Beleid·ArtikelUit R&T nr. 05 • Jaar 2026

Toerisme Top in Groningen: Waarde aan de bestemming toevoegen

Hoe zorgt de groei van het toerisme voor waarde, en voor wie? Die vraag stond centraal tijdens de Toerisme Top 2026 in De Oosterpoort in Groningen. Onder leiding van dagvoorzitter Janine Abbring ging het over herstel en trots in de gastprovincie, over het aantonen van impact en de reiziger van morgen, en over ruimte, regeldruk en een zeppelin boven Nederland.

Ton Vermeulen · 20 nov 2026 · 17 min lezen Printen
Toerisme Top in Groningen: Waarde aan de bestemming toevoegen

Groningen: Het verhaal van de plek voorop

Na een openingsgedicht van Joost Oomen greep gastprovincie Groningen de gelegenheid om zich te profileren. Gedeputeerde Susan Top vertelde dat de provincie nog herstelt van de aardbevingsproblematiek en pas nu weer vooruitkijkt. “Toerisme zorgt ervoor dat je met andere ogen naar jezelf kijkt,” aldus Top. “Het is fijn dat toeristen teruggeven hoe mooi het hier is.” Door met elkaar in gesprek te gaan en netwerken op te bouwen, ontstaat er energie die Groningen goed kan gebruiken. Dat toerisme en recreatie onder het kopje ‘vrijetijdseconomie’ een belangrijk onderdeel zijn van Nij Begun is een mooie opsteker voor de sector. In Nij Begun werken Groningen en Noord-Drenthe aan herstel en perspectief voor de regio, nadat de gaswinning diepe sporen heeft achtergelaten in het leven van de inwoners. Top wil daarbij ook de zwarte bladzijde in de Groningse geschiedenis een goede plek in het verhaal geven: “Net als de aardbevingsschade heeft iedereen een stukje geschiedenis dat ingewikkeld is, maar het verhaal van de plek is belangrijk.”

Susan Top: “Het verhaal van de plek is belangrijk”

NBTC: Focus op maatschappelijke waarde

Algemeen directeur NBTC, Yvonne Nassar ging in het gesprek in op de vraag of iedere plek wel meer bezoekers moet trekken. Toerisme groeit en de economische waarde is met ruim 117 miljard euro voor Nederland enorm, maar de maatschappelijke waarde weegt volgens haar net zo zwaar: leefbaarheid, gezondheid, welzijn en lokale trots. Om die waarde optimaal te benutten, is er een domeinoverstijgende aanpak nodig. “Buiten ons domein is die waarde nog niet vanzelfsprekend zichtbaar,” stelde Nassar. Daarmee gaf ze zichzelf en de sector een flinke opdracht. Die opdracht is groot, want Forecast 2035 laat zien dat het toerisme wereldwijd en ook in Nederland blijft groeien. Met Perspectief 2040 wil de sector daarop inspelen. Nassar hoopt vooral dat het plan ‘van papier afkomt’ en dat de Toerisme Top handelingsperspectief oplevert.

Yvonne Nassar: “Perspectief 2040 moet van het papier afkomen”

Na de opening splitste het programma zich op in een groot aantal parallelle sessies. Hieronder doen we verslag van drie sessies die we bijwoonden.

