Geplaatst op: 31-05-2021
Auteur: Harald Buijtendijk
Centre for Tourism, Sustainability and Transport

Wilt u echte verandering van de toerismesector? Pas dan op voor kameleons!

Wilt u echte verandering van de toerismesector? Pas dan op voor kameleons!

10 juni verdedigt Harald Buijtendijk aan de Wageningen Universiteit zijn proefschrift over innovatie en de Nederlandse reisbranche. Zijn proefschrift laat zien hoe innovatie verandering tegenhoudt. "Innovatie is verworden tot een sleets politiek spel van de gevestigde orde”.

In 2015, na de financiële crisis, brak een nieuwe periode van groei aan voor de reisbranche. Boekingen namen weer toe, net als de winsten van grote en kleine touroperators.  Innovatie was hot destijds. Reiswerk en het Centre of Expertise Leisure, Tourism, and Hospitality (CELTH) publiceerden een onderzoekagenda over innovatie en dit promotieonderzoek is daar een onderdeel van. Ook banken, hogescholen en consultants schreven rapporten over de toekomst van de sector en daarin ontbrak het woord innovatie zelden. De ANVR begon het Travel Tomorrow programma. Er kwam een speciale leerstoel innovatie in toerisme aan Nyenrode Business Universiteit. Kortom: er werd heel veel over innovatie gesproken want de toeristische sector zou financieel robuuster en duurzamer moeten worden.   

Innovatie wordt vaak gepresenteerd als iets goeds en vanzelfsprekends. Zelden wordt echter uitgelegd wat er nu precies met de term bedoeld wordt. Dit rotsvaste geloof in innovatie roept de vraag op of  innovatie wel een geschikt concept is voor het organiseren van verandering. Wat is het nut van al die euforische verhalen over nieuwe technologieën en hun veronderstelde commerciële meerwaarde? Mijn onderzoek richt zich dan ook vooral op de retoriek en de praktijken van degenen die beweren samen aan innovatie te werken.

De afgelopen jaren heb ik daarom drie specifieke manifestaties van innovatie van dichtbij onderzocht: een poging om in Nederland een carbon management calculator (CARMACAL) voor touroperators te introduceren; de impact van een proefschrift over de klimaateffecten van de luchtvaart op het Nederlandse luchtvaartbeleid; en de ontwikkeling van een innovatieafdeling binnen een grote reisorganisatie (TUI).  Ik heb hierbij gekeken naar wat deze manifestaties van innovatie nu wel en niet hebben opgeleverd in termen van verandering.

Op basis van mijn onderzoek concludeer ik dat innovatie de reisbranche reflectiever kan maken. Blinde vlekken, zoals de eindigheid van ketenintegratie en de bijbehorende schaalvoordelen, worden bespreekbaar. Ook kan het alternatieven expliciet maken, zoals vormen van toerisme die minder afhankelijk zijn van luchtvaart. Het realiseren van deze alternatieven wordt echter vaak gefrustreerd door kameleonisme. De term Innovatie stelt namelijk de gevestigde orde in staat om – net als een kameleon – van kleur maar niet van vorm te veranderen.

In ieder deelonderzoek trof ik kameleons aan: managers en organisaties die bedoeld dan wel onbedoeld vernieuwing veinsden om alles hetzelfde te houden. De beloftes van nieuwe (toekomstige) technologieën komen hierbij goed van pas. Kameleons kunnen met deze beloftes scoren: als de oplossers van fileproblematiek op een doodlopende snelweg. Noodzakelijke en meer fundamentele en ingrijpende veranderingen houden zij graag uit zicht. Die tasten namelijk hun machtsbasis aan.

Maar wat te doen u echt verandering wilt? Kameleons zijn lastige wezens, maar ontmoetingen met kameleons zijn ook tekenen van hoop. Kameleons roeren zich als alternatieven aan momentum winnen. Het is daarom belangrijk om te laten zien waar verandering wél te vinden is, door bloot te leggen hoe verandering wordt tegengehouden, waar symptoombestrijding plaats vindt en wie daar macht door verkrijgt of behoudt. Dát zou het onderwerp moeten zijn van innovatiedebatten over toerisme. In mijn proefschrift doe ik dan ook een reeks aanbevelingen die  kunnen helpen om kameleons beter te begrijpen en het hoofd te bieden. De huidige crisis laat eens te meer zien hoe belangrijk dit is.

