Kamerdebat toerisme: geen toezegging over regie, regeldruk wordt wel aangepakt
Minister van Economische Zaken Heleen Herbert werd onder vuur genomen over het ontbreken van ambitie voor toerisme. De minister gaf geen enkele bewegingsruimte voor meer landelijke regie. Wel wordt regeldruk aangepakt en toch zijn een paar achterdeuren geopend voor landelijk beleid.
Inhoud van dit artikel
Tussen de politieke partijen werd kritiek op elkaar geleverd op het verzwaren van de lasten voor de recreatiebedrijven. Ondanks die onderlinge kritische momenten pleitten tijdens een commissiedebat op 18 november van de vaste Kamercommissie Economische Zaken meerdere partijen voor een integrale nationale visie op toerisme, recreatie en gastvrijheid.
Het debat volgde op een eerder rondetafelgesprek met vertegenwoordigers uit de sector, provincies en kennisinstellingen. Daarbij werd onder meer gepleit voor meer landelijke regie en betere afstemming tussen verschillende ministeries. Nu stelde de vaste commissie meerdere vragen aan de minister. De sector was ook deze keer ruim aanwezig, niet achter de microfoons zoals in het eerdere debat maar op de publieke tribune.
Roep om integrale toerismevisie
Een terugkerend thema tijdens het debat was de behoefte aan een overkoepelend beleidskader voor toerisme. Diverse Kamerleden verwezen naar signalen uit de sector dat verantwoordelijkheden nu versnipperd zijn over verschillende bestuurslagen en ministeries. Tom van der Lee wees erop dat toerisme inmiddels een economische omvang heeft bereikt die om duidelijke nationale kaders vraagt. Tegelijkertijd waarschuwde hij voor een eenzijdige focus op groei. Volgens Van der Lee zijn steeds vaker afwegingen nodig tussen toeristische ontwikkeling, natuurbelangen, waterveiligheid en ruimtelijke ordening.
Ook andere partijen ondersteunden de oproep voor meer samenhang. D66 stelde voor een nationaal toeristisch framework op te stellen waarin ambities, verantwoordelijkheden en samenwerking tussen ministeries worden vastgelegd. D66 deed onverwachts suggesties voor de reiswereld in plaats van recreatie en toerisme in Nederland. De partij vraagt om duurzame mobiliteit te verbinden aan toerisme, zoals treinverbindingen in Europa.
Balans tussen groei en leefomgeving
Een discussiepunt vormde de vraag waar de grenzen van verdere groei liggen. Van der Lee wees op voorbeelden als Amsterdam, zijn woonplaats, en kwetsbare natuurgebieden, waar de druk van bezoekers volgens hem soms groter wordt dan de draagkracht van omgeving en natuur. Hij stelde dat niet elke toeristische ontwikkeling automatisch wenselijk is en dat overheden soms duidelijke grenzen moeten aangeven.
Daartegenover benadrukte VVD'er Arend Kisteman dat toerisme juist kan bijdragen aan economische ontwikkeling van regio's buiten de grote steden. Volgens hem ligt een deel van de oplossing in betere spreiding van bezoekers. Hij noemde Amsterdam en de Veluwe als voorbeelden van gebieden die onder druk staan, terwijl andere delen van Nederland nog volop ruimte hebben voor toeristische ontwikkeling.
De discussie raakte ook aan Natura 2000-gebieden. Van der Lee verdedigde beperkingen in kwetsbare natuurgebieden om biodiversiteit beter te beschermen, terwijl BBB-woordvoerder Henk Vermeer zich kritisch toonde over het beperken van recreatieve toegang tot natuurgebieden.
Regeldruk en vergunningen
Alle partijen besteedden aandacht aan de regeldruk waarmee recreatieondernemers te maken hebben. Daarmee lijkt het Actieplan van Gastvrij Nederland dat gisteren werd overhandigd van invloed te zijn op de politici.