Impact van toerisme en recreatie zichtbaar maken

In de sessie ‘Van waarde naar bewijs: hoe maken DMO’s hun impact zichtbaar?’ lichtten Thijs de Groot en Marieke Politiek (NBTC) het DMO-impactmodel toe. Het model werd in juni gelanceerd en is samen met de DMO’s/CMO’s en Grant Thornton Impact House ontwikkeld. Thijs de Groot memoreerde als introductie de grote stappen die de sector de afgelopen jaren heeft gemaakt: “We zijn van destinatiepromotie naar destinatiemanagement gegaan, hebben ons naast de economische waarden ook weten te verhouden tot de maatschappelijke en ecologische waarden en brengen balans in de belangen van zowel de bezoekers, de bewoners als de bedrijven.” Dat kwam volgens de Groot allemaal samen in de zeven stappen van de Leidraad Bestemmingsmanagement: “In dat model zet je de bestemming centraal en bedenk je wat voor plek je over 10, 15 of 20 jaar wilt zijn. Vandaaruit ga je kijken hoe bezoek daarin past en hoe je dat gaat organiseren.” Een belangrijke stap in dat model is analyse en monitoring, waarvoor NBTC nu een nieuw model heeft ontwikkeld. “Het is geen ‘meetinstrument’ maar meer een benaderingswijze, taal, en framework voor het scherper stellen van welke effecten je nastreeft, hoe praktische acties zich verhouden tot abstractere doelen en geeft het richting aan doelstellingen en KPI’s”, aldus de Groot. De behoefte aan een eenduidig kader met ‘bewijslast’ is groot. Organisaties willen immers aan stakeholders en subsidieverstrekkers kunnen aantonen wat hun maatschappelijke meerwaarde is. Binnen de sector ontbraken echter een gedeelde benadering en taal om die impact zichtbaar te maken.

DMO Impactmodel toegelicht

Het DMO-impactmodel is gebaseerd op de verandertheorie en brengt de economische, ecologische en sociaal-maatschappelijke effecten van de activiteiten van DMO’s en CMO’s in kaart. Marieke Politiek: “Het gaat uiteindelijk om de impact die je wilt maken. Meer precies: om het additionele effect, datgene wat is veranderd ten gevolge van je activiteiten.” Via een logische effectketen worden activiteiten, output (producten zoals campagnes of congressen), directe effecten (outcomes in kennis, houding of gedrag) en de uiteindelijke impact aan elkaar gekoppeld. Het vernieuwende van het model is het nadrukkelijke verschil tussen output en outcome. Output is een campagne, publicatie of congres. Outcome is de verandering in kennis, houding of gedrag die je daarmee bereikt. “Opdrachtgevers willen bewijs zien,” zei Politiek. In de sector kijken we volgens haar nog te vaak alleen naar bereik of bezoekersaantallen, terwijl de echte verandering op het niveau van de outcomes zit. Haar advies: begin met het effect dat je wilt bereiken, definieer dat scherp, koppel er indicatoren aan en bepaal pas daarna hoe je de data verzamelt. Om realistisch te blijven, hanteren ze in het model een helder onderscheid tussen wat je kunt garanderen en waar je naartoe werkt. Thijs de Groot vult aan: “Er zijn dingen die we kunnen beloven, omdat dat dicht bij ons ligt en we relatief goed inzichtelijk en bewijsbaar kunnen maken dat het komt door wat wij doen. Dat is iets anders dan wat we geloven. Geloven ligt wat verder weg en is abstracter; daar werken we naartoe, maar we kunnen het niet altijd superhard koppelen. Het helpt als je dat vanuit een gezamenlijke blik en taal kunt bespreken.” Een goede toets is de ‘geloof je het zelf’-test: vertel je verhaal aan een buitenstaander en hoor of het hout snijdt.

Het DMO Impactmodel in de praktijk

Guusje Thijs (The Hague & Partners) liet zien hoe Den Haag ermee werkt. Het DMO-Impactmodel vormt voor Den Haag het vertrekpunt. Daarbovenop komen de Economische Uitvoeringsagenda van de gemeente, met vier strategische doelen, en het eigen jaarplan van The Hague & Partners. Dat leverde één overkoepelende impactclaim op met vier impactdoelen. Een eerste analyse was ontnuchterend: zo’n twee derde van de KPI’s lag op outputniveau en de meeste op economisch vlak. Door de gemeente vroeg in het proces te betrekken, spreken opdrachtgever en DMO nu dezelfde taal. “Daar hadden we ook wel een beetje geluk omdat de gemeente Den Haag zelf ook net de verandertheorie had omarmd als verantwoordingsmodel.” Thijs benadrukt hoe het model helpt om verder te kijken dan alleen het economische domein. “Want ook wij hadden toch vooral KPI’s die zich nog in dat economische vlak bevonden.” Een van de belangrijkste inzichten is dat het DMO-impactmodel veel meer is dan een bureaucratisch verantwoordingsinstrument achteraf. Het helpt de organisatie om scherpere strategische keuzes te maken en verbindt medewerkers direct met de maatschappelijke doelen van de stad. “We willen werken naar een nieuwe KPI-set die goed weerspiegelt wat wij met onze partners in de stad voor impact hebben. KPI’s die beter aansluiten bij onze rol in bestemmingsmanagement en een bredere focus hebben dan alleen bestemmingsmarketing. Haar tips voor andere DMO’s: “Begin gewoon; het hoeft niet meteen perfect te zijn. Start met de gewenste impact, gebruik wat er al is en doe het samen. En tot slot een mooi inzicht: “Het heeft ons geleerd scherper te kiezen. Dat is geen bijvangst, maar misschien wel de hoofdvangst.”

