Hoe data de nieuwe motor wordt achter duurzaam toerisme

De toeristische sector wordt gekenmerkt door veel MKB-bedrijven die vaak zelf niet de financiële middelen en kennis hebben om groener en digitaler te worden. Het door de EU gefinancierd project Cross-Re-Tour, waaraan acht landen deelnemen, probeert beide uitdagingen op te lossen. Op conferentie ENTER26 vertellen twee Nederlandse ondernemers hoe ze met hulp van Cross-Re-Tour hun bedrijven digitaler en groener hebben gemaakt. Drijvende kracht achter het project is Elisa van den Heuvel van de Breda University of Applied Sciences. 

Duurzaamheid en digitalisering

Van den Heuvel legt uit waarom Cross-Re-Tour belangrijk is. "We zien dat digitalisering steeds verder gaat, maar ook dat duurzaamheid niet zonder digitalisering kan. Ze gaan hand in hand. Je kunt daarom digitalisering gebruiken om duurzamer en groener te worden. Daarnaast is het zo dat in toerisme er vooral kleine en middelgrote ondernemingen zijn.” Het aantal van 87 initiatieven lijkt gering, maar Van den Heuvel ziet dat anders: "Het is een start en we hopen dat initiatieven worden overgenomen door andere ondernemingen en het geheel daardoor als een olievlek gaat werken. Op die manier kan het toch een impactvolle route zijn.”

Hoewel Cross-Re-Tour in eerste instantie draait om het bieden van ondersteuning aan de 87 initiatieven zijn er ook tools ontwikkeld die open staan voor de gehele sector. Een voorbeeld daarvan is de Cross-re-tour AAT (Automated Assessment Tool), een online diagnostisch hulpmiddel voor toeristische MKB’ers dat is ontwikkeld door partner ARCTUR. De AAT stelt bedrijven in staat aan de hand van verschillende indicatoren om hun operationele status - financieel en technisch -te beoordelen en kansen te identificeren om hun concurrentievermogen te versterken via digitale, groene en circulaire-economie-innovaties. Van den Heuvel: "De AAT geeft bovendien niet alleen een beoordeling en een benchmark maar eveneens een voorspelling waar ze over twee jaar kunnen staan.” Een ander voorbeeld zijn de Online Dialogues, die aan het begin van het project werden ingezet om de uitdagingen voor en behoeften van de MKB’ers in beeld te krijgen en nog steeds waardevol zijn.

         

Dubbele transitie

Van den Heuvel legt verder uit waarom digitalisering en duurzaamheid een dubbele en met elkaar verbonden transitie vormen. "Er zijn veel duurzame oplossingen en innovaties die mogelijk worden gemaakt door digitalisering. Zoals waste management, waarbij oplossingen en innovaties gebruik maken van digitale meters en apps. Een voorbeeld is Boat Bike Tours, een van de tien Nederlandse projecten. Zij gebruiken digitale meters in hun boten die data sturen naar een Net Zero Cloud. Daarmee meten ze de CO2-uitstoot, zodat ze die stap-voor-stap kunnen verlagen. Later willen ze het ook gebruiken voor food waste. Op die manier willen ze niet alleen een verlaging teweegbrengen, maar ook het bewustzijn vergroten bij de kapiteins van de boten, zodat zij door zich groener te gedragen invloed kunnen hebben op de uitstoot.”

Helena Janczak en Jossie Verkerk van Boat Bike Tours presenteren de metingen en duurzame verbeteringen.

Volgende fase

Na de eerste fase waarbij het erom ging de uitdagingen en behoeften van MKB’ers in kaart te brengen is Cross-Re-Tour nu bezig met een volgende fase. "Daarbij gaat het om co-creatie. We brengen MKB’ers samen en koppelen ze aan aanbieders van oplossingen en zakelijke dienstverleners om samen aan de slag te gaan. Je kunt dan denken aan uitdagingen rond upcycling, blockchaintechnologie, gamification, coöperatieve digitale marktplaatsen, circulaire afvalverwerking, levenscyclusbeheer, digitale academies, interactieve kaarten of augmented reality. We zitten nu in de laatste fase van het project waar MKB-bedrijven in een cross?domein open?innovatieprogramma 20.000 tot 30.000 euro financiering kunnen ontvangen voor een pilotproject. Een belangrijke voorwaarde voor de initiatieven was dat het reproduceerbaar moet zijn. In april van dit jaar presenteren ze die op een show?and?share?evenement op Malta. Allemaal met als doel om een initiatief een groter bereik te geven.”

Twee Nederlandse cases

Pim Meijkamp van vakantiepark Delftse Hout en Boat Bike Tours vertelden tijdens het ENTER-congres openhartig over hun zoektocht om duurzaam ondernemen te versterken. Door data te verzamelen ontstaan kansen voor winstgevend duurzaam ondernemen in de toeristische sector. Twee inspirerende bedrijven tonen wat er in de praktijk mogelijk is.