BewareOfChameleons

Harald Buijtendijk (1978) is docent toerisme bij Breda University of Applied Sciences. Als onderzoeker is hij verbonden aan het Centre for Tourism, Sustainability and Transport. Hij is geïnteresseerd in de politieke dimensies van veranderingsprocessen. De  publiekelijke verdediging van het proefschrift op 10 juni begint om 11.00 en is online live te volgen via deze link.

Trefwoorden: innovatie, reisbranche, reisbedrijven, onderzoek

||| Blogs |||

13/12/21
DITCH THE PITCH
DITCH THE PITCH
13/12/21 · Marketing · Reis & vervoer · Marcel Baltus | Lees meer
Je zal ze de kost moeten geven. Mensen die in artikelen en interviews stellen ‘de leukste baan van...
08/11/21
Gooi je oude schoenen niet te vroeg weg
Bij de oprichting van je bedrijf is je concept cruciaal. Wat is je product, wie behoort tot de doelgroep, welke prijs vraag je, wat is het onderscheidend vermogen, wat is de toegevoegde waarde van je bedrijf? En nog 10 vragen uit het boekje voor beginners. Als een bedrijf eenmaal draait lijkt het allemaal vanzelf te gaan toch? Niet is minder waar natuurlijk. Waar wij de echte uitdaging zien is als een bestaand bedrijf wil of moet transformeren naar een ander of aanvullend concept. De winkel verbouwen als het ware, terwijl die wel open moet blijven.
14/10/21
Varkens in nood op Lisboa Airport
Claustrofobie. Je vraag er niet om. Dat heb je, of niet. En fijn is het geenszins. Hele kleine liften? Ik neem de trap wel. Al is die 10 verdiepingen hoog. Grote mensenmassa’s? Ik vermijd ze liever. - Marcel Baltus komt terecht in terminal 2 van Lisbon Airport en krijgt veel waardering voor Schiphol.
09/07/21
Dromomania
Wat een intens genot was het. De voortijdige uitschakeling van het Nederlands Elftal (nou ja, eigenl...
30/03/21
Hoe je een imago verkwanselt met een kop koffie
In het stemhokje schoot de gedachte door mijn hoofd. Merkwaardig eigenlijk dat meerdere politieke pa...

||| Twitter |||

||| Nieuws |||

26/01/22
Internationale luchtvaart herstelt maar nog op laag niveau
De internationale luchtvaart is nog helemaal niet hersteld van de pandemie. Vorig jaar lag het aantal passagierskilometers (RPK) nog 58% onder het niveau van 2019. Dat is wel een licht herstel want in 2020 lag dat nog op -66%.
20/01/22
ANVR dringt bij de overheid aan op logische quarantaineregels
Na nu al twee jaar praktisch geen reizen uit te voeren naar bestemmingen buiten de EU vanwege afrade...
20/01/22
Vakbond vraagt Harbers om haast te maken met betere arbeidsomstandigheden Schiphol
Vakbond FNV wil dat de nieuwe minister van Infrastructuur en Waterstaat, Mark Harbers, haast maakt met het verbeteren van de arbeidsomstandigheden op Schiphol. Het gaat om loon, flexibilisering, veiligheid en gezondheid.
17/01/22
Beekdaelen-fietsroute het populairst in 2021
In januari is het traditiegetrouw tijd om terug te kijken naar de resultaten van het afgelopen jaar....
17/01/22
Vroegboekpiek: vijf keer zoveel vroegboekingen dan in 2021
Hoe loopt het met de vakantieboekingen? De Vakantiediscounter en RED Online komen met spectaculaire cijfers.
13/01/22
Exclusief voor leden
Brussels Airport sterke groei vracht is redding voor lastig jaar 2021
Brussels Airport ontving in 2021 39% meer passagiers dan het jaar ervoor. Goed voor de luchthaven is de gazelleachtige groei bij de vracht (+ 30% groei vrachtvolume). Dat maakt veel goed voor 2021, maar niet alles.
11/01/22
KLM wil markt duurzame brandstof versnellen
KLM startte gisteren met het bijmengen van 0,5% Sustainable Aviation Fuel (SAF) voor vluchten die vertrekken vanaf Amsterdam. Daarnaast zal KLM haar klanten vanaf donderdag 13 januari de mogelijkheid bieden om daar bovenop een hoeveelheid duurzame brandstof in te kopen. KLM moet wel want in Frankrijk geldt vanaf dit jaar een bijmengverplichting.
05/01/22
Nederlandse luchtvaart in herstel maar nog altijd op een derde van précoronaniveau
Schiphol is nog lang niet hersteld van de pandemie. Ondanks een groei van het aantal passagiers tussen 2020 en 2021, is de achterstand ten opzichte van 2019 nog altijd fors.