De VVD verwees naar het door de sector opgestelde pakket van 22 voorstellen voor vereenvoudiging van regels en procedures. Volgens Kisteman moet vooral worden gekeken naar concrete uitvoeringsproblemen, zoals langdurige vergunningstrajecten en stapelingen van regels vanuit verschillende overheden. Regels zijn er niet voor niets - discussie zal worden gevoerd over welke regels echt geschrapt worden.
Ook CDA, BBB en PVV vroegen de minister om inzichtelijk te maken welke voorstellen daadwerkelijk worden opgepakt en wanneer ondernemers daar resultaat van merken.
Opvallend was dat hierbij opnieuw de vraag terugkwam hoeveel ambtenaren zich op nationaal niveau met toerisme bezighouden (nu 3). Verschillende Kamerleden verwezen naar signalen dat de personele inzet op het ministerie beperkt zou zijn voor een sector die jaarlijks tientallen miljarden euro's vertegenwoordigt. Tegelijkertijd werd veelvuldig gewezen naar provincies en gemeenten om recreatief en toeristisch beleid te maken.
BTW en toeristenbelasting onder vuur
Met name PVV en BBB richtten hun pijlen op de gestegen belastingdruk voor recreatiebedrijven. PVV-Kamerlid Erwin Prickaertz noemde de sector "een van de grootste economische sectoren van Nederland" en stelde dat ondernemers worden geconfronteerd met een opeenstapeling van lasten, waaronder hogere btw, stijgende toeristenbelastingen en toenemende regelgeving. De partij pleitte voor onderzoek naar een landelijk maximum voor toeristenbelasting. Volgens de PVV gebruiken gemeenten de heffing steeds vaker als sluitpost op hun begroting.
BBB sloot zich hierbij aan. De partij wees op signalen uit grensregio's waar ondernemers concurrentienadeel zouden ondervinden ten opzichte van Duitsland en Belgie. Volgens BBB leiden hogere lasten tot minder overnachtingen, minder investeringen en een verslechterde concurrentiepositie.
PRO plaatste daar kanttekeningen bij en wees erop dat gemeenten ook te maken hebben met oplopende kosten en nieuwe taken. Volgens Van der Lee kan de discussie over lokale belastingen niet los worden gezien van de financiele positie van gemeenten.
Toegankelijk toerisme
Een ander thema dat breed werd ondersteund is toegankelijkheid voor mensen met een beperking. Van der Lee vroeg aandacht voor de uitvoering van eerder aangenomen moties over toegankelijke recreatie en toerisme. CDA en andere partijen sloten zich daarbij aan en benadrukten dat iedereen moet kunnen deelnemen aan recreatieve activiteiten.
Volgens meerdere Kamerleden vraagt dit om betere informatievoorziening, ondersteuning van ondernemers en mogelijk financiele ondersteuning bij aanpassingen van accommodaties, attracties en infrastructuur.
Congressector
D66-Kamerlid Jan Schoonis legde nadruk op de koppeling tussen toerisme en duurzame mobiliteit. De partij ziet kansen voor internationale treinverbindingen en vroeg aandacht voor samenwerking tussen NBTC en nieuwe aanbieders van onder meer nachttreinen.
Daarnaast vroeg Schoonis hoe de congres- en kennisindustrie beter kan bijdragen aan de Nederlandse economie. Internationale congressen op terreinen als AI en life sciences kunnen volgens de partij niet alleen bezoekers trekken, maar ook innovatie en investeringen stimuleren. Die kennis verandert ook het profiel van Nederlandse bestemmingen en steden.
Grote verwachtingen van minister op regierol
Waar in het eerste deel van het commissiedebat vooral werd gesproken over de economische betekenis van toerisme en recreatie, verschoof het debat in het tweede deel naar de vraag welke rol het Rijk daarin moet spelen. Een brede meerderheid van de Kamer drong aan op meer regie vanuit het ministerie van Economische Zaken en een hoger ambitieniveau voor toerisme. Minister Herbert hield echter vast aan een faciliterende en coordinerende rol.
