Backcasting ten behoeve van een duurzame reissector

ANVR heeft onlangs haar vernieuwde en vergaande ambities op het gebied van duurzaamheid gepresenteerd. Om de grote ambities te kunnen realiseren moeten vele stappen worden gezet. Met een proces van backcasting zijn die in kaart gebracht. Hoe werkt zoiets?

Auteur: Albert Postma

Wereldwijd staat de samenleving voor steeds grotere uitdagingen op het gebied van duurzaamheid. Niets doen is geen optie meer.Het World Economic Forum schreef in haar Global Risks Report van 2022 dat gebrek aan actie rond klimaatverandering wereldwijd als het grootste risico voor de komende tien jaar wordt gezien.

De uitdaging om de handschoen op te pakken geldt in het bijzonder voor de toeristische sector. Uit onderzoek van de European Travel Commission in 2022 bleek dat juist reisorganisaties de macht hebben om grote stappen te zetten richting klimaatneutraliteit vanwege het aanbodgedreven karakter. Tegelijkertijd vragen de steeds grotere gevolgen van (over)toerisme voor bestemmingen ook om actie. Daarbij wordt de reiziger zich steeds bewuster van duurzaamheid. Een studie van booking.com liet in 2021 zien dat 62% van de Nederlanders duurzaamheid bij hun reis essentieel vindt, terwijl 33% vindt dat het reisaanbod te weinig duurzame opties biedt om uit te kiezen.

Visiedocument

De ANVR (Algemene Nederlandse Vereniging van Reisorganisaties) voelt als brancheorganisatie voor de reisindustrie in Nederland dat het roer om moet en dat duurzaamheid een centrale plek moet krijgen. Ze is van mening dat een pro-actieve houding bovendien de risico’s voor bedrijven vermindert. Daarom heeft de ANVR in 2023 de ambitie uitgesproken de meest duurzame reisorganisatie ter wereld te worden.

Onder begeleiding van CELTH, vertegenwoordigd door Ko Koens, Harald Buitendijk en ondergetekende, heeft de ANVR in een visiedocument haar ambities verwoord rond drie centrale thema’s. Dat zijn: emissiereductie, duurzaamheid in de keten en impact op de bestemming. Daarbij is ervoor gekozen om de ambities in twee fasen op te delen met 2030 en 2050 als mijlpalen. In 2030 moet het roer zijn omgegooid in de bedrijfsvoering en de weg zijn ingezet naar een duurzamere toekomst. Daarna volgt een versnelling om in 2050 klimaatneutraal en sociaal en ecologisch duurzaam te zijn.

Backcasting Wheel

Na 2050 vervult de ANVR een voorbeeldrol voor anderen om een positieve impact te realiseren. De duurzaamheidsvisie van de ANVR is beschikbaar via de website van CELTH.

Om de grote ambities te kunnen realiseren moeten vele stappen worden gezet, die op een roadmap met pathways op consistente wijze met elkaar worden verbonden. Er is voor gekozen om die stappen samen met een brede vertegenwoordiging van de reissector met behulp van backcasting in kaart te brengen.

Backcasting

Backcasting is één van de gereedschappen waar de futuristen van het European Tourism Futures Institute (ETFI) over beschikken. Bij deze methode wordt stapsgewijs vanuit de voor 2050 en 2030 gestelde (abstracte) doelen terug geredeneerd naar concreet te zetten acties in het heden. Bij elke stap wordt de vraag gesteld wat ervoor nodig is om die stap te zetten. Zo wordt geleidelijk aan een aantal ketens van acties in kaart gebracht, die wanneer die worden omgekeerd, een serie pathways vormen om bij de gewenste situatie uit te komen. Tezamen moeten die pathways gaan uitmonden in een roadmap.

Backcasting is een werkwijze die geschikt is voor complexe situaties waarbij vele stakeholders, factoren en onzekerheden een rol spelen. Idealiter vindt backcasting plaats in een participatieve workshop waarin deelnemers vrijuit met elkaar van gedachten kunnen wisselen, ook al hebben ze met het oog op de lange termijn misschien conflicterende belangen. Backcasting-workshops zijn daarom te beschouwen als een sociaal en strategisch leerproces, waarbij inhoud en proces op praktische manier met elkaar zijn verbonden.

Om recht te doen aan de drie thema’s binnen de duurzaamheidsvisie en de verscheidenheid binnen de Nederlandse reisindustrie zijn er zes backcasting-sessie georganiseerd op een centrale en goed bereikbare plek in Nederland: Bar Beton op het Centraal Station van Utrecht. Voor vertegenwoordigers van zakenreizen, Europese reizen en verre reizen is een sessie gehouden voor de onderwerpen emissiereductie en duurzaamheid in de keten in combinatie met impact op de bestemming. Vanwege de nauwe verwantschap zijn de twee laatstgenoemde thema’s geïntegreerd.

