen natuur waardoor vooral gebaande paden worden bewandeld.

Weerstand

Maar er is ook veel weerstand tegen een meer natuurlijk ingericht vakantiepark. Zo denken eigenaren dat gasten een aangeharkt park netter en mooier vinden. "Mijn gasten willen dit niet: dode bomen, lang gras en blaadjes tussen de beplanting is rommelig, een conifeer is al mooi groen.” En, niet onbelangrijk, is er angst dat een meer natuurlijk park in de toekomst nieuwe ontwikkelingen kan belemmeren. "Straks wordt mijn park aangemerkt als natuur en mag ik helemaal niets meer.” Tot slot is ‘geen tijd om na te denken over een meer natuurinclusief park’ ook een sterke belemmerende factor naast het idee dat meer natuur op het park meer onderhoud vergt.

Motivatie

Aan de andere kant zijn er ook positieve kanten aan een meer natuurlijk park. Zo vinden veel eigenaren werken in de natuur en aan de beplanting erg leuk. Dat gasten meer natuur op het park waarderen zien ook de parkeigenaren. "Door meer natuur (vogels, insecten) is er meer beleving op het park.” Wat zeker motiveert is dat beheer ten behoeve van de natuur vaak betekent dat je dingen niet doet. "Niet maaien, niet opruimen, niet snoeien. En dat is juist kosten- en arbeidsbesparend.”

Normen

De knop Normen komt sterk naar voren in het onderzoek. Eigenaren van familiebedrijven voelen zich verbonden met het gebied waarbij goed rentmeesterschap heel belangrijk is. Maar er is ook een ‘normbeeld’ hoe een vakantiepark eruit hoort te zien met aangeharkte natuur, beukenhagen en coniferen. Illustrerend daarbij zijn de uitspraken van een vakantieparkeigenaar: "Het is wel een park, ik beheer het dus ook parkachtig. Het bos begint daar, niet hier.” Ook privacy voor de gasten is een veel gehoord argument.

Zo denken eigenaren dat gasten een aangeharkt park netter en mooier vinden

Heel veel ideeën

Nu we weten wat vakantieparkeigenaren weerhoudt en stimuleert om met gebiedseigen natuur aan de slag te gaan, is het tijd voor een plan om ze over de streep te trekken. Rond de knop Gemak zijn er tal van ideeën zoals het inzetten van voorbeeldfiguren en factsheets over inheemse beplanting, beheer en onderhoud, subsidiemogelijkheden en contactgegevens van experts.

Erg leuk is de optie ‘disrupt-then-frame’ met beelden van huisjes in een aangeharkt park versus huisjes in de natuur en de eigenaar die zwetend onderhoud pleegt tegenover de eigenaar die in de hangmat ligt waar de natuur vanzelf welig groeit. Heel praktisch zijn kant-en-klare beplantingspakketten voor jaarplaatshouders en hoveniers die standaard eerst inheemse planten aanbieden.

Weerstand kun je wegnemen door het eerlijke verhaal te vertellen en keuzevrijheid voorop te stellen. Het eerlijke verhaal is namelijk dat een gazon veel onderhoud vergt en een kruidenweide niet per se duurder is. Wat heel belangrijk is duidelijk maken dat je niet in één klap je hele bedrijf hoeft te veranderen. Kleine stapjes dragen ook bij aan de biodiversiteit. "Plant een keer een andere haag aan, leg een takkenrij aan of zaai een strook kruidenrijk mengsel.” Ook de techniek van wederkerigheid kan veel eigenaren over de streep trekken. Dus geven zonder voorwaarden. Dat kan al met gratis zaden uitdelen, een gratis boom geven of gratis advies.

En aan de slag

Programma Vitale Vakantieparken gaat de komende periode verder met de meest kansrijke ideeën. Door de Regiodeal Veluwe zijn er financiële middelen beschikbaar.

‘Disrupt-then-frame’ met beelden van huisjes in een aangeharkt park versus huisjes in de natuur

Inzet van voorbeeldfiguren om de norm te verschuiven naar meer natuurinclusieve parken en weerstanden om te buigen. Vakantieparkeigenaren die al bezig zijn met natuur op hun park, zijn enthousiast. Vol passie vertellen zij over hoe zij de natuur zien groeien op hun terrein, er plezier aan beleven, hoe ze hun gasten in dit verhaal meenemen én positieve reacties krijgen. Zij laten zien dat het kan.

Kennis ontsluiten door kloppende informatie aan te reiken over realisatie, beheer en onderhoud van gebiedseigen natuur. Er komt een vervolg op de cursus ‘Natuur op je park’, aangevuld met een jaarkalender vol met feiten, tips, weetjes en contactgegevens op te hangen op een zichtbare plek in de werkschuur of op kantoor.

Het makkelijk maken van natuurinclusief ondernemen. Door plantdagen te organiseren en makkelijk toegankelijk advies aan te bieden.

Geïnspireerd geraakt?

Het hele rapport boordevol tips kun je lezen op
www.vitalevakantieparken.nl