De discussie draaide vooral om de positie van de toeristische sector binnen het economische beleid van het kabinet. Verschillende Kamerleden wezen erop dat de sector goed is voor een aanzienlijk aandeel van de werkgelegenheid en economische activiteit, maar tegelijkertijd geen prioritaire sector is binnen het huidige industrie- en groeibeleid.
PRO stelde dat de sector behoefte heeft aan meer dan alleen ondersteuning bij praktische knelpunten. Volgens die fractie ontbreekt een duidelijke visie van het Rijk op de toekomstige ruimte voor toerisme en recreatie binnen Nederland. Daarbij werd gewezen op keuzes rondom ruimtegebruik, arbeidsmarkt, verduurzaming en investeringen die grote gevolgen hebben voor de sector.
Discussie over 'spelverdeler'
Juist die invulling van de rol van Economische Zaken leidde tot de nodige frustratie bij Kamerleden. Meerdere fracties benadrukten dat de sector te maken heeft met tal van beleidsterreinen: van stikstof en natuur tot vergunningverlening, fiscaliteit, arbeidsmarkt en ruimtelijke ordening. Daardoor ontbreekt volgens hen een duidelijk aanspreekpunt binnen de rijksoverheid.
Herbert omschreef haar rol als die van 'spelverdeler', iemand die kwesties agendeert, partijen bij elkaar brengt en knelpunten helpt oplossen. Dat ging sommige Kamerleden niet ver genoeg. Zo werd betoogd dat de sector behoefte heeft aan een minister die als belangenbehartiger optreedt en actief collega-bewindspersonen aanspreekt op gevolgen van hun beleid voor toerisme en recreatie. Ondanks herhaalde verzoeken van vrijwel alle fracties bleef de minister bij haar standpunt dat zij geen regisserende of sturende rol voor zichzelf ziet. Bliksemafleider voor de regierol werd het actieplan van Gastvrij Nederland tot het schrappen van 22 regels.
Een onderwerp waarover meer overeenstemming bestond, was de regeldruk. De minister gaf aan die lijst serieus te nemen en deze onder de aandacht te brengen van de betrokken ministeries. De Kamer drong daarbij aan op meer dan alleen inventarisatie. Meerdere fracties willen een duidelijke planning zien waarin per regel wordt aangegeven of deze wordt aangepast, afgeschaft of gehandhaafd.
Ook vergunningprocedures kwamen uitgebreid aan bod. De minister erkende dat lange doorlooptijden ondernemers vaak ernstig belemmeren. Als voorbeeld noemde zij een horecaondernemer die langdurig moest wachten op een vergunning voor terrasparasols door tegenstrijdige regels.
Zij verwees naar experimenten rond snellere vergunningverlening, waaronder het zogeheten Rapid Delivery Team in de Rotterdamse haven. Daar wordt onderzocht of procedures aanzienlijk versneld kunnen worden. Als de aanpak succesvol blijkt, moet deze ook in andere sectoren toepasbaar worden. Kamerleden vroegen daarnaast aandacht voor gemeenten die al werken met versnelde vergunningprocedures of met systemen waarbij een aanvraag automatisch doorgaat wanneer niet tijdig wordt beslist. De minister zegde toe dergelijke voorbeelden te laten onderzoeken.
Schade btw-verhoging inclusief verloren bestedingen
Een ander belangrijk onderwerp was de verhoging van het btw-tarief op logies dit jaar. Verschillende Kamerleden maakten zich zorgen over de gevolgen voor bestedingen, investeringen, werkgelegenheid en concurrentiekracht.
De minister wees erop dat begin 2027 een eerste effectrapportage verschijnt waarin de gevolgen voor overnachtingen en omzet worden gemeten. Kamerleden vonden dat onvoldoende. Zij willen juist inzicht in de bredere economische effecten, zoals gevolgen voor investeringsruimte, regionale economieen, werkgelegenheid en belastinginkomsten door het wegvallen van bestedingen door toeristen.
