De kracht van Van Gogh in Drenthe: van erfgoed naar welzijn

In Drenthe is het verhaal van Vincent van Gogh een bron van inspiratie om de brede welvaart in de provincie te bevorderen. Dat gaat van vrijetijdsbeleving, gemeenschapszin en trots tot educatie en mentaal welzijn. In een boeiend gesprek met Yvonne Cornax en Elizabeth Stoit van Marketing Drenthe praten we over de rol van de schilder in het hedendaagse Drenthe en wat dat kan betekenen voor het mentale welzijn van inwoners.

Tekst: Ton Vermeulen Foto’s: Drenthe Marketing

Brede welvaart in Drenthe

Yvonne Cornax, marketingstrateeg bij Marketing Drenthe, legt uit hoe de focus op brede welvaart in Drenthe tot stand is gekomen. "We hebben samen met het recreatieschap Drenthe en de provincie Drenthe het initiatief genomen tot het opstellen van een nieuw perspectief op bestemming Drenthe”, zegt ze. "We willen van toegevoegde waarde zijn voor bezoekers, bedrijven, bewoners en de bestemming zelf.”

Deze nieuwe benadering richt zich niet alleen op vraagontwikkeling, maar ook op de ontwikkeling van het aanbod. "Marketing is vraag en aanbod samenbrengen”, benadrukt Cornax. "Het project Van Gogh in Drenthe, waar we het in dit gesprek over hebben, is een concrete uitwerking van dat gedachtegoed.”

Elizabeth Stoit (links) en Yvonne Cornax.

Drenthe herontdekt Van Gogh

En zo komen we bij Van Gogh die niet alleen gefascineerd was door het Drentse landschap en de hardwerkende Drent, maar ook worstelde met zijn mentale welzijn. Maar over mentaal welzijn later meer in dit verhaal. We gaan eerst een paar jaar terug toen Drenthe Vincent van Gogh herontdekte.

Vincent van Gogh is wereldberoemd. Maar niet veel mensen weten dat hij ook in Drenthe verbleef. Drie maanden lang, een korte, maar zeer bepalende tijd in zijn leven en loopbaan. Van bevriende kunstenaars had Van Gogh gehoord dat hij in Drenthe moest zijn voor rust en inspiratie. In 1883 verruilde Van Gogh Den Haag voor Drenthe. De inspiratie vond hij in het ongerepte landschap en in de mensen. Hij legt dit vast in 6 schilderijen, zo’n 20 tekeningen en 23 brieven, waarvan de meeste gericht zijn aan zijn broer Theo. "Ik geloof het land u zou inpakken en overtuigen.”; schreef Vincent van Gogh in een brief aan zijn broer. Elizabeth Stoit, die nauw betrokken is bij het project Van Gogh Drenthe, geeft aan: "Het verhaal van Van Gogh en Drenthe was eigenlijk een beetje een onbelicht hoofdstuk in zijn leven. Met het project Van Gogh maakten we het erfgoed van Van Gogh beleefbaar en zichtbaar. Van Gogh trok erop uit naar minder bekende plekken in Drenthe. Toen we met het project startten, was nog lang niet iedereen overtuigd van de kracht ervan.”

"We moesten echt in de huid kruipen van de inwoners.” - Yvonne Cornax

Een belangrijk aspect van het project is de betrokkenheid van de lokale gemeenschap. "We moesten echt in de huid kruipen van de inwoners”, zegt Cornax. "De standaardoplossing, zoals enquêtes om te achterhalen wat inwoners wilden, werkte niet. We zijn samen met lokale projectleiders en met betrokken inwoners gaan praten om te begrijpen wat er leefde in het dorp. Vooral de lokale aanpak met een lokale projectleider en de samenwerking met de dorpsvereniging waren belangrijk.” Cornax heeft het dan over Nieuw-Amsterdam/Veenoord waar Van Gogh een kamer huurde om van daaruit Drenthe te verkennen en vast te leggen. Deze kamer is te bezoeken en ziet er nog net zo uit als toen. "Het bed, het houtkacheltje, de schildersezel; je hebt niet veel inbeeldingsvermogen nodig om hem hier te zien staan.”

Er is inmiddels al veel tot stand gebracht rond Van Gogh in Drenthe. Cornax noemt het voorbeeld van een oude graansilo in Nieuw-Amsterdam die werd omgetoverd tot een muurschildering. "De graansilo werd als lelijk ervaren door de inwoners.” Stoit licht toe: "We hadden er gewoon een schilderij van Van Gogh op kunnen laten schilderen, maar we hebben inwoners betrokken bij de keuze wat er op de silo moest komen. Er werd door de dorpsvereniging een poll op de facebookpagina gezet waar inwoners konden kiezen welk schilderij van Van Gogh op de silo moest komen. Simpel maar effectief voor de betrokkenheid. Nu is niet alleen het dorp opgeknapt, maar ook de trots van de inwoners vergroot.” Stoit voegt toe: "Hetzelfde zagen we in Hoogeveen waar bij de georganiseerde Van Gogh-vaartochten vrijwilligers plezier beleven aan het samen werken om gasten een mooie dag te geven.”

