Forumdiscussie: Ensut Screw Up - Leisure in Stedelijke Gebiedsontwikkeling

Het Expertise Network Sustainable Urban Tourism (ENSUT), Sweco en J2Leisure organiseerden met ondersteuning van CELTH en ABN AMRO een interessante paneldiscussie over leisure en stedelijke gebiedsontwikkeling. Interessante insteek was dat de panelleden en aanwezigen hun screw ups deelden. Hieronder volgt een samenvatting van de belangrijkste discussiepunten.

Het samenspel tussen overheid en ondernemers

De discussie begon met het identificeren van de uitdagingen waarmee ondernemers worden geconfronteerd wanneer zij betrokken raken bij gebiedsontwikkeling. Leisure in stedelijke gebiedsontwikkeling is een spel met veel actoren en dat maakt het er niet gemakkelijker op.

Martijn Kanters, stadsontwikkelaar van de gemeente Tilburg, benadrukte dat het voor ambtenaren vaak lastig is om effectief te communiceren met externe belanghebbenden. Gebiedsontwikkeling vereist echter samenwerking met inwoners, ondernemers, grondeigenaren en projectontwikkelaars. Kanters: "Als er een initiatief komt dan is het standaardantwoord van een gemeente: ‘Maak een plan, dien het in en dan gaan wij het beoordelen.’ Maar initiatiefnemers moeten juist in een zo vroeg mogelijk stadium om tafel met de gemeente. Want als overheid wil je commerciële belangen zo goed mogelijk combineren met maatschappelijke.”

Loes van der Weerd van Hart van Zuid Rotterdam merkte op dat het betrekken van ondernemers vaak spaak loopt op tijdgebrek. "Ondernemers willen graag deelnemen aan sessies die over gebiedsontwikkeling gaan, maar hun verplichtingen in de dagelijkse bedrijfsvoering maken dit lastig. Bovendien heerst het gevoel dat de inbreng van ondernemers vaak niet serieus wordt genomen.”

Stef Driessen van ABN AMRO stelde dat we ons te weinig afvragen welke waarde nieuwe initiatieven toevoegen aan een buurt zoals dark stores. "Als je het verhaal vertelt van de mooie ondernemers in je buurt dan schiet je review omhoog en daarmee de economische spin-off.”

Els Jippes van Amsterdam&Partners ziet veel in functiemenging: "We hebben nu veel plekken die ontwikkeld zijn voor toeristen waar de bewoners zich niet meer thuis voelen. Mijn oproep is vooral te ontwikkelen voor de bewoners en je zult zien dat het ook fijne plekken zijn voor toeristen.”

Menno Stokman van CELTH benadrukte dat bedrijven en bewoners essentieel zijn bij gebiedsontwikkeling. Hij moedigde aan om de ‘waarom’ vraag te stellen: ‘waarom is leisure, toerisme en recreatie belangrijk in dit specifieke gebied’ "Het antwoord moet niet alleen economisch zijn, maar gericht zijn op de leefbaarheid van de bewoners en de toegevoegde waarde voor de gasten. We moeten koppelkansen zoeken en elkaar versterken.”

Jan Maarten de Raad van Jora Vision wees erop dat ondernemers niet alleen gedreven worden door geld verdienen maar vooral door passie. Hij benadrukte dat gemeenten een visie op leisure moeten ontwikkelen, vergelijkbaar met de manier waarop bedrijven attractieparken plannen. "Wij gaan ook niet achterover zitten totdat er een rollercoasterfabrikant op ons afkomt. Wij bedenken dat zelf. Gebrek aan visie vanuit de overheid zorgt ervoor dat de leisureontwikkeling wordt gedreven door ondernemers.”

De positie van leisure bij de overheid

Vervolgens ging de paneldiscussie over de positie van leisure binnen de overheid en in gebiedsontwikkelingsprocessen.

