Nederlandse vrijetijdssector nog niet altijd voldoende toegankelijk
Toegankelijkheid van vrijetijdslocaties
In Nederland zijn er
ongeveer 2,3 miljoen mensen met een beperking (SCP, 2012). Dit kan variëren van
een matige beperking tot zware beperkingen en van verstandelijke tot
lichamelijke beperkingen. Denk hierbij aan motorische beperkingen, een
gezichtsbeperking of gehoorbeperking (www.arcon.nl). Daarvan hebben 1,4 miljoen mensen een lichamelijke beperking. 450.000 gebruiken
een rolstoel en/of scootmobiel. Er zijn 350.000 rollatorgebruikers (Zonnebloem, 2017). Vrijetijdslocaties treffen
al jaren maatregelen getroffen om ervoor
te zorgen dat alle bezoekers een veilig en leuk dagje uit kunnen ervaren.
Ondanks al deze acties
laait de discussie over toegankelijkheid binnen de Nederlandse vrijetijdssector
regelmatig weer op. Als mensen niet in staat zijn om in de reguliere wachtrij
te wachten voor bijvoorbeeld een attractie hebben zij vaak een verklaring nodig
zodat de attractiemedewerker dan voorrang kan verlenen. In de praktijk blijkt
echter dat hier nogal eens misbruik van wordt gemaakt en dus worden er weer
tegenmaatregelen genomen door de locaties. De toegankelijkheid van vrijetijdslocaties
blijft daarmee een heet hangijzer voor velen en een duidelijke oplossing lijkt
niet direct voor handen.
De doelgroepen
Uit onderzoek blijkt dat het aandeel mensen met een beperking het grootst is onder de bevolking ouder dan 65 jaar (www.arcon.nl). Voor de ouderen die slecht ter been zijn of rolstoelafhankelijk zijn, is het vaak lastig om tijdens een dagje uit overal aan mee te kunnen doen. Ondanks dat veel vrijetijdslocaties informatie ter plekke hebben staan over de toegankelijkheid of op de website over de toegangsbeperkingen, blijkt dat mensen met een beperking deze informatie maar moeilijk kunnen vinden. Uit onderzoek van het Revalidatiefonds uit 2012 onder meer dan 200 respondenten blijkt dat ruim 70% de informatie over de toegankelijkheid van dagattracties onvoldoende vindt.
Naast de senioren die graag een leuke ervaring willen beleven bij een bezoek aan een museum, dierentuin, attractiepark of andere vrijetijdslocatie zijn er ook mensen met een fysieke of psychische beperking. Daar gaat het niet alleen om het vermaak maar zit het veel meer op het stimuleren en prikkelen van de zintuigen.
Het probleem is hetzelfde voor beide doelgroepen. Niet alles is toegankelijk voor deze doelgroepen. Dit in verband met de veiligheid in geval van bijvoorbeeld ontruiming. Eén van de topattracties waar de zintuigen worden geprikkeld is de Droomvlucht in de Efteling. De beweging van het voertuig, de geuren in het Trollenbos en de mooie kleuren bij de Elfen maakt deze attractie tot een geweldige attractie voor mensen met een beperking. Het nadeel is alleen dat vanwege veiligheidsoverwegingen bij attracties mensen zelfstandig uit het voertuig moeten kunnen komen, zo ook bij de Droomvlucht. Daarnaast zijn de vluchtroutes niet gelijkvloers. En dus is deze attractie niet toegankelijk voor deze doelgroep (www.eftepedia.nl)
Vergrijzing, digitalisering en Virtual Reality
Een aantal belangrijke trends en ontwikkelingen laat zien dat de vrijetijdssector steeds meer gaat doen rondom het thema toegankelijkheid. De vergrijzing neemt verder toe en op 1 januari 2016 was ruim 18% van de Nederlandse bevolking 65 jaar of ouder (www.cbs.nl). Daarnaast wordt het belang van Virtual Reality (VR) steeds groter en dus spelen de grote attractieparken hier verder op in. De Efteling heeft bij de attractie Villa Volta een speciale filmruimte ingericht voor bezoekers met een beperking en Disney heeft bij het ontwerp van het nieuwe Cars themagebied rekening gehouden met de toegankelijkheid door speciale voertuigen te ontwikkelen die makkelijk toegankelijk zijn voor mensen in een rolstoel en een speciaal opstap platform (www.publicaffairs.disneyland.com) . Kortom er is behoefte aan meer kennis over hoe de leisure-industrie om moet gaan met het onderwerp toegankelijkheid. Aan de ene kant vanuit het oogpunt om maatschappelijk verantwoord te ondernemen en aan de andere kant om de commerciële kansen die er voor de doelgroep (gezien de vergrijzing) te benutten.
