Vijf tafels, vijf vraagstukken: de opbrengst van de CELTH Research Day

In deze column de belangrijkste uitkomsten van de gesprekken die naadloos aansloten bij de visie van de keynote die stelde ‘dat de uitdagingen inmiddels zo complex zijn geworden dat ze om een geïntegreerde holistische aanpak vragen’.

Bij de tafel over brede welvaart begon het gesprek bij de vraag wat mensen eigenlijk gelukkig maakt: gezondheid, veiligheid, vrijheid, ruimte, relaties, natuur, betekenisvol werk, vrije tijd. Van daaruit werd in kaart gebracht hoe het gastvrijheidsdomein daaraan positief kan bijdragen, o.a. via infrastructuur en gastvrijheid, maar ook hoe het negatief kan uitpakken: overtoerisme, inflatie, verdringing van bewoners, etc. Die dubbelzijdigheid leidde tot ideeën als bewonersprofielen (bewoners onderverdelen op basis van de mate en manier waarop ze geraakt worden door de positieve en negatieve impacts van bezoekers) en actieonderzoek (waarin wordt geëxperimenteerd met interventies om de bijdrage van het gastvrijheidsdomein aan brede welvaart te optimaliseren). Ook werd benadrukt dat, om het effect te maximaliseren, onderzoek vertaald moet worden naar de taal van beleid en bedrijfsleven. Daarnaast moeten bewoners, bezoekers en ondernemers waar mogelijk medeonderzoeker zijn in plaats van alleen een onderzoeksobject.

De tafel over klimaatrisico startte met een definitiekwestie, adaptatie versus mitigatie, en de conclusie dat onderzoek naar beiden relevant is. Een terugkerend inzicht was dat kennis over klimaatverandering in relatie tot het gastvrijheidsdomein sterk versnipperd is, verdeeld over overheden, bedrijfsleven, en vele lectoraten. Die kennis zou beter verbonden moeten worden, via netwerken en een duidelijk overzicht van lopende activiteiten. De groep zag veel in onderzoek naar koplopers als inspiratie voor praktijk en onderwijs en om, richting het bedrijfsleven, beter zichtbaar te maken wat de mogelijkheden zijn binnen bestaande regelingen.

Bij mobiliteit begon het gesprek niet bij mobiliteit zelf, maar bij immobiliteit: fysieke, economische, digitale en taalgerelateerde drempels die mensen tegenhouden om te reizen. Van daaruit verbreedde het gesprek naar inclusiviteit en naar de spanning tussen mobiliteit als bron van positieve uitkomsten zoals onafhankelijkheid en wederzijds begrip versus duurzaamheidsdoelen. Een terugkerende vraag was wie deze dilemma’s oppakt, omdat versnippering tussen EU, Rijk en provincie bestuurlijke schemergebieden creëert; eigenaarschap en urgentie zijn nodig. Ook de botsing tussen de ‘transport’-wereld (gericht op data, efficiëntie en massa) en de ‘beleving’-wereld (gericht op verhalen en individuen) kwam aan bod.

De stewardship-tafel boog zich over de vraag of stewardship-ownership een echt alternatief bedrijfsmodel is, of vooral een mindset van zorgen voor ecosystemen en gemeenschappen. Er werd gesproken over het formaliseren van stewardship als juridische bedrijfsvorm, wat bedrijven zou kunnen beschermen tegen overname, al hangt dat af van politieke besluitvorming. De groep bleef kritisch: is stewardship een blijvende verschuiving, een hype, of één van meerdere instrumenten die later wordt ingehaald door iets nieuws?

Het speelveld van human capital is een landschap van bedrijven, medewerkers en onderwijs, omringd door globalisering, migratie en maatschappelijke onzekerheid. De kern van het gesprek lag in de kloof tussen wat bedrijven in de sector bieden en wat vooral jongere werknemers zoeken, en in de starheid van onderwijs om mensen op andere momenten en niveaus te laten instromen. Best practices uitlichten kan in beide gevallen inspiratie bieden. Eindconclusie was dat een sectorbrede aanpak over toerisme, recreatie en gastvrijheid heen is nodig om verandering in de arbeidsmarkt teweeg te brengen.

Wat deze dag vooral opleverde, was niet één afgerond antwoord, maar vijf tafels vol scherpe vragen en concrete vervolgstappen. Elk thema had zijn eigen spanningen en aanknopingspunten voor onderzoek, van bewonersparticipatie tot koplopersstudies, van bestuurlijk eigenaarschap tot de toekomst van stewardship en arbeidsmarkt. Het is nu aan CELTH en de betrokken onderzoekers om deze inzichten verder te brengen dan reflectie en ideeën op flipovers, en ze om te zetten in onderzoek en samenwerking.