Case 1: Delftse Hout – ‘Je moet de gast het laten ervaren’

Op het vakantiepark Delftse Hout werkt ondernemer Pim Meijkamp aan wat hij de ‘vakantiewoning van de toekomst’ noemt. Niet als een futuristisch concept, maar als een heel concreet project dat draait op data en digitalisering. Jaar op jaar weet Meijkamp verbeteringen door te voeren op zijn complete park dankzij de verzamelde data, die telkens nieuwe inzichten opleveren.

een park dat realtime meedenkt

Alle chalets van dit 4,5-sterren vakantiepark in het groene gebied bij Delft zijn aangesloten op glasvezel, en dat betekende in 2025 een kleine revolutie. "Daarmee wordt álles zichtbaar,” zegt Meijkamp. "Van de watertemperatuur in de douche tot het slot van het huisje. Ik zie storingen voordat de gast deze merkt.”

"De camping wordt beheerd via apps,” zegt Meijkamp, terwijl hij zijn telefoon omhooghoudt. Met een grijns, "Maar ik kan de gasten niet via een app aansturen.” Taken voor personeel, onderhoud en schoonmaak verlopen inmiddels allemaal via apps. "Elk chalet is via glasvezel verbonden met internet. Ik kan hier met de apps alles regelen of doorgeven. Sloten, storingen in de verwarming, alles is zichtbaar in het chalet. Nu is alles verbonden. Maar dan is er ook nog een gastenapp, met reserveringen, sleutels en met behulp van AI, service voor gasten zoals restaurantadviezen in de regio.”

watergebruik halveren

De data zorgden al voor een opvallend resultaat na een voor een vakantiepark kleine wijziging: het waterverbruik halveerde. "Andere kranen, dát was het,” vertelt hij. "Maar de data bewezen het. Dan denk je: dit werkt, hier moeten we meer mee.”

Die drive om beter om te gaan met water leidde tot een nieuw project dit jaar in samenwerking met ‘Studentenhuis van de Toekomst’. "We installeren nu een tank voor het zwembad om het water dat als vervanging wordt gebruikt en overspoelt, te hergebruiken. Dit water is prima geschikt voor het doorspoelen van toiletten.”

Nu de waterdata onder controle zijn en al voor grote besparingen zorgen, wil Meijkamp hetzelfde doen met elektriciteit. "We gaan een scan opzetten met de studenten naar de elektriciteitsbehoefte van de gast.” Hij zegt het niet hardop, maar hoopt opnieuw op een halvering. Waarom is Meijkamp al tien jaar bezig met duurzaam ontworpen chalets en steeds op zoek naar nieuwe data voor duurzame bedrijfsvoering?

van unieke naar betekenisvolle ervaring

Volgens Meijkamp draait het niet alleen om technische efficiëntie. "We onderzoeken de gast van de toekomst,” zegt hij. "Ik denk dat we verschuiven van een unieke ervaring naar een betekenisvolle ervaring. Duurzaamheid hoort daarbij.” Zijn gasten zijn daar volgens hem nog niet helemaal klaar voor. "Nee,” zegt hij stellig. "Maar als je ze het laat ervaren, dan volgt de waardering vanzelf. Een beetje duwen en nudgen helpt.”

Boat Bike Tours: in de toekomst boekingen voor zeilvaart een financieel voordeel geven?

Case 2: Boat Bike Tours "Met realtime data zie je ineens 15% besparing”

Ook op het water wordt data een gamechanger. Helena Janczak en Jossie Verkerk van Boat Bike Tours werken met tientallen scheepseigenaren in Kroatië, Duitsland en Nederland. Een tourbedrijf klinkt misschien klein, maar de vloot telt 25 schepen. De overstap naar datamonitoring in 2024 leverde direct resultaat op.

brandstof meten = brandstof besparen

"Schippers zijn koppig,” zegt Janczak lachend. "Maar toen ze realtime meters kregen, veranderde alles. Opeens zagen ze dat een kleine aanpassing 15% brandstof scheelt. Dat overtuigt.” Met de stijgende brandstofprijzen is dat een belangrijke boodschap voor de zelfstandige schippers. Boat Bike Tours nam het initiatief om duurzamer te opereren, de eigenaren zagen direct het kostenvoordeel van zuinig varen.

De organisatie bouwde een ‘net-zero cloud’ waarin brandstof- en energiegegevens per schip worden bijgehouden. Het systeem wordt dit jaar waarschijnlijk opgeschaald naar 25 schepen. "Het doel is dat we aan het einde van het seizoen concrete reductiedoelen kunnen vaststellen,” legt Verkerk uit. Zonder inzicht uit data is het lastig specifieke doelen op te stellen. Daarom zijn Janczak, projectleider voor het datagedreven varen, en mede-ondernemer Verkerk zo vasthoudend in het invoeren van realtime metingen. Hulp kwam bovendien van de gasten, vooral Duitsers en Amerikanen. Zij bleken bereid extra te betalen voor een duurzame reis, €20 meer. Dat leverde een bescheiden startkapitaal op voor de meetoplossingen.