Martijn Kanters deelde zijn zorgen over het feit dat recreatie en toerisme vaak weinig prioriteit krijgen in het beleid van gemeenten en zelden voorkomen in beleidsdocumenten. Hij benadrukte dat het ontwikkelen van een visie op toerisme voor veel gemeenten geen vanzelfsprekendheid is. Hij zag veel potentieel in het koppelen van leisure aan natuurontwikkeling, vooral in stedelijke omgevingen. Hij benadrukte dat er businesscases moeten worden ontwikkeld om deze koppelingen te realiseren.

Stef Driessen wees op het belang van vrije tijd, dat zelfs in de grondwet wordt genoemd, en benadrukte dat dit aspect moet worden meegenomen bij gebiedsontwikkeling. Heel praktisch wees hij op het onbenutte potentieel van daken in de stedelijke omgeving voor leisureontwikkelingen.

Menno Stokman benadrukte dat de overheid dat op landelijk niveau wel inziet en recreatie en toerisme hoger op de agenda heeft staan. Maar lang niet altijd wordt de waarde van leisure voldoende begrepen. En dan heeft Stokman het niet uitsluitend over de economische waarde maar vooral de bijdrage die leisure kan leveren aan de leefbaarheid.

Loes van der Weerd ging in op het belang van open communicatie met ondernemers en bewoners. Burgerparticipatie wordt steeds belangrijker, maar het bereiken van een consensus kan soms uitdagend zijn.

Els Jippes pleitte voor vertrouwen en het begrijpen van het belang van projecten voor bewoners, zelfs als het om controversiële onderwerpen gaat. De discussie rond de ontwikkeling van een Erotisch Centrum in de hoofdstad is inmiddels volledig gepolariseerd. "We moeten onszelf afvragen wat het belang van zo’n centrum is voor de bewoners.”

Leren van screw-ups

De panelleden hadden in de loop der Jaren al heel wat fouten van dichtbij meegemaakt en deelden die in meer algemene bewoordingen met het publiek. Doel was namelijk niet om mensen of organisaties te beschadigen maar vooral om van deze screw-ups te leren.

Els Jippes sprak over het belang van data bij besluitvorming en de uitdaging om voldoende inzicht te krijgen in drukke gebieden: "We weten ondanks alle data nog niet genoeg over bezoekstromen.”

Stef Driessen benadrukte de moeilijkheid van kostenbeheersing in ontwikkelingsprojecten en merkte op dat ondernemerschap niet alleen moet worden beoordeeld op basis van prestaties uit het verleden. "Want dat zegt tegenwoordig door de sterk gewijzigde omstandigheden niet zoveel meer.”

Loes van der Weerd sprak over de uitdagingen van burgerparticipatie en de creativiteit van bewoners, die soms door de gemeente als lastig wordt ervaren. "Soms gaat die participatie zover dat bewoners zich onderdeel voelen van het projectteam en verwachten ze voor elke bijeenkomst te worden uitgenodigd. Dat kan niet de bedoeling zijn.”

Menno Stokman ziet dat bij ondernemers het niveau van begroten omhoog moet. Er worden grote begrotingsposten gemist bij nieuwe projecten die al snel financiële druk op het geheel leggen. Ondernemers hebben dan tijd nodig om bij te sturen. Ook dat moeten overheden zich realiseren.

Martijn Kanters verhaalde van een gebiedsontwikkelingsproces waar een compleet bestaand zwembad over het hoofd was gezien. "Gelukkig wees een oplettende burger in het participatieproces op deze omissie.”

Afsluitend

De discussie eindigde met een oproep om positieve handelingsperspectieven te bieden in plaats van mensen tegen elkaar uit te spelen. Deze discussie onderstreepte het belang van een gecoördineerde aanpak waarin ondernemers, bewoners en overheden samenwerken om leisure te integreren in stedelijke gebiedsontwikkeling en tegelijkertijd te zorgen voor duurzaamheid en leefbaarheid.

Dit artikel is deels tot stand gekomen met behulp van ChatGPT. De aantekeningen die de auteur live bij de bijeenkomst heeft gemaakt, zijn ingevoerd in ChatGPT met het verzoek er een artikel van te maken. De output is verder door de auteur bewerkt tot een artikel.