Cor Jansen: “De DMO moet een professioneel en evidence-based ankerpunt zijn”
Gesprek met Susan Top & Yvonne Nassar.
Gesprek met Susan Top & Yvonne Nassar.

In het gesprek met de zaal klonk de oproep van Cor Jansen (Utrecht & Partners) om als DMO een professioneel en evidence-based ankerpunt te zijn in een politiek wisselend speelveld. Positief aan de sessie was dat direct meerdere DMO’s aangaven met het model aan de slag te willen gaan.

Even spieken bij de reiziger van morgen

In een snel veranderende maatschappij moeten organisaties in de gastvrijheids- en toerismesector verder kijken dan hun eigen vertrouwde omgeving. Een reiziger is immers niet alleen een bezoeker, maar ook een huisdiereigenaar, vriend of telefoongebruiker die zijn waarden meeneemt op reis. Tijdens haar drukbezochte presentatie nam trendonderzoeker Mirjam Gaal, oprichter van adviesbureau Spiek, de zaal mee langs drie opvallende maatschappelijke trends die de sector uitdagen om anders naar gastvrijheid te kijken.

  1. Mensenwerk: In een tijdperk waarin kunstmatige intelligentie (AI) alledaags is geworden, ontstaat bij de consument een grote behoefte aan echtheid en imperfectie. Omdat AI alles gestroomlijnd, snel en veilig maakt, zoeken mensen juist weer naar frictie, traagheid en het ‘rauwe randje’. Zichtbaar mensenwerk wordt het nieuwe bewijs van echtheid. Fouten mogen dus weer; je moet het eigenlijk zien als een handtekening die je nooit twee keer hetzelfde zet. Haar suggesties: fotografeer je eigen team, maar niet perfect. Maak een route met pen en papier of een route waar je om de weg moet vragen. Of bied een plek zonder bereik die online goed vindbaar is voor een offline-ervaring.
  2. Huisje, maatje, beestje: Het traditionele kerngezin is niet langer de norm. Vrienden, alleenstaanden en huisdieren krijgen een grotere rol: 83 procent van de Nederlanders ziet het huisdier als een volwaardig gezinslid. Vanuit die constatering volgen soms confronterende vragen voor de sector. Werk je nog alleen met gezinsfoto’s en een toeslag voor alleenreizigers? En moet je bordje ‘geen huisdieren’ wel blijven hangen? En vraag je je vooral af welke reiservaring je aan vriendengroepen kunt bieden.
  3. Samenscholen: Na jaren van digitalisering en individualisering is er een enorme behoefte aan gemeenschapsgevoel en ontmoeting. Initiatieven zoals telefoonvrije evenementen, buurthotels en kookclubs voor onbekenden schieten uit de grond. Mensen zoeken weer actief naar plekken waar ze samen kunnen komen, waar ze verbondenheid, gezelligheid en rituelen kunnen vinden. Dat zie je bij hardloopclubs, diners met onbekenden en buurthotels die ook openstaan voor bewoners. “Je zoekt geen kamer meer, maar een plek om erbij te horen.” Volgens Gaal hoeft het niet ingewikkeld te zijn: een lange tafel of een zondagse wandeling op de camping kan al genoeg zijn. Wie een goede plek is voor bewoners, heeft ook buiten het seizoen gasten.
Mirjam Gaal: “Je hoeft het wiel niet helemaal opnieuw uit te vinden, maar soms alleen even de andere kant op te rijden.”

