Eerste UNESCO Leerstoel voor Rijksuniversiteit Groningen richt zich op landschap en burgerwetenschap

Onder leiding van Frans Sijtsma, werkzaam bij de Faculteit Ruimtelijke Wetenschappen, richt de leerstoel zich op het beter begrijpen van de waarde van natuur en landschap voor mensen en het effectiever vormgeven van duurzame landschappen in de praktijk. 

Gezien de uitspraken van respondenten zit de leerstoel dicht op recreatieve ervaringen.

‘Het brengt rust in de ziel om hier te zitten en over het water uit te kijken.’ Dit zei een respondent in het onderzoek van Sijtsma toen hem werd gevraagd waarom hij van zijn favoriete natuurplek houdt. Iedereen heeft zijn of haar eigen favoriete natuurplekken en eigen redenen om ze te waarderen. En mensen hebben vaak een sterke band met die natuur: lokaal en regionaal, maar ook ver buiten hun directe omgeving. Toch is er nog weinig systematische kennis over wie van welke plekken of gebieden in de natuur houdt en waarom. Er is wel veel kennis over biodiversiteit, en wel veel kennis over economische belangen, maar slechts weinig over beleving en betekenis. Daarom wordt ook de positieve band die mensen hebben met natuurplekken nauwelijks benut bij het steunen van beheer en ontwikkeling. 

Leerstoelhouder Frans Sijtsma: ‘We willen hier verandering in brengen en de verbinding van mensen met landschappen veel effectiever meetbaar maken, begrijpen, en benutten. De leerstoel geeft dat via drie lijnen concreet vorm. We gaan in Nederland en wereldwijd veel serieuzer in kaart brengen wie van welke natuurplekken houdt en waarom. Daarnaast experimenteren we met hoe we de fans van verschillende landschappen – digitaal – beter kunnen betrekken bij ideeën, steun en financiering. Ten slotte ontwikkelen we korte online cursussen voor beleidsmakers en andere betrokkenen over hoe je de beleving van natuur het best meeneemt in je besluitvorming. Zodat we met zijn allen verstandiger beslissingen maken die rekening houden met de waardering van natuur en landschap, ecologie en de economische en culturele waarden.’

Voor het in kaart brengen van die waardering van burgers gebruiken de onderzoekers het platform Greenmapper. Via Greenmapper gaven al meer dan 15.000 mensen uit Nederland, Duitsland, Denemarken, Zwitserland, Italië, Brazilië en Zuid-Korea aan wat hun favoriete natuurplekken zijn (zie screenshot). Iedereen kan meedoen op www.greenmapper.org.

Een voorbeeld van een persoonlijk portfolio van lokaal, regionaal, nationaal en wereldwijd geliefde natuurlijke gebieden zoals dat te zien is in de Greenmapper database. Deze inwoner van Den Haag houdt van het Zuiderpark, de duinen en kust bij Den Haag, de Veluwe en het Amazonegebied.

Een belangrijk doel van de leerstoel is samenwerken met de 784 UNESCO Mens & Biosfeergebieden in 142 landen. Dit is een wereldwijd netwerk van - vaak iconische - voorbeeldgebieden, zoals Serengeti-Ngorongoro (Tanzania) en de Centrale Amazone (Brazilië), waarin actief wordt gezocht naar een betere balans tussen natuur en duurzaam menselijk gebruik. De leerstoel zal dit netwerk benutten om kennis te ontwikkelen en toe te passen, in samenwerking met lokale partners, burgerwetenschappers en internationale UNESCO-netwerken. In het kernteam zitten wetenschappers uit Brazilië, China, Ghana, Tanzania, Zuid-Afrika en Groningen. Binnen Nederland wordt intensief samengewerkt met het coördinatiepunt Mens & Biosfeergebieden dat bij Staatsbosbeheer is ondergebracht.

UNESCO Leerstoelen bevorderen (internationale) samenwerking op UNESCO-thema’s. Zij doen dit samen met het Hoofdkantoor van UNESCO in Parijs en de Nederlandse UNESCO Commissie. Als expert en partner leveren ze kennis voor projecten en adviezen en denken ze mee over het opzetten van events. En als ambassadeur en verbinder vormen ze een brug met andere (inter)nationale wetenschapsorganisaties, en brengen ze hun inzichten over UNESCO-thema’s over aan een groot publiek. Nederland kent 18 UNESCO Leerstoelen; wereldwijd zijn er meer dan duizend.

Dit is weliswaar de eerste UNESCO Leerstoel aan de RUG, maar het werk van een UNESCO Leerstoel is niet onbekend voor de universiteit. RUG-medewerker Josje van der Linden vervult sinds 2020 de Oegandeese UNESCO Leerstoel ‘Levenlang leren, jongeren en werk’ die verbonden is aan de Gulu University in Oeganda.