ESIW World café social innovator: het beroep van de toekomst?

Josef Hochgerner, oprichter en wetenschappelijk directeur van het Centre for Social Innovation in Wenen trapte de ochtend af met een overzicht van de stand van zaken over sociale innovatie in Europa. Ook al wint het onderwerp aan belang en aandacht, de infrastructuur is nog mager ontwikkeld zeker als je dit vergelijkt met alle ondersteuning voor (klassieke) business innovatie. Josef signaleerde dat sociale innovatie een verandering in de verhouding tussen economie en maatschappij probeert te bewerkstelligen: van een economie die een maatschappij probeert te controleren naar een economie die dienstbaar is aan de samenleving. Christoph Kaletka, onderzoeker en bestuurslid van Central Scientific Institute van de TU Dortmund en projectleider van SI drive, haakte hier op in door dieper in te gaan op het nieuwe innovatie paradigma. Twee karakteristieken van dit paradigma zijn: ‘van actor naar systeem’, oftewel lineaire modellen worden vervangen door systemische interactieve modellen, en: ‘een sterke bijdrage van gebruikers en burgers’, de samenleving als een ontwerper en ontwikkelaar van innovatie. We kennen allen het belang van kruisbestuiving tussen wetenschap, beleid, burgers, bedrijven, echter partijen praten (nog steeds) te weinig met elkaar en leren daarom onvoldoende van elkaar. Christoph pleitte dan ook voor een nieuw profiel voor sociale wetenschappers, sociale wetenschappers als innovatie designers, een opdracht die tijdens het World Café in de middag verder uitgewerkt werd.

Want hoe ga je om met de hybriditeit van sociale innovatie, werkzaam tussen een adviseur en een veranderaar, welke combinaties van kennis en vaardigheden heb je dan nodig? Hoe ga je om met trans disciplinaire samenwerking en hoe organiseer je dat? Wordt dit een beroep van de toekomst of gaat het eerder om een serie methoden en vaardigheden die je je eigen kunt maken? Om het gesprek hierover te stimuleren had de organisatie, naar analogie van het business model canvas, een eigen canvas van de social innovator gemaakt. Jammer genoeg heb ik hier geen foto van gemaakt. Stel je een tekening voor met een gezicht en daar omheen wat steekwoorden: gevraagd werd gezamenlijk na te denken wat de social innovator denkt, doet, droomt, verwacht, waar passies liggen en wat hij/zij nodig heeft.

Nu merkten we aan mijn tafel dat je al snel in algemene termen begint te praten. Woorden als netwerken, luisteren, verbinden, waarde gedreven vlogen over tafel, maar echt richting was er nog niet. Totdat we onze persoon daadwerkelijk een naam, leeftijd en beroep gingen geven en we technieken van storytelling gebruikten om het verhaal van deze social innovator te schetsen. We noemden haar Eva (100% vrouwen aan mijn tafel), ze was eind twintig en opgeleid als designer. Linken werden gelegd tussen de theorie van de ochtend en de praktijk van de social innovator. Zo werkte onze Eva eerst bij Philips, wat haar droombaan was, maar merkte ze al snel dat deze organisatie ondanks de mooie slogans nog erg product georiënteerd dacht. Ze voelde zich steeds minder thuis in de op geldelijk gewin gerichte omgeving, vond dat er meer balans moest zijn tussen people, planet, profit en was dan ook niet heel rouwig toen na drie tijdelijke contracten haar de wacht werd aangezegd. De verplichte sollicitatietrainingen en haar ervaringen maakten dat ze zich afvroeg of het arbeidsproces niet anders georganiseerd kon worden. En zo kwam aan mijn tafel de discussie op gang hoe Eva dit kon aanpakken. Daardoor kregen de woorden netwerken, verbinden en waardegedreven handelen meer richting en een concretere invulling. Overigens eindigde ons verhaal als volgt: Eva richt een collectief op waarmee ze cursussen en coaching geeft om werknemers in hun kracht te zetten en arbeidsprocessen te verbeteren. Uiteraard werd ze door Philips gevraagd te komen helpen. Jochem Galama maakte van ons verhaal deze prachtige illustratie.

Tijdens het World Café werden we van inspiratie voorzien door o.a. Marlieke Kieboom van Kennisland die haar ervaringen met en onderzoek naar living labs deelde (zie haar paper Lab Matters), Christine Kuipers van Movisie, die de app I-social onder de aandacht bracht waarmee social innovators elkaar makkelijk kunnen vinden, en Agnes van Willenborg van A better place die het bordspel ‘what shakes’ toelichtte; deze design game laat mensen kansen verkennen voor complexe vraagstukken en is daardoor een tool voor co-creatie, participatief ontwerp, creatief denken, strategie ontwikkeling en innovatie.

Mijn conclusie van de dag: Een social innovator is geen schaap met 5 maar 10 poten. Kortom, een social innovator kan nooit alleen opereren. Het is van belang dat je je naaste omgeving inschakelt, in netwerken werkt, kennis deelt en elkaars kennis en kunde benut. De profielen die uit het world café naar boven kwamen lieten dit zien. Karakters varieerden van de antiheld (de socio-inno-dictator) tot een conchita-personage (zie de tekeningen hieronder). Door storytelling als techniek in te zetten stimuleer je de verbeelding en kan je oplossingen bedenken voor complexe vraagstukken. Tot slot, als ik de resultaten van het world café naast het profiel van de opleidingen aan de NHTV leg, zie ik de nodige overlap, waardoor ik denk dat we op de goede weg zijn met het opleiden van de social innovators van de toekomst.