Beleid·Artikel

Beleidsmakersdag 2026 – Richting geven aan bezoek

Een dag vol nieuwe inzichten, praktijkvoorbeelden en toekomstperspectief voor het Nederlandse toerisme

Tijdens de Beleidsmakersdag 2026 van NBTC werd eens te meer duidelijk hoe snel het toeristisch landschap verandert en hoeveel invloed dat heeft op ruimtelijke ordening, mobiliteit, leefbaarheid, natuur en economie. Onder het motto ‘Richting geven aan bezoek’ ontmoetten beleidsmakers, onderzoekers, bestuurders en ondernemers elkaar om te spreken over de toekomst van toerisme in Nederland. Het werd een dag waarin ambitie, urgentie én realisme hand in hand gingen.

Ton Vermeulen · 27 mrt 2026 · 12 min lezen Printen
Beleidsmakersdag 2026 – Richting geven aan bezoek
We hebben met elkaar behoefte aan een nieuwe stip op de horizon.

Een nieuwe horizon: Op weg naar Perspectief 2040

De dag begon met een vooruitblik op Perspectief 2040. Hoewel Perspectief 2030 nog altijd breed wordt gebruikt in provinciaal en gemeentelijk beleid, ziet NBTC dat de wereld inmiddels in hoog tempo verandert. De behoefte aan een geactualiseerde koers is dan ook groot. Strateeg Ewout Versloot van NBTC: "We hebben met elkaar behoefte aan een nieuwe stip op de horizon. Waar willen we met elkaar naartoe, voor welke uitdagingen zien we ons nu geplaatst, welke kansen liggen er en hoe brengen we focus aan? Daar willen we dit jaar met elkaar aan werken.” Perspectief 2040 wordt weer samen met het werkveld gemaakt met ondersteuning van een bureau maar dat is nog heel erg pril: "We hebben al een bureeu gekozen dat ons gaat helpen bij het creëren van Perspectief 2024. Ik kan helaas nog niet zeggen welk bureau omdat de contracten nog niet getekend zijn.” De komende maanden wordt het werkveld uitgenodigd om via een enquête terug te kijken op Perspectief 2030: wat werkte goed, wat werd gemist en welke maatschappelijke opgaven vragen nu om richting? De ambitie is om tijdens de Toerisme Top in Groningen al een eerste beeld te kunnen tonen, waarna de nieuwe visie in 2027 gepresenteerd wordt.

Ede als lichtend voorbeeld van modern bestemmingsmanagement

Een fijn concept aan de Beleidsmakersdag is dat vanuit het hele land mooie voorbeelden van bestemmingsmanagement in de schijnwerpers wordt gezet. Eén van de meest aansprekende casussen kwam van de gemeente Ede. Daar is het gedachtegoed van Perspectief 2030 niet alleen overgenomen, maar volledig vertaald naar concrete uitvoering. Saskia de Heij, beleidsregisseur recreatie & toerisme, vertelde hoe Ede, als een van de 21 gemeenten op de Veluwe, nauw samenwerkt binnen de Veluwe-agenda om bezoekersstromen te sturen en kwetsbare natuur te beschermen.

Het doel is niet om te verbieden, maar om te verleiden.

Illustratief voorbeeld is het heidegebied De Zanding dat veel te intensief werd gebruikt. Daarom werden wandel- en mountainbikeroutes verwijderd want routes trekken mensen. Ze hebben samen met onder meer de lokale mountainbikevereniging nieuwe routes ontwikkeld in het minder kwetsbare Roekelse Bos. "Dat bos ziet er nu uit als een houtplantage en we onderzoeken nu hoe we daar meer beleving in kunnen brengen met meer ondergroei en bezoekpunten.” Het doel is niet om te verbieden, maar om te verleiden: bezoekers moeten vanzelf naar de juiste plekken bewegen.

Beleidsmakersdag


Naast de Veluwe richt Ede zich sterk op het agrarisch landschap, een gebied dat relatief onbekend is bij recreanten maar grote potentie heeft. Om dat te ontsluiten, wordt het fietsnetwerk uitgebreid, veiliger gemaakt en aantrekkelijker vormgegeven. Dat vraagt om nieuwe vrijliggende paden, het omleiden van routes en het opzetten van agrarische bezoekpunten. De bereidheid bij boeren blijkt opvallend groot: waar eerder voor een bijeenkomst nauwelijks animo was, kwamen dit jaar veertig boeren opdagen. Het enthousiasme is mede te danken aan de samenwerking tussen de afdelingen landbouw, buitengebied en economie binnen de gemeente. Voor de financiering van meer recreatiemogelijkheden in het agrarisch landschap wordt gekeken naar de Regiodeal Veluwe.

