Culturele uitingen inzetten voor bewustwording over vooroordelen, stereotyperingen en taboes

BO staat voor ‘be openminded’ en is opgericht als schoolproject door BUas alumni Jip Kuipers, Bente Spooren en Eline Kouwenberg. Vandaag de dag is BO Diversity een non-profit organisatie die bewustwording creëert over vooroordelen, stereotyperingen en taboes. Hierbij legt BO onder andere de focus op het verminderen van LHBTI+ fobie, racisme en genderdiscriminatie. Er wordt gewerkt vanuit een intersectionele blik, wat betekent dat je je ervan bewust bent dat mensen op meerdere vlakken kunnen afwijken van de norm en dat dit elkaar kan versterken.

Wolke van Zundert is studente Creative Business aan de Hogeschool van Amsterdam en werkt als projectmedewerker bij BO.

We moeten praten

Het is handig om eerst het verschil te weten tussen diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid. Zo gaat diversiteit over de onderlinge verschillen die we hebben als mens, gaat inclusie over hoe we met verschillen omgaan en gaat gelijkwaardigheid over dat er geen machtsverschillen moeten zijn tussen die verschillen. BO zet zich al jarenlang in voor inclusiviteit door mensen te informeren over de huidige stand van zaken in de samenleving. Over die samenleving gesproken, wie denkt dat Nederland een tolerant land is, moeten we helaas teleurstellen. De afgelopen jaren is Nederland uit de top 10 gezakt van de meest LHBTI+ vriendelijke landen en staat het zelfs in de top 3 van landen met de meeste femicide (moord op vrouwen).

Verschuilen achter de tolerante reputatie van Nederland is niet genoeg. Er zou over gepraat moeten worden. Over waar het pijn doet en waarom. Over waarom sommige dingen er zo moeilijk in gaan bij mensen. Neem de pietendiscussie die tien jaar heeft geduurd totdat de meerderheid voor afschaffing was, of dat het woord genderneutraal tot het meest irritante woord van 2017 werd bestempeld. Als we hierover niet in gesprek gaan, hoe kunnen we dan elkaars standpunten begrijpen? Het resultaat van deze gesprekken is misschien niet direct zichtbaar, maar het plant een zaadje voor de toekomst. 

De focus ligt onder meer op het verminderen van LHBTI+ fobie, racisme en genderdiscriminatie.

Normen breken en verbinding maken

Die geplante zaadjes hoopt BO uiteindelijk te zien opbloeien in de vorm van nieuwe normen. De huidige normen zijn gedateerd en dienen doorbroken te worden, deze zijn namelijk niet voor iedereen voordelig. Maar daar is eerst zichtbaarheid voor nodig, en dat is te bereiken door verhalen te delen. In een verhaal van een ander kunnen we ons eigen verhaal zien. Een verhaal verbindt en dat is essentieel als we samen naar een meer inclusieve, diverse en gelijkwaardige samenleving willen groeien.

Twee culturele uitingen waarmee BO die verbinding tussen mensen wil aanwakkeren zijn Normbrekers en Mengelmoes. Normbrekers is een praatprogramma rondom diversiteit waar het publiek mee kan praten, luisteren en leren. Er worden één of meerdere thema’s gekozen aan de hand van de pijlers van BO: gender, seksuele oriëntatie, sekse, etniciteit, levensfase, religie, beperking en uiterlijke kenmerken. We hopen mensen nieuwe inzichten te geven, een meer open mindset te creëren en het taboe van ‘niet durven praten’ te doorbreken. Mengelmoes is een netwerkevenement met als doel om bewustwording te creëren over inclusie, diversiteit en intersectionaliteit. Beide evenementen zijn gratis wat het laagdrempeliger en toegankelijker maakt. Het resultaat is mooi om te zien, het is namelijk niet alleen de (nieuwe) kennis die BO overdraagt die bijblijft. Het zijn ook de discussies die mensen voeren, de bewustwording rondom privileges, de nieuwe contacten en het leren van elkaar. Maar ook concrete direct toe te passen tips zoals bijvoorbeeld pronouns in je mail opnemen of bewust inclusieve vacatures opstellen. Allemaal opbrengsten die doorsluimeren via verder contact met anderen en in het werkveld. En zo zorgen voor een olievlek tot meer bewustzijn in de samenleving.

In een verhaal van een ander kunnen we ons eigen verhaal zien.

