Opleiden levert over enkele jaren investeringen op

Kenniscentrum CELTH hield eind november een trainingsopleiding voor ondernemers rondom de nieuwe destinatie, het meer van Toba in Indonesië. Met Nederlandse kennis en een internationaal netwerk krijgen de nieuwe ondernemers de kans om kritisch naar de opbouw van de bestemming te kijken. Een waardevol proces dat bol staat van de waardecreatie.

Tijdens de opleiding werd steeds duidelijker dat toeristen uit Europa of Azië zeker gevoelig zijn voor het culturele erfgoed van het gebied en de authentieke beleving rondom de oude supervulkaan Toba. Soms leidt dat tot té snelle conclusies. De twintig volgers van de opleiding dachten er even over om enkele dorpen af te sluiten en alle toeristen een toegangsticket te vragen. Door vragen van de opleiders en reflectie veranderde al snel het beeld. Essentieel was dat zij tot op dat moment waardecreatie één op één vertalen met geld maken of verdienen. Het ging erom dat je de waardecreatie voor het gebied misschien ook anders kan verdienen, bijvoorbeeld door goede reviews. Het laat zien hoe lastig de vraag te beantwoorden is om een bestemming rijp te maken voor bezoekers.

ETFI docenten en onderzoekers Brigitte Nitsch en Dr. Jasper Heslinga mochten de eerste drie dagen de trainingen verzorgen. Daarna namen Jos van der Sterren, Harald Buijtendijk en Guido Aerts van BUas en Centre of Expertise Leisure, Tourism and Hospitality (CELTH) voor nog eens drie dagen de online trainingen over. Een live training in Sumatra zat er niet in door de diverse coronamaatregelen. De online trainingen bevielen opvallend goed al werd het directe contact met de ondernemers zeker gemist. Alle lof ging naar de lokale moderator van opleidingsinstituut ITdel die de online faciliteiten verzorgde en het lokaal ter beschikking stelde. Zij vroeg vaak om extra uitleg waardoor de training goed te volgen was in Indonesië. De hoop na zes dagen trainingen en opdrachten is dat op de lange termijn deze ondernemers zelf lokale mensen en personeel opleiden. Lake Toba Tourism Authority (BPODT) was aanwezig met drie adviseurs. Er was dan ook veel aandacht voor het train-de-trainer-principe zodat deze 3 adviseurs weer ondernemers in het gebied kunnen coachen. BPODT is een sterke organisatie, die lijkt op de kruising van een Nederlandse DMO en een regionale investeringsmaatschappij. De overige deelnemers zijn actief als boer, kunstenaar of hebben te maken met het behoud van erfgoed. Na zes dagen waren voor het eerst alle onderdelen ingevuld van het Business Model Canvas. Na die eerste kennismaking kan de bestemming zich verder ontwikkelen. In de komende tien jaar moet de bestemming uitgroeien tot een kleinschalige bestemming maar wel als een sterk alternatief voor bestaande bekende Indonesische bestemmingen.

Duurzaam toerisme dat aansluit op duurzaam boeren

Studenten uitwisselingsorganisatie Nuffic Neso Indonesia leverde 75% van de financiën voor de opleiding. Kennisinstituut CELTH de overige 25% en het kennisinstituut mocht de uitvoering op zich nemen. Peter van Tuijl, directeur Nuffic Neso Indonesia: "De succesfactor is als we over twee tot drie jaar merken dat door ideeën van deze studenten investeringen op gang komen. Dan heb je een win-win bereik.” Dit is eerder gelukt met een opleiding rondom watermanagement in Jakarta. Van Tuijl neemt daar recente ontwikkelingen in mee. "Nederland is de grootste Europese investeerder in Indonesië. We kijken vooral naar sustainable tourism voor dat gebied en dan zit daar een component bij van food production dat op een verantwoorde manier wordt geproduceerd. We zijn onder meer bezig met een Nederlands bedrijf dat fietsroutes uitzet. We hebben net Glasgow achter de rug. Dan moet je ook naar deze praktijk kijken wat je kunt doen om de footprint in productie en toerisme zo klein mogelijk te houden.”

Van Tuijl liet doorschemeren dat het erop lijkt dat het immateriële erfgoed kansen biedt. Hij wijst daarbij naar de traditie om te zingen, dat nog steeds volop levend is bij het volk van de Batak die rondom Toba wonen. Ook textielbewerking, eten en streekproducten zijn inspiratie voor toeristische ontwikkeling. Ondanks de beperkingen die het coronavirus wereldwijd veroorzaakt, kijken de deelnemers naar inkomend toerisme vanuit Europa maar ook vanuit de Aziatische landen. Het levend erfgoed en het agritoerisme kunnen voor de Aziatische markt een onderscheidende beleving opleveren. Juist het schaven aan een unieke beleving, is een van de onderdelen waar de trainers op coachen.