Veranderende bezoekstromen: cijfers en duiding

Vervolgens presenteerde Marieke Politiek een uitgebreid overzicht van de nieuwste toeristische cijfers en verwachtingen. Nederland kende de afgelopen jaren een zeer snelle terugkeer van reislust na corona, maar de herontdekking van het eigen land blijkt minder duurzaam dan gehoopt. "We zien dat mensen toch weer snel naar het buitenland op vakantie gaan”, vertelde Politiek die de cijfers uit de Forecast 2026 presenteerde. Daaruit blijkt dat het binnenlandse verblijfstoerisme voor 2026 een lichte daling laat zien. Op 30 miljoen gasten een achteruitgang van 300.000. Het inkomend toerisme groeit juist, met 500.000 naar 23 miljoen vooral door intercontinentale markten die nog aan het herstellen zijn. De Europese aankomsten zwakken juist af. Door de verhoging van de btw verwacht NBTC dat het bezoek uit kernmarkten Duitsland, België en het Verenigd Koninkrijk, samen goed voor meer dan de helft van het inkomende bezoek, komend jaar nauwelijks groeit. "We zitten duidelijk in een periode van afnemende groei.”

NBTC werkt daarnaast aan nieuwe inzichten via het Vakantie Onderzoek Plus, dat dieper ingaat op motivaties en barrières van binnenlandse vakantiegangers om provincies te bezoeken. De inzichten komen nog voor de zomer beschikbaar. Verder wordt de vernieuwde Leefstijlvinder met behulp van AI toegankelijker voor beleidsmakers en marketingorganisaties. Ook de database logiesaccommodaties groeit snel uit tot een onmisbaar instrument met al meer dan 300 gebruikers. Het is een open database die nog volop in ontwikkeling is. "Met andere datapartijen zoals CBS en Kadaster zijn we in gesprek om samen tot één goede database van het aanbod te komen.” Tot slot maakt de vernieuwde R&T Standaard naast inzicht in definities en bronnen ook een stap naar gestandaardiseerde vragenlijsten. De eerste, voor bewonersonderzoek, staat inmiddels online. Dat maakt het in de toekomst mogelijk om gemeenten en regio’s goed met elkaar te benchmarken.

Klimaatverandering en de groei van het fietsseizoen

Dat mobiliteit en toerisme steeds meer beïnvloed worden door het klimaat, bleek uit het onderzoek dat Bas Amelung van Wageningen Universiteit toelichtte. De omstandigheden om te fietsen verbeteren namelijk al decennialang. Het aantal dagen waarop fietsen aangenaam is, is sinds de jaren vijftig fors toegenomen en het seizoen begint steeds vroeger en eindigt later. Toch heeft dat een keerzijde: de toename van hittestress vormt een risico, zeker voor ouderen die juist veel fietsen. Het onderzoek naar deze effecten wordt binnenkort gepubliceerd.

Nieuwe initiatieven: van Flevoland tot Brummen

Ook elders in het land wordt hard gewerkt aan nieuwe manieren om bezoekersstromen te sturen. In Flevoland openen binnenkort dertien fietspauzepunten, gastvrije plekken waar fietsers kunnen pauzeren, water kunnen tappen of een EHBO-kit kunnen vinden. Maar waar ook het verhaal van Flevoland wordt verteld. Door deze locaties te verbinden met agrarische en recreatieve ondernemers wil Visit Flevoland het fietsproduct van de provincie versterken.

Ondernemers worden in dit ontwikkelkader uitgedaagd om plannen in te dienen.

De gemeente Brummen presenteerde haar nieuwe ontwikkelkader recreatie en toerisme, dat stevig is ingebed in de Omgevingsvisie. Het kader is gebaseerd op druk- en draagkrachtanalyses, marktonderzoek en gesprekken met inwoners. Ondernemers worden in dit ontwikkelkader uitgedaagd om plannen in te dienen binnen duidelijk omschreven ruimtelijke kaders, wat moet zorgen voor recreatieve ontwikkeling die aansluit bij maatschappelijke doelen en de leefbaarheid van dorpen.

Denken in systemen

Schrijver en activist Rob Hopkins benadrukte in een vooraf opgenomen filmpje dat toerisme alleen toekomstbestendig kan zijn als er systemisch wordt gedacht. Dat betekent dat toerisme niet als een op zichzelf staand domein moet worden beschouwd, maar als onderdeel van bredere vraagstukken zoals mobiliteit, klimaat, leefbaarheid, energie en identiteit.