In Veenoord/Nieuw-Amsterdam staat het huis waar Vincent van Gogh tijdens zijn verblijf in Drenthe in gewoond heeft.

Cornax benadrukt dat het belangrijk is om recreatie en toerisme te integreren in de samenleving, leefomgeving en lokale economie, in plaats van het te zien als een externe factor. Stoit benadrukt de impact van deze aanpak: "We hebben gezien dat lokale initiatieven, zoals de muurschilderingen en lokaal geïnspireerde evenementen, de trots en betrokkenheid van de inwoners vergroten. Mensen voelen zich daardoor verbonden met het verhaal van Van Gogh.”

Themajaar als vliegwiel

Het project heeft al verschillende successen geboekt. Hoogtepunt was het themajaar in 2023 waar heel veel lokale initiatieven met meer dan 2.000 vrijwilligers waren betrokken. "Dat gaat dan van een grote tentoonstelling in het Drents Museum, naar diamond painting bij de dagbesteding, boot- en wandeltochten en lezingen over Van Gogh in Drenthe.” Juist de combinatie van grote eyecatchers en kleine lokale activiteiten maakte dat het jaar geslaagd was en voor een grote zichtbaarheid zorgden”, vertelt Stoit. "Maar ook dat veel mensen zich als vrijwilliger betrokken voelden bij het verhaal, zich trots voelden, soms weer een zinvolle dagbesteding en veel meer contacten hadden.” Ze voegt toe: "Een van de grootste successen was de lokaal opgezette crowdfunding voor een Van Gogh-beeld in Nieuw-Amsterdam. Dat beeld stond tijdens het themajaar in Assen, maar had nog een definitieve plek nodig. Meer dan 200 mensen hebben bijgedragen aan de kosten voor de verplaatsing, wat de betrokkenheid en trots van de gemeenschap enorm heeft vergroot. Eigenlijk een enorm geluk dat er niet genoeg geld was. Want nu was er dankzij de crowdfunding een enorme betrokkenheid.”

Van Gogh Drenthe krijgt een vervolg in diverse projecten. "We hebben een subsidie gekregen voor het plan ‘Kiemen in Drentse Grond”, zegt Stoit. "Dit plan is gericht op het stimuleren van brede welvaart in Zuid- en Oost-Drenthe.” Het plan omvat verschillende elementen, waaronder het creëren van drie landmarks in de gemeenten Hoogeveen, Coevorden en Emmen, en het verder professionaliseren van het Van Gogh Huis. "We willen ook een immersive room in Hoogeveen realiseren, gericht op jongeren met als belangrijke vraag hoe Van Gogh je als mens kan inspireren,” zegt Stoit. "In het Van Gogh Kerkje in Zweeloo, dat niet altijd bezoekbaar was, komt een geprojecteerde beleving en een informatiepunt.”

Streetart op silo in Nieuw-Amsterdam

Mentaal welzijn verbeteren

Een opvallend onderdeel van de volgende fase is de aandacht voor mentaal welzijn. "Van Gogh worstelde met zichzelf, en dat is een heel hedendaags verhaal,” zegt Cornax. "We willen onderzoeken wat erfgoed en kunst kunnen bijdragen aan mentaal welzijn.” Stoit legt uit dat ze samenwerken met de GGD in Drenthe om kunst en Van Gogh te integreren in hun gezonde schoolaanpak. "Uit onderzoek blijkt dat kunst een positief effect heeft op mentaal welzijn.” Dat juist Marketing Drenthe zich inzet voor mentaal welzijn lijkt vreemd, maar is dat volgens Cornax helemaal niet. "Wij zijn er als sector om mensen de kans te geven geluk te ervaren en zichzelf weer op te laden. De ware kracht van recreatie zit niet in het verdienen van euro’s, maar om mensen blij te maken en veerkracht geven.” Het project rond mentaal welzijn is nog wel een zoektocht. Stoit: "We weten ook een heleboel nog niet, dus er zit ook nog een stuk onderzoek in over cultuur, erfgoed en identiteit. Wat we wel weten is dat we via cultuur lastige onderwerpen als mentaal welzijn bespreekbaar kunnen maken.” Juist de worsteling die Van Gogh doormaakte en het feit dat hij een wereldberoemde schilder is geworden, maakt het volgens Stoit toegankelijk. "Zijn puurheid van schilderen gaat onder je huid zitten. Maar dat moet niet binnenblijven, dat moet naar buiten kunnen. Dat is wat kunst met je doet.”

"Eigenlijk een enorm geluk dat er niet genoeg geld was.” - Elizabeth Stoit

De echte waarde van recreatie

Voor Cornax en Stoit is het project geslaagd als ze in Drenthe de ware waarde van recreatie hebben kunnen laten zien. Ook vinden ze het belangrijk dat ze het effect van erfgoed en historie op de trots en het welzijn van mensen inzichtelijk hebben kunnen maken. "Dat het niet alleen een project is waar wij in Drenthe wat aan hebben, maar het ook elementen biedt voor de rest van Nederland. Dat we voelbaar hebben kunnen maken dat je best met elkaar de diepte in mag gaan en niet alleen de sector zijn van leuk en luxe, maar er echt toe doen voor het welzijn.”