Watersport·ArtikelUit R&T nr. 02 • Jaar 2026

Gedragscode Recreatie IJsselmeergebied moet bekender worden

Ruim tien jaar geleden dreigden drie zeer kwetsbare gebieden in het IJsselmeergebied voor waterrecreanten te worden afgesloten. Om dat te voorkomen werd in 2016 de Gedragscode Recreatie IJsselmeergebied gelanceerd. Eind 2025 verscheen er een evaluatie. De belangrijkste conclusie: de Gedragscode Recreatie IJsselmeergebied moet bekender worden.

Peter Bekkering · 19 jun 2026 · 11 min lezen Printen
WIngfoilen en windsurfen bij Zeewolde.
WIngfoilen en windsurfen bij Zeewolde.
Tekst: Peter Bekkering, Foto: Paul van Veen en zelf aangeleverd

Sylvia de Bres is omgevingsmanager voor het Natura 2000 IJsselmeergebied bij Rijkswaterstaat. In die functie zorgt ze ervoor dat ze weet wat de omgeving wenst en dat de omgeving weet wat Rijkswaterstaat doet. Dat is een uitdaging omdat De Bres te maken heeft met circa 650 stakeholders.

Ontstaan Gedragscode Recreatie IJsselmeergebied

De Bres vertelt over het ontstaan van de Gedragscode Recreatie IJsselmeergebied. "Die is ontstaan tijdens het schrijven van het eerste Beheerplan. In dat plan hadden we drie zeer kwetsbare gebieden – Gouwzee, Pampushaven en de Kustzone van Muiden – op een lijst gezet om te worden afgesloten. Om dat te voorkomen hebben zes initiatiefnemers – Coalitie Blauwe Hart Natuurlijk, de Sportvisunie (voorheen Sportvisserij Nederland), Hiswa-Recron, Vogelbescherming, BBZ, Vereniging van Beroepschartervaart en het Watersportverbond – toen een pleidooi gehouden om die gebieden te ontzien en een aantal regels met elkaar af te spreken.”

Generiek

De Gedragscode die naar aanleiding daarvan is opgesteld door de zes initiatiefnemers ontstond in 2016. De Gedragscode werd ondersteund door de zes provincies aan het IJsselmeergebied (Fryslân, Flevoland, Gelderland, Overijssel, Noord-Holland, en Utrecht) en het ministerie van Economische Zaken. Rijkswaterstaat gaf advies. De Gedragscode is niet alleen bedoeld voor de drie zeer kwetsbare gebieden. De Bres: "We vinden het namelijk belangrijk dat mensen in het hele IJsselmeergebied goed gedrag tonen en zich aan deze regels houden.” Marc de Nies, belangenbehartiger namens het Watersportverbond, onderschrijft de woorden van De Bres: "Zo’n Gedragscode moet generiek voor een gebied zijn, als je het specifiek voor elk deelgebied moet doen weten de vaarwatergebruikers nog steeds niet waar ze aan toe zijn.” Het Watersportverbond was enthousiast over de Gedragscode voor pleziervaart in het IJsselmeergebied die tot stand kwam. De Nies: "We hebben het bij de start via onze kanalen – website, nieuwsbrieven, publicaties – ook actief uitgedragen. Tegelijkertijd moet ik toegeven dat het daarna daar wel bij gebleven is.” 

Kaart met de drie zeer kwetsbare gebieden in het IJsselmeergebied: Gouwzee, Pampushaven en Kustzone van Muiden.

Kaart met de drie zeer kwetsbare gebieden in het IJsselmeergebied: Gouwzee, Pampushaven en Kustzone van Muiden.