Vooral werd gewezen op het zogeheten multipliereffect van toerisme. Buitenlandse bezoekers besteden volgens de sector niet alleen geld aan overnachtingen, maar ook aan horeca, winkels, attracties en vervoer. De factor 3,5 werd meermaals genoemd. Kamerleden vroegen daarom om een bredere economische analyse van de gevolgen van de hogere btw. De minister wilde hierover geen harde toezegging doen, maar beloofde wel te bekijken hoe de totale impact beter inzichtelijk gemaakt kan worden.
Minister gevoelig voor gebruik toeristenbelasting
Ook de gemeentelijke toeristenbelasting kwam aan de orde. De minister benadrukte dat gemeenten hierover zelf moeten kunnen beslissen, omdat lokale omstandigheden verschillen. Wel toonde zij begrip voor de kritiek uit de sector dat toeristenbelasting regelmatig wordt ingezet voor algemene begrotingsdoeleinden in plaats van voor toeristische voorzieningen. Dat vindt zij ongewenst en zij wil dit onderwerp onder de aandacht brengen van haar collega van Binnenlandse Zaken.
Toegankelijkheid en combinatiefuncties
Het CDA vroeg aandacht voor toegankelijk toerisme en de uitvoering van het VN-Verdrag Handicap. Volgens de minister wordt daar al aan gewerkt in overleg met belangenorganisaties, brancheorganisaties en ervaringsdeskundigen. Over de voortgang ontvangt de Kamer later een aparte rapportage.
Daarnaast vroeg het CDA aandacht voor zogenoemde mengformules: combinaties van functies en activiteiten die recreatieve ondernemingen aantrekkelijker en rendabeler kunnen maken. Volgens ondernemers lopen dergelijke initiatieven regelmatig vast in regelgeving of onduidelijk gemeentelijk beleid. De minister gaf aan zich verder in dit onderwerp te zullen verdiepen.
Waar blijft de visie op toerisme?
In de tweede termijn bleek opnieuw dat veel fracties verlangen naar meer richting vanuit het kabinet. Kamerleden vroegen om een reactie op de aangekondigde Perspectiefnota Toerisme 2040 en willen dat het kabinet vervolgens met provincies, gemeenten, brancheorganisaties en andere ministeries in gesprek gaat over vervolgstappen. Ondanks verschillen in politieke kleur was er opvallend veel overeenstemming over een punt: toerisme en recreatie verdienen volgens de Kamer meer aandacht binnen het economisch beleid van het Rijk.
De minister hield echter vast aan haar lijn. Zij ziet vooral een rol als verbinder, aanjager en aanspreekpunt voor de sector, niet als regisseur die vanuit Den Haag bepaalt hoe ruimte, middelen of beleid over sectoren worden verdeeld.
Toezeggingen maar discussie over regierol blijft
Een van de toezeggingen betreft de aangekondigde Perspectiefnota Toerisme 2040 van de sector. De minister beloofde hierover een kabinetsreactie op te stellen en daarover in gesprek te gaan met brancheorganisaties, regio's, andere ministeries en andere betrokken partijen.
Daarmee lijkt de perspectiefnota het vervolgdocument te worden in het debat over de positie van toerisme en recreatie binnen de Nederlandse economie. De minister gaf bovendien aan open te staan voor voorstellen vanuit de Kamer over een concretere invulling van haar rol. Dit kan een deur zijn tot de gewenste landelijke regie voor toerisme.
Toeristenbelasting blijft lokale bevoegdheid
Herbert maakte duidelijk dat zij geen voorstander is van een landelijk plafond op de toeristenbelasting. Volgens haar blijft het aan gemeenten om de hoogte daarvan vast te stellen. Wel herhaalde zij haar zorg dat toeristenbelasting in sommige gemeenten steeds vaker wordt gebruikt voor algemene begrotingsdoeleinden in plaats van voor voorzieningen die samenhangen met toerisme. Dat onderwerp wil zij opnieuw onder de aandacht brengen bij haar collega van Binnenlandse Zaken.
