Staatsbosbeheer wil af van alle bezoekerscentra

De centra bevinden zich verspreid over het land, van de Schoorlse Duinen en de Sallandse Heuvelrug tot de Oostvaardersplassen en het Drents-Friese Wold. Voor veel bezoekers fungeren zij als startpunt van een wandeling, plek voor een kop koffie of locatie om meer te leren over flora, fauna en landschap. Toch blijken de voorzieningen financieel verliesgevend.

De belangrijkste oorzaak ligt volgens de organisatie in de oplopende kosten en het ontbreken van een sluitend verdienmodel. Sinds een rijksbijdrage ruim tien jaar geleden werd beëindigd, is geprobeerd de centra rendabel te exploiteren. Ondanks verschillende inspanningen lukte het niet om de exploitatie structureel kostendekkend te maken. Tegelijkertijd namen de uitgaven voor personeel, gebouwen en verduurzaming verder toe.

Die ontwikkeling dwingt het beheerbedrijf tot scherpe keuzes. De beschikbare middelen moeten in toenemende mate worden ingezet voor het beheer van natuurgebieden zelf. Daarbij spelen ook maatschappelijke opgaven een rol, zoals het herstel van biodiversiteit en de aanpak van de gevolgen van de stikstofproblematiek. Tegen die achtergrond is besloten kritisch te kijken naar activiteiten die structureel verlieslatend zijn.

Dat betekent niet dat het contact met bezoekers volledig verdwijnt. Contact met recreanten heeft geen prioriteit meer, een feit dat al eerder in een van de plannen te lezen viel. Daarin werd toen nog niet duidelijk gemaakt wat de invulling zou zijn. De organisatie wil natuurvoorlichting, excursies en educatieve programma’s blijven aanbieden, maar zoekt naar andere manieren om die activiteiten vorm te geven. 

Persoonlijk contact blijft daarbij belangrijk, meldt Staatsbosbeheer, al zal het waarschijnlijk minder vaak plaatsvinden vanuit een centraal bezoekerscentrum. Meer digitale informatievoorziening en aanwezigheid dichter bij de natuurgebieden moeten die rol deels overnemen.

De gevolgen voor medewerkers (23) en vrijwilligers (350) zijn aanzienlijk. Voor velen van hen vormen de locaties al jarenlang de uitvalsbasis voor hun werk en betrokkenheid bij natuurbeleving. Volgens de organisatie vallen er geen gedwongen ontslagen, maar de komende periode wordt gebruikt om de verdere gevolgen en mogelijkheden in kaart te brengen.

De afbouw zal bovendien niet overal tegelijk plaatsvinden. Per locatie wordt bekeken welke toekomst het gebouw kan krijgen en welke functies behouden kunnen blijven. Veel van de panden worden gedeeld met commerciële partijen, zoals horecaondernemers of exploitanten van vergaderruimtes. Samenwerkingen met dergelijke partners blijven bestaan waar dat mogelijk is, zodat bezoekers ook in de toekomst gebruik kunnen maken van voorzieningen rond natuurgebieden.

De eerste concrete sluiting staat al eerder gepland. Het Buitencentrum in Almeerderhout sluit al op 26 juli 2026, omdat hier nog maar erg weinig bezoekers komen sinds de horeca vertrokken is. Voor de overige locaties volgt later duidelijkheid. Een definitief besluit wordt pas genomen nadat de ondernemingsraad advies heeft uitgebracht. Dat advies wordt uiterlijk 1 oktober 2026 gepresenteerd.

Wat daarmee verdwijnt, is niet alleen een netwerk van gebouwen, maar ook een vertrouwd gezicht van de Nederlandse natuurrecreatie. Tegelijkertijd markeert het besluit een bredere ontwikkeling: natuurorganisaties zien zich steeds vaker genoodzaakt hun middelen te concentreren op hun kerntaak. De vraag is hoe recreanten toch volop betrokken worden  bij natuur zodat draagvlak blijft voor het Nederlandse landschap.