Neurale netwerken vullen missende delen Nachtwacht aan

Deze ooit weggesneden repen zijn tijdelijk rondom het wereldberoemde schilderij van Rembrandt gemonteerd. De reconstructie wordt de komende maanden aan het publiek getoond in de Nachtwachtzaal van het Rijksmuseum.

Taco Dibbits, Hoofddirecteur Rijksmuseum: "De Nachtwacht zoals deze in het Rijksmuseum te zien is zit in het collectieve geheugen gegrift. Dankzij deze reconstructie zien we dat de compositie die Rembrandt schilderde nog veel dynamischer was. Het is geweldig nu met eigen ogen De Nachtwacht te kunnen ervaren zoals Rembrandt het bedoeld heeft."

Er is een aantal belangrijke verschillen tussen de huidige en de originele verschijningsvorm van De Nachtwacht. Zo zijn er links nog drie figuren op een brug te zien, twee schutters en een kindje. De twee belangrijkste schutters, kapitein Frans Banninck Cocq en luitenant Willem van Ruytenburch, staan niet centraal, maar rechts van het midden. Dat vergroot de dynamiek en beweging in het schilderij aanzienlijk. Ook is duidelijker te zien dat dat de kruitjongen links vooraan zich vasthoudt aan een reling. Hij krijgt tevens meer loopruimte waardoor hij duidelijker lijkt weg te rennen, de compagnie vooruit. Van de schutter uiterst rechts is de helm volledig geschilderd en er is ruimte boven het vaandel, waardoor de beweging van de vaandrig die het vaandel optilt overtuigender is.

De reconstructie is van belang voor het kunsthistorisch onderzoek binnen Operatie Nachtwacht. Door de missende delen te reconstrueren, op panelen te drukken en tijdelijk om het originele schilderij te hangen kunnen de onderzoekers ervaren welke indruk het werk in zijn oorspronkelijke vorm heeft gemaakt. 

Operatie Nachtwacht is het grootste en meest omvangrijke onderzoek naar Rembrandts meesterwerk ooit, dat samen met de experts van partner AkzoNobel wordt uitgevoerd. Het onderzoek startte in de zomer van 2019. Hiervoor werd gebruik gemaakt van de nieuwste en meest geavanceerde onderzoekstechnieken. Deze zijn inmiddels afgerond en de resultaten worden nu bestudeerd. Aan de hand hiervan zal een behandelplan worden opgesteld, dat de basis vormt voor de daadwerkelijke restauratie.

In 1715 werd het schilderij verplaatst naar de Kleine Krijgsraadkamer van het toenmalige stadhuis, het huidige Paleis op de Dam. Omdat het schilderij te groot was voor zijn nieuwe plek, tussen twee deuren, werd het werk verkleind. Aan alle kanten werd een stuk van het doek afgesneden, het grootste stuk aan de linkerzijde. De afgesneden stukken van De Nachtwacht zijn nooit teruggevonden. De verloren delen worden niet teruggebracht na de daadwerkelijke restauratie van de Nachtwacht.

Pieter Roelofs, Hoofd Schilder- en Beeldhouwkunst Rijksmuseum: "De missende stukken van De Nachtwacht zijn een groot mysterie. Elke generatie heeft geprobeerd het schilderij naar eigen vermogen te reconstrueren. Dat doen wij nu ook weer met de meest geavanceerde technieken die nu voorhanden zijn."

Dankzij een kopie (ca. 1642 - 1655) die vermoedelijk werd geschilderd door Gerrit Lundens in opdracht van kapitein Frans Banninck Cocq weten we hoe het schilderij er oorspronkelijk uit heeft gezien. Deze kopie vormt de basis van de reconstructie die is gemaakt met behulp van kunstmatige intelligentie. Het team heeft allereerst aan zogenaamde kunstmatige neurale netwerken de schildertechniek en het kleurgebruik van Rembrandt geleerd. Daarna heeft de computer de ontbrekende delen in de stijl van Rembrandt nagemaakt.

Robert Erdmann, Senior Scientist Rijksmuseum: "Wetenschap en moderne technieken spelen een centrale rol in het onderzoek naar De Nachtwacht. Dit project laat dat ook zien. Dankzij het gebruik van kunstmatige intelligentie komen we heel dicht bij de indruk die het origineel moet hebben gemaakt."