Zuid-Holland: Overstap van flappentap naar impulsorganisatie

Hoewel provinciale bestuurders sinds vier jaar toerisme niet meer als een kerntaak zien, worden erfgoed en groen (recreatie) daar nog wel toe gerekend. Die beleidsvelden dragen direct en indirect bij aan de toeristische aantrekkelijkheid van de regio. Door bijvoorbeeld te investeren in erfgoedlijnen, fiets- en wandelverbindingen en toeristische overstappunten. Omdat de provincie daarnaast nog een aanvullende rol voor zich ziet weggelegd op het gebied van leisure, is gestart met een impulsprogramma.

Het nieuwe werken: impuls

Het Impulsprogramma Recreatie en Toerisme geeft invulling aan een nieuwe manier van werken, waarbij de provincie initiatiefnemers (marktpartijen en andere overheden) centraal stelt, hun initiatieven verbindt en deze de ruimte geeft. Een klein team van drie mensen geeft korte impulsen aan enkele projecten in recreatie en toerisme die ook bestaande provinciale belangen raken. Deze impulsprojecten stimuleren de vrijetijdseconomie in Zuid-Holland op heel directe wijze.

De aangescherpte focus van de provincie bleef niet onopgemerkt binnen de branche. Integendeel. Het duidelijkste voorbeeld van de veranderende rol was het volledig stopzetten van de subsidie voor het Zuid-Hollands Bureau voor Toerisme (ZHBT). Dat betekende ook de opheffing van het ZHBT. Dat bracht veel teweeg in de toeristische sector.

"Een hele andere manier van werken met een klein team”

"Van tekentafel naar netwerk”

Guus van Steenbergen is programmamanager en werkt sinds tweeënhalf jaar voor het impulsteam. Guus van Steenbergen: "Die geluiden uit de sector ken ik. Alsof we niets meer zouden doen met toerisme. Dat klopt niet. Het grote verschil is dat toerisme nu geen kerntaak meer is. We zitten niet meer achter onze bureaus te bedenken welke kant het op moet met vrije tijd en toerisme. Zie het impulsteam recreatie en toerisme als een loket dat je verder helpt. We denken actief en open mee. Het is een hele andere manier van werken met een klein team en zonder investeringsbudgetten. Er is wel een klein budget aan procesgeld om ontwikkelingen in gang te zetten. We vormen een netwerkende organisatie. De markt komt met initiatieven en we bekijken of het voor de ontwikkeling nodig is dat je als overheid zetten maakt. Soms kan een project niet zonder de overheid. De markt, gemeenten, waterschappen, daar ontstaan initiatieven en wij ondersteunen door de juiste partners aan tafel te krijgen, ondersteuning bij het uitwerken van (haalbaarheids)plannen of door inzet van een procesmanager. En we hebben met het impulsprogramma gemerkt dat we soms net dat extra zetje kunnen geven om de vaart er in te krijgen richting uitvoering.”

Het impulsprogramma is een experiment dat is aangegaan voor vier jaar. Bij aanvang van het programma is afgesproken dit aan het einde van de collegeperiode te evalueren. Uit de evaluatie kunnen lessen getrokken worden voor de toekomstig aanpak en de provinciale rol ten aanzien van vrijetijd en toerisme. Maar alles hangt af van het politieke ecosysteem dat ontstaat na de verkiezingen van 18 maart 2015.

Een welkome combinatie in Zuid-Holland, recreatieve verbindingen en erfgoed komen samen. Foto: Zuid-Holland.

Zeven impulsprojecten

De provincie koos voor zeven grote aansprekende projecten voor het impulsprogramma. Gedeputeerde Rogier van der Sande: "De aanpak waarmee we in het impulsprogramma experimenteren is ambitieus. We moesten meer netwerkend werken, waarbij de uitkomst vooraf niet vast staat. Daardoor kunnen we beter in te spelen op wensen en initiatieven van buiten, Maar wel binnen de kaders die de provincie schept. Dat vraagt om durf. Met een korte impuls kan zo een lange termijn effect worden bereikt. Uitkomst kan echter ook zijn dat projecten bij nader inzien niet haalbaar blijken. Dat is geen mislukking, dat is gewoon een mogelijke uitkomst. Eventueel kun je dan samen kijken naar wat wél mogelijk is. Bij andere plekken in Zuid-Holland wordt inmiddels eenzelfde aanpak gehanteerd. Netwerkend werken is meer en meer ingebed in de provinciale organisatie.”

"Dat is geen mislukking, dat is gewoon een mogelijke uitkomst”

Dit zijn de zeven projecten waarin het grootste deel van de tijd van het impulsteam is gestoken.

1) Alles Stroomt. Een programma met meerdere kleinschalige versnellingsprojecten ter versterking van de waterrecreatie in Zuid-Holland, met onder meer het rondje Rijn-IJssel, de kansenkaart Hollands Plassengebied en de sloepennetwerken Haaglanden en Rotterdam-Noord. Voor deze projecten zijn concrete uitvoeringsafspraken vastgelegd tussen betrokken partijen, waardoor de projecten versneld gerealiseerd kunnen worden. Initiatiefnemers zijn onder andere Vereniging Regio Water (VRW) en het Ondernemersplatform Hollandse Plassen (OPHP).

2) Waterdriehoek Kinderdijk - Dordrecht - Biesbosch. Het impulsprogramma heeft mede zorggedragen voor een gezamenlijk investeringsprogramma met een procesaanpak. In het eerste jaar heeft dit al geleid tot extra afvaarten van de Waterbus van Dordrecht naar Kinderdijk en extra investeringen in het gebied. Nu ligt het initiatief bij de regio en is de uitvoering intern overgedragen aan de lijnorganisatie.