Utrecht als voorbeeld van fiets-DNA

Volgens Cor Jansen van Utrecht & Partners is er geen betere illustratie van systeemdenken dan de manier waarop Utrecht fietsen heeft verweven in zijn stedelijke ontwikkeling. Hij herinnerde eraan dat Nederland al sinds de jaren ’30 werkt aan fietsinfrastructuur, en dat Utrecht daarin een voortrekkersrol heeft. In een snelgroeiende stad, van 225.000 inwoners in 2005 naar bijna 500.000 binnen vijftien jaar, is de drukte niet primair het gevolg van toerisme, maar van demografie. "Dus als mensen zeggen het is druk dan zeg ik ja dat klopt. Dat zijn naast toeristen vooral bewoners. En dat centrum wordt echt niet groter. Juist daarom is het belangrijk om bezoekers en bewoners niet te scheiden, maar te benaderen als gebruikers van hetzelfde systeem.

Het gaat om meer mooie meters maken met minder maatschappelijke middelen.

In Utrecht zijn ze om vooruit te gaan, heel nadrukkelijk niet bezig de verschillen te cultiveren maar de samenhang te stimuleren en daarop te werken. "We verbinden heel nadrukkelijk stad en regio. Er is geen verschil tussen bewoners en bezoekers en we moeten geen verschil creëren tussen recreatie en toerisme.” Waar veel plannen stuklopen op een gebrek aan geld ziet Jansen dat heel anders. "Wat iets mag kosten is een afgeleide van wat je wilt bereiken. Je kunt in dit land beter wel medewerking hebben dan geen geld. Het gaat om meer mooie meters maken met minder maatschappelijke middelen.” Dat vergt een integrale aanpak waar ze in Utrecht voor staan. "We werken allemaal aan een gezond stedelijk leven voor iedereen.” Dan ga je het niet over recreatie en toerisme hebben maar over inhoud geven aan de gebouwde omgeving. "In Utrecht werken we aan trotse bewoners en bezoekers die zich welkom voelen.”

Jansen pleitte ook voor meer aandacht voor fietstoerisme en brak een lans voor de EuroVelo Conferentie, die later dit jaar in Nederland plaatsvindt. De komende twintig jaar, zo verwacht hij, zal de fiets internationaal een enorme mobiliteitsverschilmaker worden. Nederland kan daarin een leidende rol spelen, maar moet ook leren van het buitenland.

Beleidsmakersdag

De rol van het Rijk: fietsen en duurzame vrijetijdsmobiliteit

In de bijdrage van Fevziye Sahin en Marco Martens van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat werd duidelijk hoe het Rijk inzet op actieve mobiliteit en duurzame recreatieve mobiliteit. De fiets wordt gezien als oplossing voor een reeks urgente vraagstukken, van bereikbaarheid, woningbouw, veiligheid, leefbaarheid tot klimaatadaptatie. Bovendien zorgt de fiets voor ontspanning, recreatie, toerisme en bedrijvigheid. Je mag wel zeggen dat I&W de recreatieve fietser duidelijk in het vizier heeft. Dat is relatief nieuw en biedt kansen voor de vrijetijdssector. "De fiets moet het meest logische vervoermiddel zijn voor afstanden tussen de 1 en 15 kilometer en moet bereikbaar zijn voor iedereen”, stelde Sahin die het gelijk concreet maakte. "Recreatiegebieden en bossen moeten op fietsafstand beschikbaar zijn.” Daarvoor is een schaalsprong fiets noodzakelijk. Het Nationaal Toekomstbeeld Fiets speelt in het beleid een belangrijke rol. Dat is een gezamenlijke visie van Rijk en regio uit 2022 voor de ontwikkeling van het fietsnetwerk richting 2040 en is onlangs nog in het regeerakkoord bevestigd. Helaas zonder bijbehorende budgetten. Sahin: "Wij hebben een klein programma, weinig geld maar wel heel veel partners. Wij hopen daarbij toch een verschil te kunnen maken.” Met het Nationaal Toekomstbeeld Fiets worden stallingsmogelijkheden uitgebreid, fietsnetwerken versterkt, fietsgebruik gestimuleerd en doorfietsroutes mede gefinancierd.

We richten ons op de vrijetijdssector en hun eigen handelingsperspectief om de bezoekers op een duurzame wijze daar te krijgen waar ze moeten zijn.

