Wat heeft het Kamerdebat over toerisme de sector opgeleverd?

Staatssecretaris Mona Keijzer schoof veel vragen door naar collega-ministeries en lagere overheden. Ook de roep om sectorspecifieke maatregelen wordt doorgeschoven naar het grote debat over het derde steunpakket. De beslissing over de voucherbank wordt zeker twee maanden vooruitgeschoven want ze is nog niet overtuigd van de noodzaak en ook de uitvoering behoeft nog wel wat werk. Ze ziet vooral een rol voor de overheid in voorlichting om de angst bij de consument om weer op pad te gaan, weg te nemen. Uiteindelijk ging de sector met heel weinig naar huis. Positief is wel dat de Kamerleden de staatssecretaris onder druk blijven zetten om meer regie op toerisme te nemen. Voor de tweede keer werd een VAO aangekondigd met bijbehorende moties in de grote vergaderzaal van de Tweede Kamer. Een verslag van een bijeenkomst met pas aan het eind wat heel bescheiden vuurwerk. 

Maurits von Martels van het CDA ziet dat de vrijetijdssector voor een levensgrote opgave staat. Zo moet de sector de crisis overleven en zichzelf voor het post-coronatijdperk opnieuw uitvinden. En daarmee verwees Von Martels naar het vorige debat in januari 2020 toen vooral werd gesproken over de negatieve effecten die te veel toerisme veroorzaakte. Von Martels zag in coronatijd veel veerkracht in de sector maar ook heel veel schrijnende gevallen.  

De generieke steunpakketten die uitgaan van het principe one-size fits all blijken niet iedereen te passen. Vooral voor seizoensbedrijven zijn generieke maatregelen niet heel erg passend. En hier mocht de sector gelijk de eerste teleurstelling incasseren want deze commissie is niet van plan zijn handen te branden aan sector-specifieke steunmaatregelen, dat laten ze over aan de Kamerleden die het debat over de steunmaatregelen met het kabinet voeren.  

Von Martels wilde ook van de staatsecretaris weten wat zij met de motie uit het vorige debat had gedaan om meer regie op het dossier toerisme te nemen. Ook wilde hij weten hoe de stand van zaken is rond een Europees reisadvies. Tenslotte vroeg Von Martels om een plan van de staatssecretaris om de onontdekte pareltjes uit de regio beter te ontsluiten en zo toerisme in de regio te stimuleren. 

Rutger Schonis van D66 constateerde droog dat de wereld er sinds het laatste Kamerdebat over toerisme er nu heel anders uitziet. Hij complimenteerde ondernemers met hun creatieve ideeën waarmee ze de crisis tegemoet zijn getreden. Toch merken ondernemers nog elke dag de gevolgen van de coronacrisis. Schonis wilde weten wat de staatsecretaris gaat doen met de lappendeken aan reisadviezen en verschillende richtlijnen van de veiligheidsregio’s. Hij stelde een digitale ontmoetingsplek voor waar ondernemers met hun vragen terecht kunnen. 

Schonis brak ook een lans voor een verlenging van het seizoen door de tijdelijke maatregelen die gemeenten bijvoorbeeld voor grotere terrassen hebben genomen, te verlengen. Ook hij erkende dat niet alle bedrijven in de sector de coronacrisis zullen overleven en maakte zich sterk voor een zinvolle herbestemming van de vrijkomende locaties.  

Ook Schonis keek vooruit en vroeg de staatssecretaris om een hernieuwde toekomstvisie op toerisme met een concreet actieplan. Een nieuwe toekomstvisie is volgens hem noodzakelijk omdat Perspectief 2030 is geschreven vanuit het perspectief van 2019 en de wereld ziet er nu heel anders uit. De eerder beloofde kwartiermaker moet daarmee direct aan de slag want toerisme verdient in zijn optiek een nieuwe toekomstvisie.   

