Iamst(erdam)upid

Begin december 2018 zijn de rood-witte "Iamsterdam’ letters van het Museumplein gehaald. Het is gebeurd op initiatief van Groen Links, de grootste partij van Amsterdam. Al zeker dertig jaar geleden deden wij onderzoek in de toen ook al drukke stad Brugge en we kwamen erachter dat niet de hoeveelheid toeristen bepalend was voor de ervaren overlast, maar de mate waarin de toerist een woongebied betrad. Je kunt het vergelijken met bezoek bij je thuis. Drukte bij een verjaardag kan heel gezellig zijn, zolang de gasten zich beperken tot betreding van de hal, woonkamer en andere collectieve ruimtes. Het gaat echter flink irriteren als de visite daarnaast ook, zonder permissie, zomaar een slaap- of badkamer binnenloopt. Dat geldt ook voor gastvrije stadsbewoners: zij waarderen vaak de levendigheid en activiteit die toerisme in de (binnen)stad oproept, maar vinden het vervelend worden als de toerist plots ook in hun woonbuurt opduikt. Daarom is de opkomst van Airbnb ook zo bedreigend: nooit kwam het toerisme zo dichtbij het eigen domein van de burger.

Met de Iamsterdam-letters op het Museumplein had dan ook bijna niemand moeite, omdat het icoon daar deel uitmaakte van een bestaande, grote toeristische cluster waar het elke dag druk is en bijna geen mens woont. Sterker nog: omliggende buurtbedrijven profiteerden van de extra bezoekers en balen nu van het feit dat de letters zijn verdwenen. Het beleid nu is erop gericht om de letters te laten rouleren in de wijken van Amsterdam. Dat zou immers goed zijn voor de noodzakelijke spreiding van het toerisme. Als daarbij het oog valt op locaties als Artis/Plantage, Noordelijke IJ-oever (bij Eye) of de RAI zou daarvoor nog wat te zeggen zijn, want ook daar zijn al ‘attracties’, komen Amsterdammers én toeristen met plezier en is ook nog wel enige ruimte voor groei. De plannen zijn echter anders: de letters gaan juist de perifere wijken in, zoals bijvoorbeeld ‘Noord’ of ‘Amsterdam-West’, want die gebieden moeten ook meer bekend worden en van het toerisme gaan profiteren. Je hoeft geen groot expert te zijn om te beseffen dat maar weinig ‘massatoeristen’ iets te zoeken hebben in deze ietwat saaie naoorlogse woonbuurten. En deze Amsterdamse buurten hebben meestal al openbare ordeproblemen genoeg en kunnen dus de overlast van dolende toeristen of Oudjaarvierende jongeren rondom die letters missen als kiespijn.

Is er dan niets aan de hand? Jazeker, want een deel van de gasten creëert problemen en sommige Amsterdamse buurten of straten zijn bijna no-go areas geworden. Maar deze problemen los je niet op met een symbolische daad. Je zult selectiever moeten ‘marketen’, stoppen met Airnbnb of het strikter in de hand houden. Je moet veiligheid en orde handhaven door heel gericht het bezoek van dronken deelnemers aan vrijgezellenfeesten en flippende drugstoeristen te ontmoedigen. Door deze overlastgevers zo aan te pakken, dat ze thuis hun vrienden gaan waarschuwen voor de strenge politie van Amsterdam in plaats van reclame te maken voor dit stukje vrijstaat in West-Europa. Dat vraagt een visie op toeristisch gebiedsmanagement met hopelijk als effect dat die letters dan symbool kunnen gaan staan voor de oude reputatie van Amsterdam: een tolerante, democratische en vredelievende stad (en dus niet die van een anarchistisch ‘maffiadomein’).