"We konden beginnen met het meten van de ecologische voetafdruk van de schepen en van de reizen. Zo kwamen we in contact met de Cross Retour-projecten. Dankzij die hulp konden we de ‘Net-zero cloud’ opzetten.”

De digitale route is echter niet zonder hobbels. "Hardware gaat kapot. Dat hoort erbij,” zegt Verkerk. Scheepseigenaren zijn niet meteen enthousiast over veranderingen. "Les één: zorg voor alarmmeldingen in de cloud. Dan krijg je problemen meteen binnen.” Ook de data zelf vraagt aandacht. "We moesten alle data opschonen. Het was meer werk dan we dachten,” vertelt Janczak. "Maar zonder schone data geen goede beslissingen.”

regelgeving is wispelturige factor

De ondernemers hebben daarnaast te maken met wisselend overheidsbeleid. "We waren voor 80% overgestapt op biodiesel,” zegt Janczak. "En toen veranderde de wet. Biodiesel werd ineens twee keer zo duur. Je kunt niet investeren als het beleid elke zes maanden omslaat.” Subsidies voor schonere motoren verdwenen eveneens. "Elektrische aandrijving is technisch bijna niet haalbaar voor onze schepen voor deze lange tours,” vult Verkerk aan. "Je moet kunnen rekenen op consistent beleid.”

transparantie voor de gasten

Hoewel slechts 15% van de passagiers duurzaamheid expliciet noemt bij de keuze voor dit reisproduct, wil Boat Bike Tours binnenkort wél de ecologische voetafdruk van reizen delen. "Gasten willen kiezen,” zegt Janczak. "Laat ze het verschil zien tussen een dieselreis en een zeilreis, en de keuze verandert.” Het bedrijf heeft ook een aantal zeilschepen, die bijna niet op de motor varen. Op basis van de data wil Boat Bike Tours differentiëren in prijs: duurzame zeiltours worden goedkoper dan de dieselvarianten. Hoe dat precies uitpakt, is nog onduidelijk. Eerst moeten de volledige datasets worden verzameld, mogelijk is dat eind 2026 gerealiseerd.

Een extra uitdaging voor de kijker, de data zien er nu nog te technisch uit. "Het is lastig om alle data te verwerken,” zegt Helena. "De visualisaties zijn nu te simplistisch, dat gaan we verbeteren. De rederijen moeten de data makkelijk kunnen begrijpen, uitlezen en gebruiken om hun duurzame doelen te halen.”

Verkerk benadrukt dat inconsistent beleid de vooruitgang belemmert. Ze laat haar handen in de lucht gaan als uiting van frustratie terwijl ze het diplomatiek verwoordt: "De grootste uitdaging is overheidsbeleid dat voortdurend verandert. We hebben duidelijkheid nodig over de toekomst.”

Internationaal perspectief

Van den Heuvel vindt dat het internationale perspectief van het project een grote toegevoegde waarde heeft: "We zien heel uiteenlopende bestemmingen met elk hun eigen specifieke uitdagingen en met verschillende benaderingen van innovatie. Zo zijn er initiatieven die apps gebruiken voor het nudgen van duurzamer gedrag. Andere initiatieven zijn vanuit de techniek ingestoken. Ondanks het feit dat het hier een Europees project betreft, is het geenszins de bedoeling om generieke oplossingen voor heel de EU te steunen. "Wij zien innovatie als iets dat contextafhankelijk is. Oplossingen die in het toeristische ecosysteem van het ene land al breed worden gebruikt, kunnen in een ander land of regio nog steeds als innovatief worden beschouwd.

Van den Heuvel geeft aan wat zij zelf van het Cross-Re-Tour project heeft geleerd. "De mogelijkheid voor MKB’ers om out-of-the-box te kijken. Daarnaast was ik positief verrast door de bereidheid van MKB’ers om echt een verandering door te maken. Mijn hoop voor de komende jaren is dat deze MKB’ers hun netwerk inspireren om initiatieven verder te brengen. Zo wordt het reproduceerbaar en fungeren de deelnemende MKB’ers als baken voor andere ondernemers.”

Datagedreven omslag

De verhalen van Pim Meijkamp, Helena Janczak en Jossie Verkerk laten een duidelijke trend zien: data maakt verduurzaming tastbaar. Wat eerder een abstract doel was, wordt zichtbaar, bespreekbaar en meetbaar.

Als de ondernemers één boodschap delen met het publiek, is het deze: begin klein, maar begin met meten. Of zoals Meijkamp het verwoordt: "Als je pas gaat meten nadat je hebt geïnvesteerd, ben je te laat.” En Janczak vult aan: "Data overtuigt iedereen. Zelfs de meest koppige schipper.”

Meer informatie: www.crossretour.eu