Op afstand langer bijsturen en coachen

Opleider Brigitte Nitsch (ETFI) is geen groot fan van opleiden op afstand maar lokaal de training geven zat er echt niet in. Bovendien ziet ze ook nog lichtpuntjes in het trainen op afstand. Je kan langer een project blijven volgen en mogelijk bijsturen. Nitsch heeft veel ervaring met community based tourism en agritoerisme door haar eerdere werk in Nepal. Ze deelt een didactische gedachtegang. "Bewust is voor deze sessie niet gekozen voor een digitale brainstorm met Miro of een gelijksoortig programma want dan ben je sterk afhankelijk van een goede verbinding. Nu is de deelnemers gevraagd als een van de opdrachten om een value proposition tekening te maken. Die konden ze me gewoon laten zien. Je zag hen hard werken, overleggen en schrijven om het model in te vullen. Door de discussie over het invullen hoor je of ze het snappen. Ik kreeg er een positief gevoel bij, over deze manier van werken. Het zijn heel leergierige mensen.” Nitsch grapt erbij dat ze toch een jetlag had. Om het tijdsverschil te overbruggen begonnen de sessies om 6 uur ’s ochtends en deze duurden tot 2 uur in de middag. Met de rijke ervaring op zak met agritoerisme in Nepal werd deze groep helemaal bijgeschaafd hoe je farming, wandeltochten, overnachtingen en landelijke beleving aan elkaar koppelt. Deze discussies over beleving en dienstverlening ontwikkelden zich ook tot de vraag over de komst van een bezoekerscentrum. Voor de Indonesische markt is bij Toba een van de grote tempels belangrijk. De Indonesiërs overwegen met het verder opzetten van agritoerisme om een bezoekerscentrum bij deze grote tempel te bouwen. Het is een eerste idee, nu is nog niet duidelijk of het haalbaar is. Brigitte bood in deze drie dagen ook enkele buitenlandse sprekers, onder meer uit haar netwerk in Nepal. Daardoor kwam de inspiratie van agritoerisme stevig aan bij de deelnemers.

Harde kant van het canvas

Was Brigitte Nitsch vooral actief op de value proposition, opleider Jos van der Sterren had de taak om de activatie op te zetten. Of zoals hij het formuleert: "de rechterkant van het Business Model Canvas”. Ook het harde deel financiën werd niet geschuwd bij de uitwerking van het model. "We keken in mijn deel vooral naar revenues, costs en risks. Harald Buijtendijk (docent, onderzoeker en gespecialiseerd in duurzaam toerisme) was daarbij de opleider voor het uitwerken van agritoerisme. Iedere dag werkten de deelnemers één of meerdere onderdelen uit van het canvas.

Wanneer is de opleiding een succes vroegen we aan Jos? "Als de basis van het Business Model Canvas begrepen wordt. Als ze zien wat voor skills je nodig hebt voor het entrepreneurship. Hoe je het plannetje kunt uitwerken, van concept naar model. Dat ze de kansen zien in een model. Waarschijnlijk kom je er niet toe om een heel plan te maken. Ze hebben in ieder geval een beeld bij de risico’s, je klanten, je verwachtingen en hoe het kan gaan met inkomsten en geld verdienen.”

Van toerisme naar perspectief voor jeugd en vrouwen

Guido Aerts is voor CELTH de projectleider voor de ontwikkelingen met de regio rond het meer van Toba. Hij klinkt verrast over de opleiding op afstand, met opleiders, gastsprekers, video’s en heel veel interactieve opdrachten. "Dat werkt eigenlijk briljant goed.” Aerts is al sinds de opzet met de samenwerking met Lake Toba de spil in de contacten. De timing van de opleiding komt raar genoeg op een geschikt moment. De Indonesische overheid werkt aan herstelplannen voor het toerisme en daar kan deze nieuwe destinatie ook voordeel uithalen. Tegelijkertijd zijn er zorgen over het gebied. "De Batak zoeken vooral naar eco-oplossingen voor toerisme. Het is een groot gebied. Het meer is zo groot als de provincie Utrecht. De grond en de natuur zijn kwetsbaar en daarom past geen grootschalig toerisme bij deze bestemming. De beheersing van het toerisme is nodig. Voor de toekomst zoeken we het in nog meer waardecreatie in de regionale producten zoals die uit het food systeem.” Hij probeert ook bepaalde groepen een stevige positie te geven en dat zijn de jongeren en de vrouwen. Er is een braindrain aan de gang in dit gebied en dat kan van invloed zijn op de toeristische ontwikkeling. "Het huidige living lab dat er nu draait is community based waarbij we eraan werken dat vrouwen en jongeren deelnemen. Uit andere bronnen weten we dat als vrouwen het ondernemerschap oppakken dat het meteen effect krijgt op de community en op de extended family. Belangrijke pijlers voor het lab zijn volumegroei, kwalitatieve groei, de omschakeling naar toerisme en meer vrouwen in de toeristische keten.” Hij verbindt met deze opleiding en het living lab sociale en economische ontwikkeldoelen aan elkaar. Over drie maanden volgt een eerste meting over de opleiding. Het lab wordt over een langere periode gesteund en gemonitord. Voorlopig lijkt het erop dat boeren, kunstenaars en dorpen de kansen ontwikkelen voor toeristisch bezoek. Door de pandemie valt de keuze voor de marktbewerking op de nationale markt maar ook op de Aziatische landen. "De tijd is rijp want Noord-Sumatra is een arm landsdeel en het is toeristisch nog onderontwikkeld. Er is in de afgelopen jaren al stevig aan de weg getimmerd. Je kunt wel bestemmeningen hebben maar dan moet de hardware zoals wegen, tankstations en vliegveld er wel zijn. Dat is gelukt en de Wereldbank hielp met de financiering. Nu moet er meer arbeidskapitaal in. De overheid richt het vooral op de jeugd en de toekomst voor het toerisme. Er dreigt een braindrain. Als er geen ontwikkeling is vertrekt iedereen naar de grote steden voor opleidingen en werk en dan komt die jeugd niet meer terug.”

Kwetsbare natuur en grond vragen om kleinschalig toerisme.