Gaal sluit af met een positieve boodschap voor de sector: “De grote opmars van AI is op zich heel goed nieuws voor jullie, want verbinding en gastvrijheid zijn precies waar de toerismesector goed in is. Je hoeft het wiel niet helemaal opnieuw uit te vinden, maar soms alleen even de andere kant op te rijden. Maar je moet er wel een gevoel bij hebben, anders prikken mensen erdoorheen.”

Perspectief 2040: van visie naar praktijk

In de sessie over Perspectief 2024 gaven Ewout Versloot (NBTC) en Flore Rens en Tim Ramsche (Fronteer) een inkijk in de ontwikkeling van Perspectief 2040. NBTC-strateeg Ewout Versloot wil met Perspectief 2040 vooral snel in de actiestand komen: “Het opstellen van een langetermijnvisie is een belangrijk proces, maar het uiteindelijke doel is om concrete vervolgstappen te zetten op schurende vraagstukken.” Hij benadrukt dat de sector niet moet blijven steken in abstracte toekomstplannen: “Vooruitkijken op zich is leuk, dat vind ik als strateeg heel leuk, maar het is ergens ook makkelijk. We moeten echt doorpakken.”

De ontwikkeling van het nieuwe Perspectief bevindt zich in de validatiefase en in deze sessie gingen de deelnemers vooral zelf aan de slag. Maar niet nadat ze in sneltreinvaart een introductie hadden gekregen. De opgaven voor Nederland en de sector zijn volgens Flore Rens groot: de strijd om de vierkante meter, schaarse grondstoffen, extreem weer, digitalisering en AI. Tegelijk groeit de vraag. Voor 2040 wordt gerekend op een miljoen extra inwoners en twaalf miljoen extra verblijfsgasten. De bezoeker wordt bovendien ouder, diverser, ongelijker en individueler. Perspectief 2030 uit 2019 zette al de stap van bestemmingspromotie naar bestemmingsmanagement. Perspectief 2040 wil daarop voortbouwen en integraal samenwerken met andere domeinen om maatschappelijke opgaven aan te pakken.

Drie ambities

Perspectief 2040 kent drie ambities die door Tim Ramsche werden toegelicht:

  1. Plekken vol leven: Toerisme en recreatie moeten aantoonbare waarde toevoegen aan elke bestemming op het gebied van leefbaarheid, identiteit en welzijn. Dit vraagt om maatwerk per regio: sommige gebieden hebben juist behoefte aan meer bezoekers om voorzieningen te behouden, terwijl op drukke hotspots scherpere regie nodig is.
  2. Iedereen eropuit: Vrije tijd en ontspanning in de buitenlucht mogen geen luxe worden. In een diversere en vergrijzende samenleving moet het aanbod voor iedereen toegankelijk, betaalbaar en bereikbaar blijven via een slimme mix van openbaar vervoer en duurzame mobiliteit.
  3. Slimme combinaties: Nederland staat voor grote transities. Op weg naar 2040 willen we ervoor zorgen dat recreatie en toerisme echt bijdragen aan de maatschappelijke transities waar we in Nederland op dit moment voor staan. De sector wil haar bijdrage daaraan leveren, en slim samenwerken met andere domeinen.

Het fundament is een sterke sector die stuurt op data over brede welvaart, talent weet te binden in een vergrijzende samenleving en weerbaar is bij onverwachte gebeurtenissen. Ewout Versloot sloot de introductie af met een oproep aan alle aanwezige professionals om de schouders eronder te zetten en gezamenlijk de doelen waar te maken: “We hebben u allemaal nodig, dus heel fijn dat u er bent. We gaan aan het werk.”

Inzichten rond zes samenwerkingsdomeinen

Na deze introductie gingen de deelnemers zelf aan de slag met de vraag welke meerwaarde recreatie en toerisme voor andere beleidsdomeinen kan hebben.

