Circulair bouwen gigantische kans voor recreatiesector

Circulair bouwen wijkt helemaal af van de gangbare route dat gebouwen gesloopt worden en in afval veranderen. Je moet veel met hergebruikt materiaal werken en idealiter gaan de gebruikte materialen terug naar de leverancier die er voor zorgt dat deze weer een volgende economische cyclus ingaan. Dat is een hele opgave als je camping bent en je gaat pionieren met circulair bouwen. Het betekent de standaard manier van denken bij toeleveranciers en bouwbedrijven op zijn kop zetten. Nog niet alle bedrijven willen daar in mee maar met hulp van de provincie Zeeland, Economische Zaken en ook toeleveranciers die graag de voorloper willen zijn, komen de eerste twee projecten van de grond. Beide ondernemers, Eric van Damme en Arjen Brinkman zitten nog in de ontwerp- en rekenfase maar ze zien genoeg steun om zich heen om daadwerkelijk in 2017 de muren op te trekken.

Gast bepaalt levenscyclus

Er zit voor de recreatieve en toeristische sector een oplossing in circulair bouwen die het traditionele proces van bouwen en weggooien economisch gezien onweerstaanbaar maakt. De levenscyclus van een vakantiehuis zit op 25 tot 40 jaar. De economische levenscyclus zit meestal rond de 15 jaar. "Dan is de levenscyclus van het concept van het huisje echt wel voorbij. Gasten willen dan anders verblijven en daarmee ben je klaar ondanks dat je technisch nog heel lang meekan,” meldt Eric van Damme. Met circulair bouwen gaan ideaal gesproken de materialen weer terug naar de leverancier. Of met aanpassingen en veranderingen wordt weer een vakantiehuis geproduceerd maar dan met een ander concept. In eerste instantie lijkt circulair bouwen duur omdat materialen gekozen worden op kwaliteit en hergebruik na de eerste levenscyclus. Het kan de knoop doorhakken tussen economische en technische levensduur die veel bedrijven in leisure dwars zit als het gaat om investeringen en afschrijvingen.

Helmendach: "Circulair bouwen in de vingers krijgen”

Exit kapitaalvernietiging?

Carola Helmendach van NV Economische Impuls Zeeland: "Als het lukt scheelt deze manier van bouwen enorm in de kapitaalvernietiging die nu plaatsvindt in de toeristische sector. We beginnen daarom kleinschalig nu en daarbij ondersteunen we deze ondernemers om het in de vingers te krijgen. We leren van deze aanpak. Materialen gaan soms niet letterlijk terug naar de leverancier maar gaan naar een veel duurzamer systeem. Het gaat voor ons als ontwikkelmaatschappij en voor deze twee ondernemers belangrijke businessmodellen opleveren voor de toekomst. We komen weg van het feit dat nu alleen op basis van kostprijs een beslissing wordt genomen, nu gaan we door naar andere modellen. Dit is voor alle sectoren relevant. Het mooie is dat bij andere voorbeelden is gebleken dat circulair bouwen niet kostprijsverhogend uitpakt.”

Ook software ondersteunt circulair bouwen

Veel opties worden bekeken en berekend. Beide ondernemers maken gebruik van hergebruikt materiaal. Voordelen zijn ook mogelijk door installaties aan te schaffen die lang kunnen meegaan en later in hun levensduur door software updates helemaal bij de tijd blijven. Het lastigste geval is dat toeleveranciers materialen weer terugnemen en dat er een prijs voor gebruik en hergebruik wordt afgesproken. Beide campingeigenaren kijken ook naar modulair bouwen zodat ruimten in vakantiewoningen na een aantal jaren aangepast kunnen worden.

Het gaat niet zomaar om een klein projectje. Het opvallendste bouwwerk komt in het Veerse Meer te staan bij camping De Paardekreek. Een steiger, gebouwd in het ondiepe meer krijgt links en rechts verblijfsunits. Het is geïnspireerd op de kunstmatige eilanden en pieren zoals die bij enkele resorts in exotische destinaties ontstonden.

Impressie met dank aan WTS Architecten.

Wat neemt de leverancier terug?