Proces

Tijdens de sessies zijn de deelnemers in kleine groepjes met elkaar in gesprek gegaan. Bij elk van de sessies waren experts uitgenodigd om de deelnemers van aanvullende kennis en expertise te voorzien. Bij emissiereductie waren dat Paul Peeters (Associate Lector Duurzaam Transport en Toerisme aan de Breda University of Applied Sciences en verantwoordelijk voor het Centre for Sustainable Tourism and Transport) en Bram Peerlings (duurzaamheidsspecialist bij Koninklijk Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum), bij duurzaamheid in de keten, Marcel Crul (lectoraat Open Innovatie bij NHL Stenden Hogeschool) en Liesbeth Rijsdijk (lector Lectoraat Netwerken in een Circulaire Economie (NiCE), Kenniscentrum Strategisch Ondernemerschap, Hogeschool Windesheim), en bij impact op de bestemming Rene van der Duim (Emeritus professor duurzaam toerisme, Wageningen Universiteit) en Egbert van der Zee (Senior beleidsadviseur gemeente Utrecht: Toerisme & Vrijetijdseconomie).

De eerste stap ten behoeve van de backcasting was in feite tijdens de fase van visievorming al uitgevoerd. Het gaat hier om het bepalen van de key dimensions van de visie: emissiereductie, duurzaamheid in de keten en impact op de bestemming.

Ook stap twee vond plaats in voorbereiding op de workshops. Samen met de ANVR zijn voor elke key dimension signposts geformuleerd voor 2030 en voor 2050. Dat zijn indicatoren die aangeven dat de doelstelling van de key dimension is bereikt (WAARTOE). In totaal ging het om zeven signposts.

Backcasting Fish Bone

Tijdens de volgende stap zijn door de deelnemers aan de workshops de transities en transformaties (key changes) in kaart gebracht die nodig zijn om elk van de signposts te kunnen bereiken (WAT). Het kan gaan om veranderingen in de key dimension of signpost zelf, maar ook in de bedrijfsomgeving van de reisindustrie. Nadat de veranderingen in kaart waren gebracht, hebben de deelnemers met een groene of rode sticker gemarkeerd welke ze als kans beschouwen en welke als obstakel.

Bij de vierde stap hebben de deelnemers aangegeven welke stappen de ANVR en haar leden achtereenvolgens zouden moeten zetten om de key changes in gang te zetten, de obstakels de baas te blijven of te voorkomen, dan wel de kansen te verzilveren (HOE). Na het benoemen van de te nemen stappen hebben de deelnemers met een sticker aangegeven welke daarvan als essentieel ofwel kritiek kunnen worden aangemerkt voor het realiseren van de key changes.

Tot slot zijn na afloop van de sessie de resultaten van alle groepjes per thema (key changes, signposts en key dimensions) in visgraatdiagrammen geplaatst. Hiermee wordt duidelijk in welke volgorde maatregelen kunnen worden genomen om de gestelde ambities waar te maken (WANNEER)

De ANVR gaat vervolgens met deze visgraatdiagrammen aan de slag. De uitdaging is de pathways verder uit te werken. Hierbij kan gekeken worden welke (kritieke) stappen in wiens macht liggen. Voor de stappen die in bereik van de ANVR liggen kan vervolgens een actieplan worden opgesteld waarmee het bereiken van de doelen kan worden gerealiseerd, gefaciliteerd of beïnvloed en hoe eventuele bottlenecks kunnen worden aangepakt. Ook kan worden benoemd wat de consequenties zijn wanneer de stappen niet worden uitgevoerd. Idealiter worden de actieplannen vertaald en geïmplementeerd in de onderzoeks- en ontwikkelagenda’s van de deelnemende stakeholders. Uiteindelijk komt het neer op het realiseren van de pathways. Daartoe kan een platform voor actie worden opgezet.

Reacties

Aan de backcasting sessies hebben tientallen vertegenwoordigers van de Nederlandse reisindustrie meegedaan. Fenny Koppen van Riksja Travel vertelt in een post op LinkedIn "hoe bijzonder het is om met ‘concurrenten’ samen te werken om elkaar duurzamer te maken; alleen dat al kan het verschil gaan maken”. Chris Knaap, beleidsmedewerker ANVR, zegt "onder de indruk te zijn van iedereen z’n commitment aan het doel en de inventiviteit in het brainstormen over oplossingen. Ik denk echt dat we weer een stap vooruit zijn gegaan en dat motiveert om nòg harder met duurzaamheid aan de slag te gaan”.