Thierry Aartsen van de VVD zag in het voorjaar een sector die vrijwel volledig tot stilstand was gekomen maar gedurende het zomerseizoen een tweedeling van bedrijven die weer open konden en een inhaalslag maakten maar ook bedrijven die nog steeds met grote beperkingen te maken hebben. Uitgangspunt bij de VVD is dat de overheid ervoor moet zorgen dat ondernemers weer geld gaan verdienen. In dat kader vroeg Aartsen aandacht voor het verleningen van het seizoen na 1 oktober om bedrijven in staat te stellen nog iets goed te maken van het verloren voorjaar. Hij vroeg aandacht voor strandpaviljoens die wel mogen blijven staan maar niet open mogen en horecabedrijven die graag terrasverwarmers willen inzetten om ook in de winter het terras aangenaam te houden. De staatssecretaris mag van hem aan de slag met een onderzoek naar meer knelpunten en daarbij behorende acties. 

Aartsen vroeg ook aandacht voor touringcarbedrijven die wel mogen rijden en gelijkgesteld zijn aan openbaar vervoerbedrijven maar nog altijd te maken hebben met een forse vraaguitval. Hij constateert nog veel angst bij consumenten en wilde van de staatssecretaris weten wat zij aan publieksvoorlichting kan doen.  

William Moorlach van de PvdA vond het teleurstellend dat maar vier fracties zich voor het debat hadden gemeld. Een sector die qua economische betekenis groter is dan menig andere sector. Volgens Moorlach heeft corona een verwoestend spoor getrokken door de branche en werden delen van de sector onevenredig zwaar getroffen. "We moeten ervoor zorgen dat bepaalde deelsectoren zoals de touringcarbranche of kleine reisbureau’s door hun hoeven zakken en een hele branche verdwijnt”, stelde hij. 

Moorlach maakte zich vooral druk om een kaalslag in de binnensteden door een cumulatie van problemenomdat zowel horeca, detailhandel als cultuur zwaar zijn geraakt. Moorlach vroeg de staatssecretaris om samen met andere overheden een plan van aanpak voor de binnensteden te maken. Net als andere Kamerleden wil ook Moorlach dat de staatsecretaris met de branche en andere overheden in overleg treedt over een lange termijnperspectief.  

Ook staatssecretaris Mona Keijzer keek met ongeloof terug op het Kamerdebat in januari 2020 toen het vooral ging over drukte op toeristische hotspots en hoe we toeristen konden verleiden ook andere delen van Nederland te bezoeken. "In retrospectief een luxeprobleem.” Keijzer ziet dat de sector hard is geraakt door corona en grote omzetverliezen heeft geleden. Ze heeft veel respect voor de vele ondernemers die naar perspectief hebben gezocht en vooral gekeken hebben wat er wel kon. Voor een aantal sectoren was het gelukkig een mooie zomer zodat ze nog iets van de verliezen goed hebben kunnen maken. Keijzer maakt zich wel zorgen om de angst bij de consument om weer op pad te gaan. Voorbeelden zijn de touringcarbranche en groepsaccommodaties waar veel mogelijk is maar de consument het af laat weten. "We moeten als overheid duidelijk maken dat je veilig met een touringcar een schoolreisje kunt maken of met je familie een groepsaccommodatie kunt boeken. Mits je je aan de voorschriften houdt.” Ze gaat de zorgen uit dit debat overbrengen aan haar collega’s van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Binnenlandse Zaken die op dit aspect aan de lat staan. "Zodat daar weer geld wordt verdiend.” 

De vragen om sectorspecifieke maatregelen verwees Keijzer naar het debat met de ministers van EZK, Financiën en Sociale zaken, later deze maand en verwees verder eenvoudig naar de eerder verschenen brief van het kabinet.  

In het debat was veel aandacht voor een voucherbank die vouchers van reisbedrijven opkoopt zodat consumenten kunnen worden gecompenseerd zonder dat dit ten kosten gaat van de luquiditeit van reisbedrijven. Er was veel waardering voor de extra steun aan het SGR maar de Kamerleden zouden het jammer vinden als reisbedrijven eerst failliet moeten gaan om tot uitbetaling van de vouchers te kunnen komen. PvdA-er Moorlach had waardering voor de staatsecretaris rond de extra garantie voor het SGR maar wilde van haar wel een actieve monitoring van de stand van zaken in de reisbranche. Net als de VVD maakt hij zich ook zorgen om het feit dat met deze constructie consumenten alleen bij een faillissement een beroep op het SGR kunnen doen. Hij vroeg aan de staatsecretaris hoe met een voucherbank faillissementen kunnen worden voorkomen. Keijzer was nog lang zover niet. Ze denkt nog twee maanden nodig te hebben om te onderzoeken of een voucherbank nodig is en hoe deze dan moet worden ingericht. En ook na veel aandringen van de Kamerleden gaf de staatssecretaris geen krimp. "Deze vraag komt twee maanden te vroeg om daar een toezegging op te doen”, hield ze vol. "U heeft hier niet te maken een een onwillige staatssecretaris maar met een voorzichtige.” Volgens de Kamerleden is de vraag of een voucherbank nodig is, duidelijk en moet de staatssecretaris aan de slag. 