Ongelijkheid binnen machtsposities

Verhalen vertellen is één, luisteren is twee. En dan gaat het er vooral om wie er luisteren en wat er mee gedaan wordt. Mensen met machtsposities zijn een goed voorbeeld. De macht is nu namelijk niet eerlijk verdeeld en dat staat haaks op inclusiviteit. Machtsverhoudingen zullen altijd blijven bestaan, maar er is wel ruimte voor verbetering. Zo is het in de politiek bijvoorbeeld belangrijk om te stemmen op vrouwen van kleur, omdat zij ondervertegenwoordigd zijn. Er moet een goede afspiegeling zijn van onze maatschappij, in de politiek, maar ook op andere gebieden. Dit leidt uiteindelijk tot meer gelijkheid en minder discriminatie. Om de huidige normen te breken is het ook belangrijk dat er naar het beleid wordt gekeken. Zo tekenden de politieke partijen in Breda in maart 2022, op initiatief van BO, het diversiteitsakkoord. In dit akkoord staat onder andere dat er een actieplan moet komen om racisme tegen te gaan in de sport, zorg, woningmarkt en horeca. Ook komt er structureel geld voor de aanpak van straatintimidatie. Allemaal zaken waar BO zich graag hard voor maakt en een rol van betekenis speelt.

Intimideer mij niet

BO richtte, in samenwerking met de gemeente Breda, het platform intimideermijniet.nl op. Dit is een meldpunt voor straatintimidatie in Breda. Dit meldpunt zorgt voor beter inzicht in de werkelijke cijfers en daarmee stukje bij beetje voor meer veiligheid in de stad. Tijdens carnaval was er een flinke stijging in meldingen en dit gaf veel inzicht in het probleem wat zich niet alleen op straat, maar ook binnen de horeca voordoet. Zowel bij gasten als bij het personeel. BO geeft nu trainingen aan horecazaken om het probleem aan te kaarten en tools (zoals gedragscodes) te bieden voor een effectieve aanpak.

Bewustwording, voorlichting en actie

Op het gebied van de vrijetijdssector valt er ook nog veel winst te behalen rondom diversiteit en inclusiviteit. Dan gaat het natuurlijk over het toegenakelijker maken van evenementen, om acties, maar zeker ook over de focus op bewustwording en voorlichting. BO heeft in 2022 een nieuw concept ontwikkeld: WHIP. Een interactief seksmuseum op wielen over seksualiteit, intimiteit en gender. De seksuele voorlichting op scholen is slecht. Er ligt te weinig focus op genderdiversiteit, uiteenlopende relatievormen en ‘queerness’ en teveel focus op de biologie en anatomie van het onderwerp. WHIP is vooral op festivals te zien, dit is de ideale locatie omdat de doelgroep zo op een leuke en informele manier bereikt wordt.

Verandering en weerstand

Er is veel mogelijk als het gaat om inclusiviteit, maar verandering kan ook gepaard gaan met weerstand. Denk aan de besmeuring van het regenboogbankje in Breda. Als tegengeluid heeft BO destijds een bankwacht gedaan van een hele nacht als vreedzaam protest. Inclusief een twaalf uur durend radioprogramma. Natuurlijk is vandalisme vervelend, maar het laat ook het probleem zien en daar kun je wat mee doen. Zichtbaarheid biedt nieuwe mogelijkheden om het gesprek aan te gaan. Het is belangrijk om je energie te leggen op plekken waar je beweging kan creëren. Constant in het negatieve blijven hangen kan vermoeiend, soms zelfs pijnlijk of traumatisch, zijn voor jezelf en voor anderen.

De huidige normen zijn gedateerd en dienen doorbroken te worden.

De meest effectieve manier voor duurzame verandering bereik je door te luisteren. We moeten proberen om niet de mens zelf als slecht te zien, maar onze focus te verleggen op het systeem dat ons heeft aangeleerd om negatief naar gemarginaliseerde groepen te kijken. Natuurlijk ligt de verantwoordelijkheid bij het individu, maar er is wel een systeem dat dit gedrag kan veroorzaken. Dat systeem is de huidige maatschappij waarin sommigen niet gezien worden en normen niet voor iedereen voordelig zijn. Het zijn de privileges die bij mensen wel, of juist niet, voorkomen en welke invloed dit heeft. Privileges krijg je niet, je hebt ze. Dat maakt het des te belangrijker om je bewust te zijn van jouw privileges en welke positie deze jou geven in de samenleving.

Mens zijn

Het gaat in de kern om bewustzijn creëren. Inzien dat we allemaal mens zijn en de een meer geluk heeft dan de ander. Hoewel dit onbewust is, hoeft het niet ongezien te blijven. Alles wat BO doet hangt samen met het nastreven van de universele waarden van de mens. Het gaat om ontdekken wat buiten jouw eigen referentiekader valt. Het belangrijkste is om in te zien dat we allemaal op deze planeet leven als mens. Dus laten we dit leven dan ook leven vol liefde en met respect voor elkaar. Dat is wat BO wil. Dat iedereen in vrijheid zichzelf kan zijn.