Water voor recreatie vervuild met pfas

Na het alarmerende onderzoek dat in moedermelk pfas zit (bron: RIVM), komt vandaag Surfrider Foundation naar buiten met de constatering dat bij 107 onderzochte locaties in Frankrijk deze stoffen in het water aanwezig zijn. Pfas is een groep van ongeveer 6.000 sysnthetische stoffen.

Hoewel er steeds meer meldingen zijn van hun aanwezigheid in het milieu, was er tot nu toe geen grootschalig onderzoek uitgevoerd in zwem- en recreatiewateren. Dit is echter niet alleen een ernstig milieuprobleem, maar ook een reële bedreiging voor de volksgezondheid. Het is daarom terecht om vragen te stellen over de risico's die we lopen wanneer we gaan zwemmen, surfen, meent de Surfrider Foundation.

Om de kennis over de aanwezigheid van PFAS in watermilieus te vergroten, heeft Surfrider een grootschalig burgerwetenschappelijk project uitgevoerd: 80 vrijwilligers van de NGO verzamelden monsters op 107 zwemlocaties of locaties die regelmatig bezocht worden door watersportliefhebbers (in meren, rivieren of langs de kust). Deze burgers, die vooraf training hadden gekregen in bemonsteringstechnieken, volgden een gestandaardiseerd protocol op basis van de aanbevelingen van het partnerlaboratorium Eurofins om te voldoen aan de bemonsteringsvoorwaarden.

Het laboratorium analyseerde de aanwezigheid en concentratie van 58 PFAS in elk monster, die vervolgens door Surfrider Europe werden geïnterpreteerd. 44% van de kustlocaties voldoet niet aan de eisen voor een goede chemische status. Van alle onderzochte locaties voldoet 78% niet aan de norm

Om de chemische kwaliteit van deze recreatiewateren te beoordelen, baseerde Surfrider zich op de huidige wetgeving, de Kaderrichtlijn Water (KVW), en de bijbehorende milieukwaliteitsnormen (EQS). De NGO vergeleek de resultaten van haar analyse met de referentiewaarden voor PFOS, de enige indicator die ten tijde van het onderzoek tot de PFAS-familie behoorde. Ondanks de strenge beperkingen op Europees en internationaal niveau, overschreden 78% van de onderzochte locaties op het vasteland en 44% van de locaties aan de kust de maximaal toegestane waarden. Een aanzienlijk aantal locaties staat dus onder druk door PFOS-vervuiling en zou volgens de in het onderzoek gehanteerde Europese normen als "chemisch ongunstig" kunnen worden beschouwd.

Aan de andere kant is de waargenomen verontreiniging zeer divers. Van de 58 verschillende moleculen en afbraakproducten die diepgaand werden onderzocht, konden 23 PFAS op alle locaties worden gekwantificeerd, wat wijst op een complexe en heterogene verontreiniging. TFA, recentelijk door het Europees Agentschap voor Chemische Stoffen (ECHA) geclassificeerd als "toxisch voor de voortplanting" (categorie 1B), werd in 100% van de monsters aangetroffen in concentraties die niet waren verwacht.

Om de kwaliteit van zwemwater met betrekking tot PFAS te beoordelen, heeft Surfrider gebruikgemaakt van een beheertool ontwikkeld door het RIVM voor beheerders van zwemgebieden. Naar aanleiding van de groeiende bezorgdheid bij het publiek en de autoriteiten is in 2024 een praktische handleiding ontwikkeld voor de eerste risicobeoordeling van zwemwater, met een richtwaarde van 280 ng PEQ/L.

Met behulp van dit kader heeft het onderzoek van Surfrider Europe het voor het eerst mogelijk gemaakt om de aanwezigheid van deze verontreinigende stoffen in zwemwater en de bijbehorende risico's in kaart te brengen. "Onze analyses tonen aan dat geen enkele onderzochte locatie, zowel aan de kust als in het binnenland, gespaard blijft. Eén locatie zou zelfs de aanbevelingen van de Nederlandse autoriteiten overschrijden als Franse zwemlocaties onder een vergelijkbaar kader zouden vallen," aldus Surfrider.

"Het onderzoek toont aan dat PFAS alomtegenwoordig zijn in het milieu, zelfs in gebieden waar we zwemmen of watersporten beoefenen. PFAS werden aangetroffen op alle onderzochte zwem- en recreatielocaties, met uiteenlopende verontreinigingsniveaus. Stoffen die al jaren verboden zijn, zoals PFOS en PFOA, worden nog steeds in hoge concentraties aangetroffen, terwijl een breed scala aan stoffen en afbraakproducten regelmatig wordt geïdentificeerd. Het mariene milieu wordt nog steeds vaak over het hoofd gezien. Toch is ook dit milieu grotendeels verontreinigd met PFAS in concentraties die voorheen niet werden vermoed."

Surfrider vraagt om Europese maatregelen:

"Neem de conclusies van ECHA (European Chemicals Agency) vóór het einde van het jaar over om zo snel mogelijk een universele beperking van PFAS vast te stellen, die alle sectoren en toepassingen omvat, inclusief de industriële sector. We roepen de lidstaten ook op om deze ambitie te steunen, zodat deze vervuiling definitief bij de bron wordt gestopt."

"Versterk de monitoring. De waterkwaliteit, met name in het mariene milieu, moet worden verbeterd; dit moet gepaard gaan met concrete acties zoals het identificeren van vervuilingsbronnen, het saneren van verontreinigde locaties en de effectieve toepassing van het beginsel 'de vervuiler betaalt'."

"Er moeten geharmoniseerde PFAS-monitoringprotocollen worden vastgesteld voor zwem- en recreatiewater in de lidstaten, vergezeld van aanvullende studies die gericht zijn op het aanpakken van het gebrek aan gegevens over vervuiling in deze gebieden, en die uiteindelijk de vaststelling van officiële Europese monitoringnormen voor de chemische kwaliteit van zwemwater mogelijk moeten maken. Wanneer vervuiling wordt vastgesteld, moeten de Europese Commissie en de lidstaten plannen ontwikkelen voor watersanering, waarbij het beginsel 'de vervuiler betaalt' wordt toegepast."