NHTV en de Zonnebloem gaan op zoek naar successen
Nederlands grootste
vrijwilligersorganisatie (de Zonnebloem) vindt dat iedereen met een
lichamelijke beperking zorgeloos en vanzelfsprekend mee moet kunnen doen. En
natuurlijk ook moet kunnen genieten van een leuk dagje uit. Omdat de Zonnebloem
al bijna zeventig jaar tijdens dagjes uit met deelnemers en vrijwilligers
allerlei vrijetijdslocaties bezoekt, weet de Zonnebloem als geen ander waar nog
verbeterpunten te behalen zijn. Deze kennis en ervaring wil de Zonnebloem graag
ter beschikking stellen van de vrijetijdssector. De Zonnebloem benaderde NHTV
begin 2016 met de vraag of samengewerkt kan worden met het beter toegankelijk
maken van de vrijetijdsector door kennis en inzicht te bieden. Samen met een
groep vierdejaars studenten van NHTV die tijdens de labdag van Leisure Design
Lab (minor van de Academie voor Toerisme) is nagedacht over hoe je personeel van
vrijetijdslocaties goed kan trainen om de gasten met een beperking te ontvangen
en helpen. Hieruit is een inspirerende
workshop voortgekomen.
Centraal in de aanpak van de Zonnebloem is de inzet van eigen deelnemers, mensen met een lichamelijk beperking, als mystery guests. Zij beoordelen de toegankelijkheid van vrijetijdslocaties in de praktijk. Door middel van een fotoverslag komen er vaak heldere knelpunten naar voren. Zo ontdekte een mystery guest dat het invalidentoilet in een restaurant werd gebruikt als opslag voor de horeca. Ook kijken zij naar de vriendelijkheid en behulpzaamheid van het personeel. Samen met NHTV wordt bepaald welke speerpunten in een workshop gastvriendelijkheid voor gasten met een beperking voor het personeel aan bod komen. Vervolgens worden de cruciale werknemers in een workshop getraind en bewust gemaakt van toegankelijkheid en gastvrijheid. Het doel is om in iedere organisatie op cruciale punten in een attractiepark, dierentuin of museum zogenaamde rolmodellen te hebben. Deze personeelsleden weten meer over toegankelijkheid en dragen eventuele verbeteringen aan. Ook bij de ontwikkelingen van nieuwe attracties, tentoonstellingen of dierenverblijven hebben zij oog voor de gast met een beperking en kunnen zij de benodigde voorziening aandragen. Denk hierbij ook aan goede zichtlijnen voor mensen in een rolstoel, of een aparte ingang. Ook communicatie over wat een gast met een beperking kan en vooral niet kan binnen een vrijetijdslocatie is cruciaal. Tenslotte moeten rolmodellen ook nieuw en seizoenspersoneel trainen in de omgang met gasten met een beperking.
De Zonnebloem maakt het
beeld van het belevingsonderzoek compleet met een technische keuring waarbij
alle technische aspecten worden nagegaan. De Zonnebloem levert de deelnemende vrijetijdslocaties
naar aanleiding van het belevingsonderzoek en de technische keuring een
verbeteradvies. Denk hierbij aan adviezen als het verwijderen van drempels ,
bredere en minder zware deuren plaatsen (zodat de rolstoeler deze zelf kan
openen). Maar ook zijn kleine, betaalbare aanpassingen al grote verbeteringen
voor bijvoorbeeld rolstoel-, rollator- en scootmobielgebruikers. Zoals het
verlagen van een entreebalie zodat iemand met een rolstoel ook kan pinnen.
Eerste successen
Op woensdag 23 maart 2016
werd gestart bij Paleis het Loo. Michel
van Maarseveen, directeur van Paleis Het Loo, gaf het eerste exemplaar van de
aangepaste informatiegids aan Rilana Peelen. Zij maakt gebruik van een
rolstoel. De gids geeft mensen met een lichamelijke beperking extra informatie
over onder meer speciale voorzieningen en handige routes door het paleis en de
paleistuinen. Daarnaast is het personeel
hier getraind op het gebied van hospitality.
Ingebruikname Zonnebloempendelbus
De investering in een
speciale informatiegids was de eerste stap op weg naar een set van maatregelen.
Dankzij een bijdrage van de VriendenLoterij verbeterde de toegang tot Paleis
Het Loo en de paleistuinen de afgelopen jaren. "Er zijn nu aangepaste,
elektrische pendelbusjes en er kwamen verschillende beter begaanbare paden op ons
terrein. Met de Zonnebloem blijven we stappen zetten om de toegankelijkheid te
optimaliseren”, vertelt Van Maarseveen.