Voor recreatieve mobiliteit werkt IenW inmiddels nauw samen met de vrijetijdssector zodat deze voldoende kan inspelen op veranderende mobiliteit. Daarbij staat de ‘bestemming’ en ‘schaalbaarheid’ voorop. "We richten ons op de vrijetijdssector en hun eigen handelingsperspectief om de bezoekers op een duurzame wijze daar te krijgen waar ze moeten zijn”, stelde Martens in zijn presentatie. Zijn ministerie probeert knelpunten weg te nemen door pilots te ondersteunen, zoals de heropening van station Thialf bij grote evenementen en het opnieuw rendabel maken van buslijnen naar attracties zoals Hellendoorn. Voor het realiseren van openbaar vervoer bij vrijetijdslocaties is het belangrijk dat de financiële risico’s inzichtelijk worden gemaakt. "Anders gaat die trein of bus nooit rijden en blijft iedereen naar elkaar kijken voor de eerste stap.” Daarnaast wordt gewerkt aan betere deelfietsvoorzieningen op stations, vooral in landelijke gebieden waar de auto nu nog vaak noodzakelijk is. Die moeten dan wel te reserveren zijn. Samen met IPO en VNG worden verder landelijk dekkende locatieprofielen voor evenementenlocaties ontwikkeld zodat voor ieder locatieprofiel passende maatregelen komen die duurzame mobiliteit bevorderen. De presentatie vanuit het ministerie van I&W was ook een open uitnodiging om mee te denken over duurzame mobiliteit naar vrijetijdslocaties. Fijn was ook de praktische insteek van beide ambtenaren: "Wij zijn niet geen onderzoeksclub maar een beleidsafdeling. We willen dat er dingen gaan gebeuren.”

Fietsen als richtinggevend principe

Eric Nijland van het Fietsplatform sloot het plenaire programma af met cijfers die laten zien hoe het recreatieve fietsen zich in Nederland ontwikkelt. Mensen fietsen verder, sneller en vaker, maar daarmee groeit ook de druk op paden en voorzieningen. Grote vraag is waar en wanneer het niet meer past en wat er moet gebeuren. 

Fietsen klinkt voor Nederland vanzelfsprekend maar er zijn ook aandachtspunten.

Om dat goed inzichtelijk te maken heeft de Tour de Force een ‘Handreiking druktemeting recreatieve fietsers’ gemaakt. "Fietsen klinkt voor Nederland vanzelfsprekend maar er zijn ook aandachtspunten”, vertelde Nijland. "Met name over de veiligheid en comfort van de paden, het aantal en type weggebruikers, plekken om te pauzeren en het horeca-aanbod.” Aandacht blijft ook nodig voor goede stad-platteland verbindingen. "Zorg dat fietsers vanuit huis makkelijk het platteland kan bereiken.” Over het algemeen zijn routenetwerken een belangrijk middel om fietsers te geleiden en te spreiden. Nederland telt 36.500 kilometer aan knooppuntroutes, 3.700 kilometer LF-routes en 1.350 kilometer EuroVeloroutes. Routebordjes blijven belangrijk want uit onderzoek blijkt dat 53% van de fietsers deze gebruikt. Omdat het merendeel van de tochten vanuit huis begint, speelt lokale infrastructuur een cruciale rol. De landelijke koppeling van alle route-informatie aan de Atlas Leefomgeving geeft beleidsmakers steeds beter inzicht in waar kansen en knelpunten liggen. "Je kunt dan heel praktisch zien hoe Natura 2000-gebieden zich verhouden tot je fietsnetwerk.”

Een gedeelde conclusie

Wie de Beleidsmakersdag 2026 in één zin moet samenvatten, komt al snel uit bij het woord samenhang. Toerisme gaat steeds minder over losse bezoekerscijfers en steeds meer over ruimtelijke kwaliteit, mobiliteit, klimaat, identiteit en leefbaarheid. Gemeenten als Ede en Brummen laten zien hoe visie kan worden omgezet in concrete ingrepen, terwijl NBTC werkt aan een nieuwe koers voor de komende vijftien jaar.

Of het nu gaat om de fiets als toekomstig mobiliteitsanker, om het sturen van bezoekersstromen in kwetsbare natuur, of om het beter benutten van agrarische gebieden: overal klinkt hetzelfde besef door. Toerisme is geen op zichzelf staand domein, maar een integraal onderdeel van de manier waarop Nederland zijn ruimte en samenleving vormgeeft.

Op 30 oktober volgt de volgende Beleidsmakersdag. Dan wordt deze gezamenlijke zoektocht ongetwijfeld weer een stap verder gebracht.


Artikelen