Quiet500: omzien naar elkaar

In gesprek met sociaal ondernemer Ralf Embrechts, directeur/buurman van de Maatschappelijke Ontwikkelings Maatschappij (MOM) in Tilburg. Hij en de Tilburgse schrijver A.H.J. Dautzenberg bundelden in 2012 hun netwerken en namen het initiatief tot de armoedeglossy Quiet500. De rijksten van het land, de mensen die in de Quote500 staan, werden aangesproken op hun talenten. De oproep aan de succesvolle miljonairs was of ze juist dat talent om te ondernemen, om van niets iets te maken, wilden inzetten om mensen aan de onderkant van de samenleving te ondersteunen.

Peter van der Aalst is opleidingsmanager en docent Leisure and Events bij Breda University of Applied Sciences.

In de Quiet500 werden mensen die in armoede leven als de krachtige persoonlijkheden die ze vaak zijn geportretteerd. Krachtige mensen, die ergens in hun leven pech gehad hebben en daardoor in een armoedesituatie beland zijn. Het initiatief sloeg aan, inmiddels zijn er drie edities van de Quiet500 verschenen en zijn er 11 Quiet Communities binnen verschillende steden actief. Communities voor en door de deelnemers, waarbinnen mensen uit allerlei lagen van de samenleving elkaar op verschillende manieren steunen, helpen en sterker maken.

Kun je eens iets vertellen over je drijfveren om met zoveel passie aan Quiet te werken?

Quiet is voor mij een levenswerk, naast mijn baan. Ik merk in mijn werk dat heel veel mensen worden benaderd vanuit wantrouwen, de toeslagenaffaire is daar een voorbeeld van. Daaronder ligt de ‘eigen schuld dikke bult’ gedachte. Maar wat als we nu eens uitgaan van vertrouwen, van het bieden van een handje in rug? Om mensen weer op de weg terug naar de samenleving te helpen. Wij hebben drie speerpunten: vertellen, verzachten en versterken. We geven armoede in Nederland een gezicht, we zorgen ervoor dat de mensen die in armoede leven gezien worden en voelen dat men solidair met hen is. Dat er begrip is voor hun situatie. En uiteindelijk versterkt dat hun eigenwaarde, worden mensen weer sterker, ondanks de financieel zware situatie waarin ze verkeren.

Binnen de Quiet community hebben we allemaal talenten, leren we van elkaar en helpen we elkaar.

Is uitgaan van vertrouwen volgens jou een vereiste om daadwerkelijk tot een inclusieve samenleving te komen?

Ik vind inclusiviteit echt een jeukwoord. Als je het over de inclusieve samenleving hebt, dan geef je per definitie ook aan dat er iets exclusief is, iets dat er buiten valt. Inclusief zijn houdt gewoon in dat je naar elkaar omkijkt. Dat je bijvoorbeeld in coronatijd in de gaten houdt hoe het met je buurvrouw gaat. De restricties werden hier in de wijk minder gevoeld, als je in armoede leeft kun je toch al niet naar festivals of de Efteling. Maar hier gingen de soepbordjes van deur tot deur. Inclusiviteit houdt voor mij in dat je voor iemand een goede buur bent. Een goede buur voor iedereen. Op het moment dat je drugsverslaafden of vluchtelingen ergens in wijken wilt huisvesten, sturen juist bewoners van de rijkste wijken de eerste protestbrieven. Binnen de Quiet community hebben we allemaal talenten, leren we van elkaar en helpen we elkaar. Dat is eigenlijk de kern van een inclusieve samenleving.

Zou je jullie bereik divers en inclusief durven noemen, weet je mensen vanuit allerlei culturele achtergronden te bereiken en te activeren binnen de community?

Je moet de Nederlandse taal wel enigszins machtig zijn om het systeem van Quiet te begrijpen, zodat je weet hoe de app werkt en hoe je van ons aanbod van wat wij noemen Geluksmomenten gebruik kunt maken. Wij vragen iedereen die zich als lid van de community aanmeldt wat diens talenten en belangstellingen zijn. Op basis daarvan doen we aanbiedingen voor bijvoorbeeld tickets voor concerten, maar ook voor een gratis bezoek aan de kapper of een restaurant. We zijn een vrij goede afspiegeling van de wijk. Het leuke is dat men binnen de community elkaar helpt, mensen uit de community helpen nieuwkomers op eigen initiatief om de taal te leren.

Jullie zijn nu in een aantal steden actief, hoe ontstaan die communities eigenlijk?