Onvoldoende bekend

In de Evaluatie Gedragscode Recreatie IJsselmeergebied, die eind 2025 verscheen en door Wing is opgesteld in opdracht van Rijkswaterstaat, blijkt uit de enquête, de interviews en het veldbezoek dat de Gedragscode onvoldoende bekend is onder waterrecreanten. Van de respondenten op de enquête (met name zeilers en motorbootvaarders, de best georganiseerde waterrecreanten in het gebied) kent meer dan twee derde de Gedragscode niet. De evaluatie concludeert dat de onbekendheid van de Gedragscode wordt verklaard door gebrekkige communicatie over de Gedragscode. De Nies: "In mijn herinnering was de afspraak dat het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur na de lancering geld zou vrijmaken voor brede communicatie door de sector onder de pleziervaart en vaarwatergebruikers. Dat is er echter niet van gekomen. Achteraf zijn we met zijn allen tot het inzicht gekomen dat je zo’n Gedragscode veel effectiever kunt maken als je het minimaal één keer per jaar aan het begin van het seizoen herhaalt. Er komen immers elk jaar waterrecreanten bij en er vallen elk jaar waterrecreanten af.” De Bres vult aan: "Er was een goed communicatieplan voor het vervolg, maar de financiën die daarvoor nodig waren zijn nooit ter beschikking gesteld. Daardoor is de bekendheid minder dan het had kunnen zijn en zijn er te weinig mensen bereikt.”

Aanbevelingen uit Evaluatie  Gedragscode Recreatie IJsselmeergebied

Voor de huidige Natura 2000-beheerplanperiode:

  • Actualiseren Gedragscode (sector)
  • Hernieuwde aandacht voor communicatie (sector)
  • Monitoring (RWS)

Vervolgstappen richting volgende Natura 2000-beheerplan (2030):

  • Informatievoorziening op locatie (RWS v.w.b. TBB’s)
  • Digitale informatievoorziening (RWS voor wat betreft v.w.b. TBB’s)
  • Evalueer de ligging van bestaande snelvaar-, waterski-, en kitesurfgebieden (RWS)
  • Overleg met gebiedspartners - o.a. over handhaving (RWS v.w.b. TBB’s)
  • Verbetering natuur (RWS)- en recreatiewaarde IJsselmeergebied

Erecode voor Wadliefhebbers

De Nies is ervan overtuigd dat watersporters voor het grootste deel ook natuurliefhebbers zijn. "Als die weten wat er van ze verwacht wordt in een bepaald gebied, zijn ze graag bereid zich daaraan te houden. Ik haal in dat verband graag de Erecode voor Wadliefhebbers aan, ontstaan mede op initiatief van de Wadvaarders. Alle leden van de Wadvaarders hebben die code ondertekend. Zij krijgen een vlaggetje van de Wadvaarders dat ze in de mast hangen. Wanneer ze een andere Wadvaarder zien die zich niet aan de Erecode houdt – bijvoorbeeld droogvallen of ankeren op een plek waar het niet de bedoeling is – zijn ze bereid om elkaar daar op een beleefde manier op aan te spreken. Op die manier zorgen ze ervoor dat ze niet met elkaar de wrange vruchten hoeven te plukken dat een gebied wordt afgesloten omdat sommigen zich niet aan de regels houden.”

Algemene Gedragscode

De Nies pleit ervoor om een algemene Gedragscode voor pleziervaarders op te stellen. "Daarin kun je uitleggen hoe je rekening houdt met de natuur en met de beschermde diersoorten. Vervolgens kun je die per gebied specifiek maken door uit te leggen in welk deelgebied en op welke tijden van het jaar je speciaal rekening houdt met natuur die onder druk staat. Havens in dat gebied waar jachtzeilers en motorbootvaarders liggen kunnen prima helpen om zo’n Gedragscode te verspreiden. Bijvoorbeeld door mensen die lid worden van de vereniging die zo’n haven exploiteert de Gedragscode te laten onderschrijven.”

Sylvia de Bres, omgevingsmanager voor het Natura 2000 IJsselmeergebied bij Rijkswaterstaat.
Sylvia de Bres, omgevingsmanager voor het Natura 2000 IJsselmeergebied bij Rijkswaterstaat.
Marc de Nies, belangenbehartiger namens het Watersportverbond.
Marc de Nies, belangenbehartiger namens het Watersportverbond.

Andere groepen

De Bres steunt het idee, maar wijst er wel op dat niet iedere watersporter naar een haven gaat. "Wij proberen daarom ook groepen erbij te betrekken als kitesurfers, windsurfers, windfoilers, kanoërs, jetskiërs, en suppers. Die gaan niet altijd op de juiste plek het water op, of op de juiste manier.” De Nies ziet daar deels ook mogelijkheden: "De kite- en windsurfers en windfoilers maken gebruik van spots, aangewezen plekken waar ze gemakkelijker het water op en af kunnen. Al die spots hebben een spotbeheerder. En die beheerder is bereid, samen met de gebruikers, de Gedragscode – zowel wat betreft de veiligheid als wat betreft zorgvuldig omgaan met de natuur – actief uit te dragen. Ook de kanoërs zijn redelijk georganiseerd, hetzij via het Watersportverbond, hetzij via de Toeristische Kano Bond Nederland. Al met al heb je dan met deze groepen een groot deel te pakken.”