De Kamerleden drongen daarbij aan op meer regulering door gemeenten en een breder gesprek met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) over de last van steeds verder oplopende toeristenbelastingen.
Aanpak 22 knelpunten krijgt vervolg
Een concrete uitkomst van het debat betreft de lijst met 22 knelpunten die Gastvrij Nederland eerder presenteerde. De minister zegde toe dat deze punten in het eerste kwartaal van 2027 afzonderlijk worden beoordeeld. Daarbij wordt dezelfde werkwijze gebruikt als eerder bij een lijst ingebracht door Kamerlid Nanninga met regeldrukknelpunten uit het MKB. Voor elk punt moet inzichtelijk worden gemaakt of aanpassing mogelijk is, welke stappen worden gezet en waarom een maatregel eventueel niet wordt aangepast.
Die toezegging werd door verschillende Kamerleden gezien als een eerste concrete stap richting vermindering van de regeldruk waar de sector al langer om vraagt.
Bredere gevolgen btw-verhoging alsnog in beeld
Ook op het dossier van de verhoogde btw op logies kwam de minister de Kamerleden deels tegemoet. Naast de eerder toegezegde effectmeting zal volgens haar ook worden gekeken naar bredere economische effecten. Kamerlid Nanninga wist de aanscherping uit het vuur te halen waar die eerst leek te verdwijnen in een algemene toezegging over een beperkte meting van de mogelijke schade.
De minister zei toe dat deze bredere impact op basis van beschikbare economische indicatoren in beeld zal worden gebracht. Een exacte opleverdatum kon zij niet geven omdat het onderzoek onder verantwoordelijkheid van het ministerie van Financien valt.
Op vragen van het CDA bevestigde de minister dat de recreatie- en toerismesector actief betrokken is bij de uitwerking van het VN-Verdrag Handicap. Daarbij zijn onder meer Gastvrij Nederland, MKB Toegankelijk, de Club van 11 en diverse belangenorganisaties betrokken.
Daarnaast toonde zij zich positief over zogenoemde mengformules, waarbij ondernemers verschillende functies combineren om hun aanbod aantrekkelijker te maken. Volgens de minister liggen daar kansen voor innovatie en beleving, al wees zij erop dat verschillende regelgevingstrajecten daarbij een rol spelen. Over de mogelijkheden volgt later aanvullende informatie.
Toerismeladder moet verantwoordelijkheden verduidelijken
Een opvallende toezegging kwam voort uit een voorstel van CDA-Kamerlid Judith Buhler voor een zogenoemde 'toerismeladder'. Daarmee moet duidelijk worden welke vraagstukken op lokaal, regionaal of landelijk niveau thuishoren en wie waarvoor verantwoordelijk is. Dit kan ook een opening zijn tot meer landelijk beleid en ambitiebepaling voor toerisme, dat nu volledig ontbreekt.
De minister gaf aan dit concept te willen opnemen in haar reactie op de Perspectiefnota 2040. Volgens haar kan zo'n overzicht helpen om voor ondernemers en bestuurders inzichtelijk te maken waar knelpunten kunnen worden opgelost en wanneer escalatie naar een hoger bestuursniveau nodig is.
Geen toezegging over landelijke regie
De toeristische sector verliest dit debat op een groot punt. Ondanks de reeks toezeggingen bleef aan het einde van het debat een vraag nadrukkelijk boven het debat hangen: welke rol wil het kabinet werkelijk spelen in de verdere ontwikkeling van toerisme en recreatie? De sector heeft geen prioriteit, maar ondertussen is het wel een grote economische speler geworden die aandacht verdient.
PRO-Kamerlid Tom van der Lee kondigde een tweeminutendebat aan, waarin waarschijnlijk moties zullen worden ingediend over de gewenste rol op toerisme van het kabinet.