Het begon ermee in Tilburg dat mensen kaartjes kwamen ophalen, maar we wilden buiten geen rij. Wij lieten de mensen binnen en al snel bracht een bakker taart. En zo groeide het verder. Het sprak zich rond, andere mensen kwamen dingen brengen of ze gingen wat organiseren om elkaar te helpen. In de nieuwe steden beginnen ze tegenwoordig meteen met een inloop, de kaartjes ophalen is dan bijzaak. Eigenlijk gaat het om ouderwetse solidariteit in een nieuw jasje, om omzien naar elkaar. En het is ook gewoon leuk om samen dingen te doen.

Eigenlijk gaat het om ouderwetse solidariteit in een nieuw jasje.

Omzien naar elkaar, dat is jou synoniem voor inclusiviteit. Leent de manier waarop we de maatschappij ingericht hebben zich nog wel voor omzien naar elkaar?

In de neo-liberale visie gaat het om marktwerking en klanten, maar hoezo ben je een klant van de sociale dienst? Valt er iets te kiezen dan? Mijn definitie van armoede is dat het een tekort aan geld en meedoen is. Een fatale combinatie. Dus dat meedoen, een keer naar een concert kunnen gaan, lid van een sportclub kunnen worden, is cruciaal. Bedenk ook dat mensen bijvoorbeeld hun kind niet naar een sportclub of zwemles sturen als ze geen goed ondergoed kunnen betalen, zó werkt armoede door.

Het is triest om te moeten constateren dat kinderen zelfs in hun vrije tijd niet mee kunnen doen, omdat ze in armoede leven en daardoor geïsoleerd kunnen raken.

Ja, en de problematiek van uitsluiting gaat verder. Moeders in de wijk cijferen zichzelf weg om hun kinderen tóch naar de sportclub te kunnen laten gaan. Kinderen melden zich ziek na hun verjaardag, dan hoeven ze niet voor de klas te vertellen dat ze het niet hebben kunnen vieren. Leraren hebben de beste intenties, maar dat werkt dus uitsluitend. De kinderen die in armoede opgroeien lopen dus op diverse fronten achterstanden op. De helden van deze wijk zijn heel vaak de moeders. Bij Quiet geven we daarom ook juist dit soort moeders de mogelijkheid om eens een keer uit eten, naar een voorstelling of gewoon de kapper te gaan.

Leisure activiteiten vervullen voor mensen vaak een belangrijke rol voor wat betreft zingeving en identiteitsvorming. Herken je dat binnen de Quiet Community?

Dat herken ik zeker. Ook mensen waar het goed mee gaat doneren hun talenten ten behoeve van de community. Het iets betekenen voor anderen geeft zin aan je leven. Het gaat soms ook om bewustwording, zoals die restauranthouder die een gratis etentje aanbiedt en zo mensen en hun situatie leert kennen, iets dat normaal gesproken niet zo snel op zijn pad komt. Ook gewoon het hier samenzijn met anderen, niet alleen thuis zitten, geeft zin aan je leven. Een aantal jaren geleden trainde een groepje leden, waaronder een sportlerares, samen voor de Tilburg Ten Miles. Ze mochten met 25 personen gratis meedoen, werden door de lokale hardloopwinkel in het nieuw gestoken en kregen allemaal eenzelfde medaille na afloop. Een jongetje verzuchtte trots dat dat de eerste medaille uit zijn leven was, dan krijg je wel een brok in je keel als je dat hoort. En de volgende dag kon hij daar op school natuurlijk trots over vertellen.

Zijn leisure organisaties ook daadwerkelijk actief binnen de communities of gaat het vooral om beschikbaar stellen van vrijkaartjes?

Zeker, mensen die in armoede leven moeten geholpen worden om hun Geluksmomenten te verzilveren. Het gaat niet alleen om het verstrekken van gratis tickets, maar ook om vervoer, eten, drinken, soms begeleiding op de dag zelf. En organisaties helpen ook weer mee om het netwerk te vergroten en andere ondernemers bij de community te betrekken.

Armoede is een fatale combinatie van een tekort aan geld en meedoen.

Denk je dat Quiet ooit overbodig zal zijn?

Sommigen zeggen dat armoede altijd blijft bestaan, maar ik ben een dromer. Armoede zou opgelost moeten kunnen worden door ervoor te zorgen dat mensen leren delen en geven. Als kind al, op school. We moeten een wereld van solidariteit creëren. Een wereld van vertrouwen. Dat vraagt om systeemverandering, we zouden toch iets hebben moeten leren van de toeslagenaffaire. Binnen het neo-liberale systeem gaat dat niet gebeuren. Het zou heel mooi zijn als we het goede, solidaire gevoel dat door de crisis in Oekraïne ontstaan is kunnen vasthouden.

Meer weten over de Quiet-beweging of de laatste editie van de Quiet500 bestellen, kijk op www.quiet.nl