Keijzer heeft haar hoop voor de branche gevestigd op zogenaamde fieldlabs waar wordt onderzocht wat er voor de branche wel veilig kan worden georganiseerd. "Hoe kun je zaken op een andere manier veilig organiseren zodat consumenten weer komen”, hield ze de Kamerleden voor. Daarbij is de maatschappelijke waarde van vrijetijdsbesteding voor Keijzer net zo belangrijk als de economische. "We moeten met kennis en feiten experimenteren en de resultaten breed delen zodat mensen weer veilig op stap kunnen.” Keijzer ziet bij overheden en vergunningverleners veel bereidheid om mee te denken over seizoensverlenging. Toch is dat niet altijd eenvoudig aangezien voor bijvoorbeeld strandpaviljoens diverse overheden en semi-overheden daar over gaan.  

Ze maakte zich wel druk om gemeenten en andere vergunningverleners die vaak op basis van onjuiste gegevens vergunningen niet verlenen. "Hoe zorg je ervoor dat gemeenten vergunningen voor bijvoorbeeld kermissen afgeven en consumenten weer komen.” Tot een aanwijzing gaat het overigens nooit komen omdat Keijzer gemeenten de gelegenheid wil blijven geven lokaal de juiste afweging te maken. Aartsen wilde dat de staatssecretaris nog wel wat verder ging en deed een oproep om tot centrale richtlijnen te komen waarmee organisatoren en ondernemers  vergunningverleners kunnen laten zien dat ze aan alle nationale voorwaarden voldoen. Keijzer wilde alleen toezeggen dat ze veiligheidsregio’s en gemeenten van de juiste feiten gaat voorzien. Op een vraag van Schonis naar een website waar alle informatie voor ondernemers eenvoudig bij elkaar stond, repliceerde Keijzer dat die al bestaat op het ondernemersplein van de Kamer van Koophandel. De discussie over de problematiek in binnensteden schoof Keijzer eenvoudig door naar het ministerie van Binnenlands Zaken.  

Ook het amendement van januari om de Landelijke Data Alliantie van extra middelen te voorzien kwam aan de orde. Dat extra budget staat even geparkeerd omdat de toeristenstromen nu heel anders zijn. "Maar er ligt een plan van aanpak en daar gaan we als de situatie is genormaliseerd mee aan de slag”, zegde Keijzer toe. Overigens wil terug naar het normaal niet zeggen dat we terug gaan naar de ongebreidelde groei: "We gaan niet terug naar normaal want het was niet normaal.” De staatsecretaris ziet verder niets in een campagne om toeristen naar ons land te trekken. "Zolang er reisbeperkingen zijn is een hersteloffensief nog niet goed.” Ook activiteiten om de pareltjes van ons land beter bij de Nederlander onder de aandacht te brengen schoof Keijzer moeiteloos onder het themajaar  ‘Ode aan het Landschap’ en de bestaande campagne ‘Hier moet je zijn’. De door de Tweede Kamer zo gewenste kwartiermaker toerisme heeft de staatssecretaris vanwege de coronacrisis wat anders ingevuld. Ze heeft een Taskforce Gastvrijheid ingesteld die vanuit het ministerie van EZK wordt ondersteund door een secretaris en waar CELTH als kennispartner een belangrijke rol vervult.  

En ondanks de vriendelijke toon van het debat liet de Kamer aan het eind nog even zijn tanden zien door een VAO aan te kondigen waar ongetwijfeld diverse moties en amendementen worden ingediend. D66-er Schonis verwoordde het heel mooi: "Ik heb het gevoel dat de staatssecretaris heel erg wil en het beste met de sector voor heeft, maar dat vertaalt zich nog niet in urgentie en daden.”