3) Zeejachthaven Katwijk - Noordwijk. Op basis van een gezamenlijk spelregelkader van de betrokken overheden zijn de mogelijkheden verkend voor een private ontwikkeling van een zeejachthaven. Dat blijkt op dit moment niet haalbaar binnen de gestelde kaders. Wel zien partijen ruimtelijke en economische potentie in het gebied en willen zij in 2015 de mogelijkheden voor een bredere ontwikkeling van de regio als ‘Kustparel Katwijk-Noordwijk’ (Nationale Kustvisie) verkennen. Met Blue Energy (duurzame energie), waterkwaliteit en de achterlandverbinding als prominente opgaven gekoppeld aan overige – daarbij aansluitende - toeristisch-recreatieve ontwikkelingen.

4) Achterlandverbinding Katwijk – Noordwijk. De technische en financiële mogelijkheden voor een zoet, naar zoutpassage voor boten tussen de Oude Rijn en de Noordzee, bij de uitwatering van Katwijk zijn verkend. Uit een eerste verkenning kwamen vele varianten naar voren: van simpele boothellingen tot een geavanceerde sluis gekoppeld aan integrale gebiedsontwikkeling. Aansluitend daarop zijn de mogelijkheden om een boatconveyor op deze locatie te realiseren nader verkend. De ontwikkeling van een achterlandverbinding zal toekomstbestendig moeten zijn en een meerwaarde bieden aan andere bouwstenen binnen een integrale ontwikkeling van de Kustparel Katwijk-Noordwijk.

5) Kruininger Gors. De revitalisering van een bungalowpark op Voorne Putten als onderdeel van bredere gebiedsontwikkeling. Dit impulsproject is uiteindelijk gestopt, omdat er onvoldoende gezamenlijkheid was bij de overheden om met marktpartijen verder op te trekken.

6) Land van Bezinning. Ontwikkeling van een Wellness resort in het kader van de uitvoering Green Deal (STIRR). Het impulsprogramma heeft dit project ondersteund met een locatiestudie. Helaas heeft de ondernemer zich vanwege de teruglopende marktvraag teruggetrokken.

7) Investeringskracht Alblasserwaard. Onderzoeksopdracht naar de mogelijkheden om kapitaalkrachtige investeerders te verbinden aan maatschappelijke opgaven. Dit heeft geresulteerd in een consortium van enkele private partijen die concrete voorstellen in de Alblasserwaard uitwerken.

Gemengde resultaten

"Met een korte, krachtige impuls helpt het programma initiatieven op het gebied van recreatie en toerisme die aan provinciale kerntaken raken en een extra zetje kunnen gebruiken. En dat is goed gelukt”, aldus gedeputeerde Rogier van der Sande. "Door de gekozen werkwijze blijft de verantwoordelijkheid van de initiatieven bij de initiatiefnemers en hun partners. Niet alle projecten bleken levensvatbaar, maar ik ben zeer tevreden over de behaalde resultaten. Waterdriehoek Kinderdijk-Dordrecht-Biesbosch en de Kustparel Katwijk-Noordwijk zijn daardoor bijvoorbeeld in een stroomversnelling gekomen.”

Niet breder maken

De aanbevelingen voor de toekomst zijn gericht op het doorzetten van de huidige aanpak. De nieuwe werkwijze, om met een beperkte provinciale inzet externe partijen te ondersteunen, wordt als positief beoordeeld door de provinciale politiek. Partijen erkennen het economische belang van de sector en zien hierin ook een rol voor de provincie.

Adviesbureau LINK voerde een procesevaluatie uit waarbij betrokken partijen zijn doorgelicht. Ook daaruit blijkt vooral een positieve houding over het impulsprogramma. Opvallend genoeg zou de gekozen werkwijze in de praktijk ook té snel kunnen werken. Er is immers tijd nodig om de verschillende beleidsvelden binnen de provincie op elkaar af te stemmen, zodat je goede integrale keuzes kunt maken die ook draagvlak hebben bij de initiatiefnemers. Doe je dat niet dan moeten later in het proces keuzes toch overgedaan worden

Aanpak en praktijk?

Hoe bevalt programmamanager Guus van Steenbergen de aanpak? "We ervaren de impulsen, de aanpak met een klein team als positief en we adviseren om dit programma door te zetten in de volgende collegeperiode. We ontvangen veel positieve signalen van samenwerkingspartners die de laagdrempelige manier van werken van het impulsteam erg waarderen. De snelle handelswijze, het kunnen meedenken, de weg kennen binnen de provincie en het bijeenbrengen van partijen. Door initiatieven te verbinden met doelen en opgaven van andere provinciale programma’s komen vaak ook subsidiemogelijkheden in beeld. Dit pakt goed uit voor de recreatiesector. Het provinciale beleid zet vooral in op verbindingen tussen stad en land. Vandaar dat we wandelroutes, fietspaden en vaarroutes bij de provincie heel belangrijk vinden. Het impulsteam koppelt dat graag aan het erfgoed in de erfgoedlijnen. Vooral in die combinatie zijn initiatieven subsidiabel.”

"Vooral in die combinatie zijn initiatieven subsidiabel”

Excellent voorbeeld

Wat is een excellent voorbeeld voor de impulsaanpak? Van Steenbergen: "Dan denk ik aan de Waterdriehoek waar negen partijen een investeringsprogramma hebben opgesteld. Of aan een concreet project als het verhogen van de Oosterleese brug. Dat is een brug die belangrijk is in de vaarroutes in het Westland. Aan de routes zijn diverse ondernemers gevestigd die voordeel hebben van meer recreanten. Als de provincie hierin geen rol had genomen, was dit project blijven liggen en dan waren er helemaal geen voordelen behaald. Het is een complex project met veel verschillende partijen. Precies waar onze hulp als provincie goed in werkt.”