  1. Onderwijs: Toerisme en recreatie versterken de leefbaarheid en aantrekkingskracht van een gebied. Een aantrekkelijke regio helpt om studenten en docenten aan te trekken en te behouden. Door studenten en instituten direct te betrekken bij gebiedsontwikkeling, ontstaan aantrekkelijke woon- en leefkernen.
  2. Landbouw: Recreatie biedt een nieuw sociaal-economisch perspectief voor het platteland, onder meer door leegstaand agrarisch vastgoed een nieuwe bestemming te geven, de natuurwaarde te verhogen en ‘reasons to visit’ te bieden. Een brede regionale coalitie moet vanuit één gezamenlijke visie sturen op de leefbaarheid en de kwaliteit van de leefomgeving.
  3. Gezondheid en zorg: Een actieve leefstijl in een kwalitatieve, groene omgeving ondersteunt preventieve zorg en verlaagt de druk op de gezondheidszorg. Dat begint bij recreatie dicht bij huis met een goede recreatieve infrastructuur. Toeristische en zorgsectoren moeten elkaar proactief opzoeken en samenwerken met bijvoorbeeld zorgverzekeraars om beweging te stimuleren.
  4. Natuur: De sector speelt een sleutelrol bij het bewustmaken van bezoekers en het sturen van bezoekersstromen, waarbij natuurbeleving en -behoud hand in hand gaan. Recreatievoorzieningen zorgen voor verbinding, kunnen bezoekers langer op één plek houden en financiële middelen genereren ter ondersteuning van het natuurbeheer.
  5. Wonen en gebiedsontwikkeling: Recreatie en groen moeten vanaf het allereerste begin integraal worden meegenomen in ruimtelijke plannen om de schaarse ruimte optimaal te benutten. De sector moet bij gebiedsontwikkeling aan tafel komen en daar het belang van recreatie en toerisme met data onderbouwen. Het behouden van recreatieve ruimte draagt namelijk direct bij aan de brede welvaart en de algemene leefbaarheid in woonwijken.
  6. Energie en infrastructuur: De gastvrijheidssector moet nu al aan tafel zitten bij besluitvormers om de bereikbaarheid en energievoorziening van de toekomst te waarborgen. Door scherpe prioriteiten te stellen en beeldbepalende keuzes te maken, kunnen schaarse investeringen doelgericht worden ingezet.
Toelichting op resultaten uit de workshop Perspectief 2040.
Toelichting op resultaten uit de workshop Perspectief 2040.
Marieke Politiek legt het DMO Impactmodel uit.
Marieke Politiek legt het DMO Impactmodel uit.
Tim Slager en Sandor Gaastra in gesprek over het congresthema: waarde voor morgen.
Tim Slager en Sandor Gaastra in gesprek over het congresthema: waarde voor morgen.

Finale: ruimte, regeldruk en snelheid

In het slotgesprek vroeg Janine Abbring hoe het komt dat de sector niet hoog op de politieke agenda staat. Sandor Gaastra, secretaris-generaal van het ministerie van Economische Zaken, vroeg zich af of dat wel nodig is om dingen voor elkaar te krijgen. Hij noemde de sector: ‘randvoorwaardelijk’ en ‘altijd in verbinding’. Tim Slager, directeur bij Molecaten vakantieparken, noemde toerisme een sector van de toekomst die helaas vastloopt door een trage overheid die regels stapelt. “Het zit in de fragmentatie van regels, of het nu vanuit de gemeente of de provincie komt. Als je alles bij elkaar optelt, zit de belasting- en regeldruk soms al boven de 40 procent. Dan begint het ondernemen echt te knijpen. De sector moet wel een perspectief behouden om verder te kunnen bouwen.” Hij vatte het ondernemersperspectief mooi samen: “Het beleid beweegt heel traag in een sector die juist om snelheid vraagt.” Gaastra wees op de ambitie van het kabinet om de regeldruk te verminderen en riep de sector op met concrete voorstellen te komen. Hij nuanceerde het beeld dat de overheid voor alle oplossingen moet zorgen en riep op tot betere zelforganisatie: “Er is een serieuze ambitie bij de overheid om de regeldruk echt te verminderen, maar we moeten ook reëel blijven in de keuzes die we maken.” Volgens Slager kan de recreatiesector juist een actieve rol spelen in het oplossen van brede maatschappelijke vraagstukken en wil de recreatiesector graag aan tafel zitten bij de planvorming voor Nederland in 2040. Ook Gaastra vond het belangrijk dat de sector aanhaakt bij de vele trajecten richting 2040, maar ook naar het heden kijkt. “Klimaatverandering is voor deze sector nu al aan de orde.”