Arjen Brinkman eigenaar van De Paardekreek: "We bouwen een pier in het meer. Dat is een wandelsteiger met daar aan verblijfsunits voor 2 tot maximaal 5 personen. De pier is het makkelijkste want daarvoor schaffen we gebruikt hout aan. Deze steiger gaat veel langer mee dan zijn economische levensduur. De units die we kopen hebben een technische levensduur en die is ook veel langer dan de economische levensduur. We kijken nu wat je aan de units kunt vervangen of aanpassen. Daarna maken we afspraken met de leveranciers wat zij daar mee kunnen doen. We proberen echt het concept van circulair bouwen aan te houden dat niet de afnemer verantwoordelijk is voor het eind van het materiaal maar de leverancier. Dat gaat heel ver, bijvoorbeeld ook dat je geen lampen aanschaft maar hoe je licht verzorgt binnen dit project.”

Een complete pier met verblijfsaccommodaties vraagt waarschijnlijk om een investering van twee miljoen euro. De bouw wordt verdeeld in twee fasen, iedere fase kost grofweg een miljoen euro. Brinkman haalt zijn inspiratie onder andere bij de bekende Nederlandse ontwerper Piet Hein Eek. Meubels door hem ontworpen van restmateriaal krijgen een meerwaarde en een nieuw leven.

"Dat gaat heel ver, bijvoorbeeld ook dat je geen lampen aanschaft maar hoe je licht verzorgt binnen dit project”

Hoe kom je aan betrouwbare partners?

"Het lastigste is hoe je aan goede leveranciers en ontwerpers komt,” meldt Arjen Brinkman. "Ook op landelijk niveau worden deze projecten gestimuleerd en dat helpt ons want je kunt samen met onder meer je architect of installateur meelopen met workshops hoe je dit aanpakt. Als voorlopers lopen we tegen ongemakkelijke dingen aan maar ik hoop daarna ook een voorsprong te hebben. Een van de punten die we meenemen in het ontwerp is dat de units aan de pier vooral stand alone kunnen draaien. Dan hoeven we ze niet op het gasnet aan te sluiten en kunnen ze zelf energie opwekken waardoor we het liefst energieneutraal uitkomen. Je installateur wordt daarbij niet alleen een leverancier maar ook een partner in de bouw. Bij andere voorbeeldprojecten werd na 3 tot 5 jaar al winst of voordelen behaald omdat je al vooraf nadenkt over wat je met materialen doet. Traditioneel moet je van de rommel af, nu denk je al van tevoren hoe materiaal hergebruikt wordt.” Het scenario dat nu op de tekentafel ligt van Brinkman en zijn architectenbureau WTC, worden de units in 10 jaar afgeschreven. Daarna, is de verwachting, heeft de gast andere wensen en worden de huizen aangepast of opnieuw gebouwd.

Is het haalbaar?

Het circulair bouwen gaat lukken, blijkt uit de reacties van de twee pioniers. Het wordt een stuk lastiger voor de onderdelen die een veel kortere levenscyclus doormaken. Een installatie kan nog een paar decennia meegaan. Bij een televisiescherm ligt dat heel anders. De ontwikkeling van schermen is snel gegaan en een consument wil graag tijdens zijn vakantie verrast worden met mooie techniek. Dit zijn onderdelen, net als meubilair, dat een economische levenscyclus zo kort maakt in recreatie. Voor dit soort producten, meubilair en techniek binnen het vakantiehuis moet nog onderzocht worden of materiaal weer herbruikbaar gemaakt kan worden. Het hoeft dan niet binnen de recreatiesector te blijven maar kan bijvoorbeeld ook in de autoindustrie een toepassing krijgen. Dit soort oplossingen worden al in de bouw- en sloopindustrie toegepast. "Als je mede de markt voor hergebruik kunt laten ontstaan dan kom je er”, meldt Brinkman idealistisch.

