Voorbij de maakbaarheid van het landschap
IABR 2024 gaat over landschap
De Internationale Architectuur Biënnale
Rotterdam van 2024 richt zich op het landschap. De uitgangspunten hebben
verrassend veel gemeen met ontwikkelingen in recreatie en toerisme. Transities
zijn nodig.
De IABR 2024 vindt plaats van 26 juni tot
20 oktober 2024 en legt de focus op de combinatie hoop en natuur. Deze keuze
komt voort uit het besef dat alles begint bij de grond en de extractie – of
liever de uitputting – van de bodem, elkaar en de levende wereld, met
meervoudige ecologische en sociale crises tot gevolg. We kunnen én willen ons
als mensen niet langer boven, of op afstand van de natuur plaatsen. Hoe zetten
we kennis en praktijken van ruimtelijk ontwerp in ten dienste van de planeet en
alle wezens die daarop leven?
Condities voor hoop
IABR 2024 richt zich op het vormgeven van hoop – niet als een naïeve positie of als een binaire keuze tussen optimisme of pessimisme, maar als een actieve praktijk. Want verandering zal alleen in vruchtbare voedingsbodem landen, als deze komt met de verleiding en de hoop van een nieuwe dageraad. Juist nu systemische verandering zich zo urgent aandringt dient zich ook een kans voor de ontwerpende disciplines aan om zich te herdefiniëren. Hoe kunnen we in ons werkveld en onze relaties steeds een bewuste confrontatie met de werkelijkheid aangaan en daarin ruimte vinden voor potentiële verbetering en systemische verandering?
Met een focus op condities voor hoop draagt IABR 2024 bij aan het herstellen
van sociale en kennisinfrastructuren, zodat problematische manieren van werken
losgelaten, en alternatieve werkwijzen versterkt kunnen worden. Architectonisch
denken als vliegwiel voor verandering.
Voorbij de maakbaarheid van het landschap
Het (westers) paradigma van maakbaarheid is met de economisering en rationalisering van het politieke én fysieke landschap in de vorm van polderen diepgeworteld in de Nederlandse cultuur, en onlosmakelijk verbonden met extractie, afhankelijkheidsrelaties en ongelijkheden. Maar zowel ons technocratische als democratische fundament staat onder druk. De dominante houding tegenover natuur en landschap – het praten en denken over en het ontwerpen ondanks de natuur – leidde tot onze huidige stand van zaken: overlappende crises van ecologie, klimaat en sociale relaties.
Het is hoog tijd voor een nieuwe (ontwerp)houding: denken en acteren vanuit de
natuur; integraal en collectief handelen; het vervlechten van de veelzijdigheid
van (culturele) perspectieven, geleefde ervaringen en vormen van kennis – ook
die van andere levensvormen. Met als startpunt de veelbelovendheid van de
mogelijke toekomst.
Naar regenaratieve architectuur
Ruimtelijk ontwerpers hebben een belangrijke rol te spelen in het verbeelden van en het creëren van voorwaarden voor de urgente veranderingen. Van deze aanstaande cultuurverandering zijn al vele tekenen zichtbaar. Steeds meer natuurlijke entiteiten, zoals rivieren, krijgen rechten (opvallend voornamelijk in de Global South). Verzekeraars en financiële markten roeren zich in het gesprek over de klimaatcrisis en nemen zo een positie in over hun gewenste toekomst. Ook architecten, stedenbouwkundigen landschapsontwerpers en ruimtelijk beleidsmakers spitsen zich vaker toe op integrale ontwerpoplossingen: van ‘water en bodem sturend bij ruimtelijke keuzes’, zoals beschreven in het nieuwe nationale beleid, tot circulair, koolstofpositief en met (her)gebruik van lokale materialen en kennis bouwen.
IABR 2024 sluit zich aan bij deze ontwikkelingen en richt zich in de aanloop
naar de tentoonstelling op het onderzoeken en veranderen van de
architectuurcultuur en het versterken van de voorwaarden voor een regeneratieve
architectuurpraktijk. Verbeelding is hierbij geen utopische blauwdruk, maar een
pragmatische zoektocht naar wat eerder niet mogelijk leek.