Jetskiërs

Jetskiërs zijn een ander verhaal, geeft De Nies toe. "Die zijn niet echt onze doelgroep.” Toch zijn er ook daar mogelijkheden. "Jetskiërs moeten altijd via een helling het water in. Met die hellingen kun je wat. Soms horen ze bij een jachthaven en heb je dus toestemming van de jachthavenmeester nodig. Bij openbare helling zou je met bebording kunnen aangeven dat je de helling mag gebruiken mits je je houdt aan de Gedragscode.” Jetskiërs zijn bovendien onderscheidend: "Ze zijn altijd gebonden aan aangewezen snelvaargebieden. In de andere gebieden mogen ze niet snel varen.”

Monitoren lastig

De Bres wijst erop dat monitoren van de Gedragscode lastig is. "Het is een erg groot gebied en je kunt niet overal zijn. We hebben het overigens wel geprobeerd met gezamenlijke acties van handhavers: omgevingsdiensten, Rijkswaterstaat en waterpolitie. Het is echter zo minimaal dat je er geen conclusies aan kunt verbinden.”

In de Evaluatie Gedragscode Recreatie IJsselmeergebied wordt wel gepleit voor monitoring en het maken van afspraken hierover. Daarbij wordt wel benadrukt dat hiervoor financiering en initiatief van de overheid nodig is. De Bres neemt die handschoen op: "We zijn nu bezig met de actualisatie van het Natura 2000 Beheerplan IJsselmeergebied. Daarbij kijken we opnieuw naar de zeer kwetsbare gebieden en de recreatiedruk en we nemen daar monitoring in mee.” Het is de bedoeling dat de actualisatie van het Natura 2000 Beheerplan IJsselmeergebied in 2030 gereed is. De Bres: "Voor dat nieuwe Beheerplan wordt momenteel een toolbox ontwikkeld waar de (water)recreatiesector gebruik van kan maken in hun communicatie naar bijvoorbeeld de (jachthaven)leden, bezoekers en (watersport)huurders. Ik kan me goed voorstellen dat de Gedragscode daar prima een onderdeel van kan zijn.”

Varen doe je samen!

De Nies ziet ook concrete mogelijkheden om de Gedragscode via de eigen kanalen van het Watersportverbond jaarlijks onder de aandacht te brengen. "Wij hebben al jaren aan het begin van het vaarseizoen de campagne ‘Varen doe je samen!’ met daarin veel aandacht voor veiligheid. Je zou de Gedragscode daarin prima kunnen opnemen.” De Bres knikt instemmend. "De campagne – te vinden op www.varendoejesamen.nl – is opgesteld door 23 partners, waaronder het Watersportverbond en Rijkswaterstaat. In die campagne staan onder andere vijf tips om veilig te varen en de vaarregels. Ook zijn er knooppuntenboekjes voor het oversteken van gevaarlijke delen.”

De Nies wijst erop dat het Watersportverbond nog meer doet. "In 2026 vragen we elke keer als we ergens zijn via een enquête of mensen bekend zijn met de Gedragscode, hoe ze ervan af weten en of ze bereid zijn zich daaraan te houden. Dat doen we allereerst zodat we op basis van feiten onderzoek kunnen doen. Daarnaast hopen we op die manier meer bewustwording te creëren.”

Geen feitelijke onderbouwing

De Nies vindt onderzoek op basis van feiten belangrijk. Hij maakt daarom een kritische kanttekening bij het proces dat moet leiden tot een nieuw Beheerplan: "Ik merk dat er allerlei maatregelen worden voorgesteld om de nieuwe doelen te gaan halen. Inclusief veel maatregelen die beperkend zijn voor de watersport. De feitelijke onderbouwing dat zo’n maatregel echt nodig is, ontbreekt echter. Er staat dan ‘we hebben gezien dat er boten ankeren op plaatsen waar het niet mag en dat is verstorend voor de beschermde vogels’. Ik vraag me dan af: hoe vaak gebeurt dat en in hoeverre is er sprake van een oorzakelijk verband tussen pleziervaart en beschermde vogelsoorten? Feitelijk onderzoek ontbreekt. We pleiten er ook voor dat in dat onderzoek een onderscheid wordt gemaakt in de soorten pleziervaart. Verstoring door een jetskiër of een kanovaarder maakt namelijk een groot verschil.”