Tim Slager: “De sector moet wel een perspectief behouden om verder te kunnen bouwen.”
Anna Gimbrère voor een volle zaal.
Anna Gimbrère voor een volle zaal.

Keynote Anna Gimbrère: een zeppelin boven Nederland

Wetenschapsjournalist Anna Gimbrère, ambassadeur van NewDutch, sloot de Toerisme Top af met drie ideeën voor een mooiere toekomst. Nederland mag dan klein zijn, als innovatieland spelen we volgens Gimbrère al eeuwenlang in de wereldtop. “Nederland heeft een enorme dichtheid aan uitvindingen en innovatiemodellen. Van de microscoop en Bluetooth tot de meest geavanceerde satellietinstrumenten en zonnecellen; we mogen daar veel trotser op zijn en dat verhaal veel meer uitdragen,” benadrukt zij.

Pionieren is volgens haar hard nodig om de grote maatschappelijke uitdagingen aan te pakken. Door de opkomst van AI, klimaatverandering en toenemende polarisatie verandert ook het gedrag van consumenten. Ze signaleert dat reizigers steeds sneller afstappen van ‘namaak’ en juist op zoek gaan naar echte frictie en echtheid: “Omdat AI onze schermen vult met gegenereerde content, worden authenticiteit, oprechtheid en het meemaken van échte ervaringen voor mensen steeds belangrijker.” Ze zag ook een concrete kans voor de sector. De reisplannen die AI nu maakt, noemde ze ‘waardeloos’. “Ben AI een stap voor met een beter reisprogramma.” Haar eerste idee was de loopbare stad, waar je binnen vijftien minuten lopen alles vindt wat je nodig hebt. Nederland staat daar wereldwijd om bekend, en dat moeten we beschermen. Het tweede idee was de sponsstad van landschapsarchitect Kongjian Yu, die water opvangt bij extreme regenval en het weer afgeeft bij droogte. Zowel de loopbare stad als de sponsstad maken een plek aantrekkelijker voor bewoners en bezoekers. Het derde idee presenteerde Gimbrère met gevoel voor drama: de terugkeer van de zeppelin. Net als de elektrische auto (er waren eerder elektrische auto’s dan benzineauto’s) is de zeppelin volgens haar ten onrechte afgeschreven. Bedrijven als Hybrid Air Vehicles en Flying Whales werken er al aan. Ze stelt voor om met waterstof en talent uit onder meer Groningen, Delft, Eindhoven en Twente vanuit het noorden naar Scandinavië en Spitsbergen te vliegen. Dat zou een duurzamer alternatief zijn voor de groeiende cruisemarkt.

Anna Gimbrère: “Ben AI een stap voor met een beter reisprogramma”

Toerisme Top is volgend jaar in Brabant

Namens Noord-Brabant, gastprovincie van de Nationale Toerisme Top 2027, keek gedeputeerde Bas Maas vooruit op het thema van dat jaar. “Succes meten we lang niet meer alleen in bezoekersaantallen.” Brabant heeft al veel ervaring opgedaan met bezoekersmanagement, spreiding, data en Europese samenwerking. “Niet alleen meer, maar beter toerisme.” Daar draait het volgend jaar om op de Toerisme Top in Brabant.

Netwerken tijdens de Toerisme Top in Groningen
Bezoekers in gesprek tijdens de Toerisme Top in Groningen
Cover R&T nr. 05 • Jaar 2026
Onderwerpen Beleid Artikel

Artikelen