Juist ook de oplossingen zoeken voor de problemen die er nog liggen, dat vindt Arjen Brinkman het leukste aan dit traject. "Je komt met creatieve mensen in aanraking. Zelf ga je ook buiten je eigen kaders kijken. Ik vind het heel bijzonder en ik hoop er veel voordeel uit te halen. Als we dit project van de pier en de vakantiehuizen voor elkaar krijgen en je bent gewend op deze manier te bouwen, denk ik dan het ook toe te passen is in andere verhuureenheden.”

"Je kunt niet zomaar shoppen en dan ben je er. Hier gaat het veel verder, zelfs voorbij het duurzaam afvoeren van materiaal. Voor de steigers verwacht ik geen probleem. De units, daar denken we aan het bouwen met houtskeletbouw en dat is al erg duurzaam. Ik ben heel benieuwd of we tot oplossingen komen voor meubels, sanitair en techniek in de vakantiehuizen. Het is echt een uitdaging voor alle partners.”

Eric van Damme: "Wie gelooft in circulair bouwen?”

Eric van Damme bouwt enkele vakantiehuizen voor families bij zijn Strandcamping Groede. De capaciteit komt waarschijnlijk op vier tot maximaal zes slaapplaatsen maar ook dat staat nog niet helemaal vast. "Het lastigste is dat we nu moeten pionieren. Het makkelijke aan het project is dat we veel support krijgen. We zitten nu in de fase van het zoeken naar partijen die er in geloven. We ontvangen hulp uit de bouwkundige hoek en van enkele toeleveranciers. Het is een andere manier van denken en dat maakt het niet eenvoudig.”

"Andere manier van denken en dat maakt het niet eenvoudig”

Circulair bouwen maakt het voor dit bedrijf mogelijk om huizen te ontwikkelen die relatief makkelijk aanpasbaar zijn. Eric ziet de trend dat de woon- en slaapruimte steeds meer naar elkaar toe worden getrokken. Hij zoekt in het ontwerpproces naar flexibiliteit in de indeling van ruimten.

10 of 15 jaar

Van Damme rekende traditioneel met bakstenen vakantiehuizen die in 25 jaar werden afgeschreven. De circulair opgezette vakantiehuizen worden in maximaal 15 jaar afgeschreven. Tegelijkertijd wordt ook bekeken of dat in 10 jaar kan. Daardoor ontstaat er vernieuwing in het vakantiehuis. "Het is lastig te beschrijven maar het zal door de andere bouwmaterialen een verblijfsaccommodatie zijn dat tussen een chalet en een vakantiewoning in zit.”

Circulair bouwen leidt meteen tot terreinontwikkeling

Beleving in wisselwerking kampeerterrein

Nieuwe vakantiewoningen betekent veel meer dan muren optrekken en een modern interieur inkopen. Het concept moet ook passen in de omgevingen, vinden ze bij familiebedrijf van Van Damme. "Anders is de beleving weg, meldt de nuchtere Zeeuwse ondernemer. "Dat betekent dat de huisjes en de omgeving in elkaar op moeten gaan en dat leidt meteen tot terreinontwikkeling. Er is in het ontwerp heel veel aandacht voor de omgeving en de natuur waardoor het echt tot terreininnovatie leidt. Dat maakt het concept ingewikkeld maar ook uniek.”

Hoofdseizoen doorbuffelen

Praktisch gezien is het voor deze ondernemers ook een uitdaging. In het hoofdseizoen moet het geld verdiend worden om in de camping te kunnen investeren. In de zomer is het daarom doorbuffelen. Toch nemen Eric van Damme en Arjen Brinkman de tijd om met toeleveranciers te praten. Vanaf het voorjaar 2017 moet er gewoon weer volop gedraaid worden. Eric wil zoveel mogelijk in het najaar en in de winter tot afspraken komen. "Vanaf het voorjaar heb je eigenlijk 6 maanden geen tijd meer om er echt mee bezig te zijn, dan draaien we volop ons hoogseizoen.” Het streven is dat ergens in 2017 de circulair gebouwde vakantiewoningen boekbaar worden. De ondernemer laat zich niet uit wanneer precies, daarvoor is het nog teveel pionierswerk en is de reis naar terra incognita niet te overzien.

Dit artikel verscheen in Recreatie & Toerisme augustus september 2016.