Meten recreatiedruk

Volgens De Bres komt het nieuwe Beheerplan hem hierin tegemoet. "We gaan de recreatiedruk in de gebieden monitoren. Want ook wij vinden dat je moet onderbouwen wat je in en met een gebied gaat doen. Bij de Gedragscode is dat echter niet meegenomen. Het is bovendien lastig. Een Toegang Beperkend Besluit (TBB) is heel duidelijk: je legt betonning in het water en je zet borden neer. Bij een Gedragscode is dat niet zo. Een ander praktisch probleem is het inschatten van afstanden op het water. Hoe schat je in of je bijvoorbeeld op 250 meter afstand van beschermde vogels bent?”

De Nies en De Bres zijn het met elkaar eens dat een grotere bekendheid van de Gedragscode en het gegeven dat watersporters als natuurliefhebbers bereid zijn om zich aan de regels te houden, ertoe zou kunnen leiden dat er zo min mogelijk beperkingen in het nieuwe Beheerplan zullen worden opgenomen.

De rol van terreinbeherende organisaties

In het IJsselmeergebied zijn er drie belangrijke terreinbeherende organisaties: Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en It Fryske Gea. De Bres: "Zij zijn de kenners van het gebied en het meest in het gebied aanwezig voor onderhoud en beheer. Zij zien zowel toe- of afname van diersoorten, als het gebruik van het gebied en rapporteren daarover zo nodig ook aan ons. Ik zie echter geen rol voor hen weggelegd op het gebied van actieve communicatie of handhaving.” De Nies beaamt dat: "Terreinbeherende organisaties kunnen precies vertellen wát er gecommuniceerd moet worden. Hoe, via welke kanalen en op welke manier en hoe vaak, dat kun je niet van hen verwachten. Die rol ligt bij de ministeries die er een belang bij hebben dat de Natura 2000 gebieden progressie laten zien.” De Bres knikt: "De ministeries en de zes provincies zijn het bevoegd gezag. Daarom zijn zij verantwoordelijk.”

Belangrijke uitkomsten enquête bekendheid, belang en naleving Gedragscode

  • Van de 348 respondenten kende ongeveer een derde de Gedragscode voor het invullen van de enquête, de overige twee derde kende de Gedragscode niet.
  • Ruim 60% van alle respondenten vindt dat er slecht of matig gecommuniceerd wordt over de Gedragscode. Minder dan 10% vindt de communicatie redelijk, en bij 2% scoort de communicatie ‘goed’.
  • Ongeveer driekwart van alle respondenten vindt het belangrijk tot redelijk belangrijk dat er een Gedragscode is voor recreatie. Minder dan 10% van de respondenten vindt het onbelangrijk dan wel redelijk onbelangrijk.
  • Als belangrijkste componenten van de Gedragscode wordt onder de respondenten die bekend zijn met de gedragscode gewezen op:
    - Respecteren van natuurwaarden; de relatie tussen waterrecreanten en natuur.
    - Creëren van bewustwording; zodat mensen handelen conform de Gedragscode, het gedrag positief wordt beïnvloed en er een beroep wordt gedaan op goed gedrag in de natuur, zonder dwang.
    - Natuurbescherming; het beperken van de toegankelijkheid in bepaalde maanden van het jaar om de natuur te beschermen.
  • Meer dan 80% van alle respondenten geeft aan zich aan de Gedragscode te houden. Slechts 20% geeft aan dat ‘andere recreanten’ zich ook aan de Gedragscode houden.
  • Bijna 40% van alle respondenten vindt dat de Gedragscode slecht of matig wordt gehandhaafd, bij minder dan 10% scoort handhaving redelijk tot goed.
  • Bijna de helft van alle respondenten vindt de inhoud van de Gedragscode duidelijk, slechts 20% vindt de regels onvoldoende duidelijk.
Cover R&T nr. 02 • Jaar 2026
Onderwerpen Watersport Artikel