Spreekwoordelijke drempels verkleinen
Afgelopen jaar werd er
nog meer vrijetijdslocaties toegankelijker gemaakt, zo ook het Van Gogh Museum
in Amsterdam. Axel Rüger, directeur Van Gogh Museum: "Het is onze missie om het
leven en het werk van Van Gogh toegankelijk te maken voor zoveel mogelijk
mensen. Samen met de Zonnebloem en NHTV zijn we nog beter in staat de
spreekwoordelijke drempels in het museum weg te halen en iedereen de gelegenheid
te bieden ons te bezoeken. " Inmiddels
zijn ook Safaripark Beekse Bergen en Diergaarde Blijdorp onderzocht en
getraind.
De ogen geopend
Tot nu valt op dat met name het bewustmaken van vrijetijdlocaties met betrekking tot toegankelijkheid erg goed werkt. Opvallend is dat de diverse organisaties telkens weer eigen specifieke wensen en cases aandragen. Een dierentuin heeft andere aspecten die met toegankelijkheid te maken hebben dan een museum. In de dierentuinen zijn de ondergronden waarop iemand met zijn rolstoel rijdt bijvoorbeeld weer een uitdaging, terwijl in musea de zichtbaarheid van kunst een aspect kan zijn. Bij attractieparken speelt veiligheid en de mogelijkheid tot evacueren weer een grotere rol.
Communicatie, beleid en masterplanning zijn de kern
In alle onderzoeken bij de diverse vrijetijdslocaties tot nu toe komen drie grote kernpunten naar voren:
- Communicatie: het goed managen van de verwachtingen van de bezoeker met een beperking is cruciaal. Veelal kan door juiste informatieverstrekking voorafgaan, tijdens en na het bezoek de beleving voor deze doelgroep verhoogd worden.
- Het creëren van een duidelijk toegankelijkheidbeleid is in het kader van beleid rondom Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen een must. Er moet een duidelijk ‘op maat’ beleid geformuleerd worden. Dit moet duidelijk gecommuniceerd worden. Bovendien vraagt het om interne training op dit vlak. In de ideale situatie is er een ‘probleemeigenaar’ binnen de vrijetijdslocatie.
- De grootste winst met betrekking tot toegankelijkheid is te behalen door in de (master)planning van nieuwe ontwikkelingen, de toegankelijkheid integraal mee te nemen. Hierdoor verdwijnen er eerder drempels in plaats van dat ze worden gecreëerd
Wetgeving
Als de wetgeving rondom toegankelijkheid echt vorm gaat krijgen in regels en ‘verplichte’ maatregelen, zal de complete gastvrijheidsindustrie hier mee te maken krijgen. De deelnemers aan het project, lopen al voor op de komst van deze wetgeving door proactief te werk te gaan. In ieder geval is zeker dat alle gastvrijheidsbedrijven het onderwerp van toegankelijkheid moeten agenderen.''
Uitbreiding van het project
Begin 2017 kwam het goede bericht dat de Vriendenloterij nog meer geld beschikbaar gaat stellen voor het project om maar liefst 50 vrijetijdslocaties (van voetbalstadions tot theaters en van attractieparken tot dierentuinen) toegankelijker te maken. Een prachtige uitdaging voor de Zonnebloem en NHTV. En zeer passend bij de slogan van de laatste organisatie: Er kan zoveel meer dan je denkt!
Bronnen
publicaffairs.disneyland.com/new-attractions-offer-accessibility-to-guests-with-disabilities/
www.arcon.nl/actueel/sociale-agenda-van-overijssel-2012/oktober-2012/feiten-en-cijfers-toegankelijkheid.html
www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2016/27/vergrijzing-meest-toegenomen-in-limburg
www.efteling.com/nl/park/informatie/bezoekers-met-een-handicap
www.eftepedia.nl/lemma/Handicap
www.toegankelijkreizen.nl/blogs/Blog-5-toegankelijke-pretparken-in-Nederland-Accessible-Travel-Netherlands
www.vgn.nl/overdevgn/feitenencijfers
Over de auteurs
Goof Lukken is namens
NHTV projectleider van de samenwerking met de Zonnebloem en dagattracties. Als trendwatcher
publiceert hij regelmatig op zijn eigen platform Vrijetijdskennis.nl en in
diverse vakmedia. Hij is daarnaast expert attractieparken en dierentuinen bij
de unieke internationale track Attractions & Themeparks Management op NHTV.
Over Uncover
Dit artikel maakt onderdeel uit van de serie artikelen uit Uncover die we op het NRIT Media Vrijetijdsplatform publiceren. Het volledige overzicht met reeds gepubliceerde en aanstaande artikelen staat hier. Uncover is een nieuwe periodiek van de NHTV Academy for Leisure die daarmee een platform wil bieden om onderzoek en projecten te delen met haar netwerk. Wilt u Uncover nu al helemaal lezen? Bestel dan uw exemplaar in de webshop.
