Groningen: pronkjuweel met gouden rand
Ruimte voor Vrijetijd wil recreatie en toerisme naar hoger niveau brengen
De provincie Groningen staat volgens gedeputeerde Susan Top ten onrechte minder bekend als toeristische en recreatieve bestemming. Om hier verandering in te brengen, startte in de zomer van 2024 het ontwikkelprogramma Baanbreker Vrijetijdseconomie, dat inmiddels Ruimte voor Vrijetijd heet. Dat moet bijdragen aan het verbeteren van de leefbaarheid en de brede welvaart en aan een ander perspectief. “De provincie moet weer in zichzelf gaan geloven en laten zien hoe mooi wonen en recreëren het hier is.”
Inhoud van dit artikel
De provincie Groningen staat minder bekend als toeristische en recreatieve bestemming. Ten onrechte, aldus gedeputeerde Susan Top: "Ik noem de provincie Groningen wel eens ‘het best bewaarde geheim van Nederland’. Ik citeer dan graag het ‘Grönnens Laid’, het in het dialect geschreven provinciaal volkslied, dat het heeft over ‘Ain Pronkjewail in golden raand’, een pronkjuweel met een gouden rand. Ik vind dat een hele adequate benaming. Je hebt namelijk de stad Groningen met zijn eigen profiel als jonge bruisende en culturele studentenstad met een eigenzinnige architectuur. Daaromheen zit de gouden rand met het Hogeland, zo prachtig bezongen door de Groningse zanger en dichter Ede Staal. Die gouden rand is heel divers. Je hebt de uitgestrekte horizon met velden, maar ook hele stukken bos, meren en vaarrecreatie.”
Cultureel erfgoed
Uniek is Groningen ook vanwege het cultureel erfgoed. "We hebben rond de 180 middeleeuwse kerkjes, een aantal vergelijkbaar met de Italiaanse regio Toscane. Die kerkjes zijn bovendien over het algemeen goed onderhouden. In veel van die kerkjes zijn ook bijzondere kerkorgels te vinden. Daarnaast heeft de rijke geschiedenis van de provincie Groningen een duidelijke verbinding met de geschiedenis van Nederland. Recent kun je dan denken aan de aardgaswinning, waar heel Nederland de welvaart aan te danken heeft. Een paar eeuwen daarvoor had je in het rampjaar 1672 het beleg van de stad Groningen door Bommen Berend, de bisschop van Münster. Een gevleugelde uitspraak was destijds ‘De stad Groningen houdt stand is het behoud van het land’.”




Hoger niveau
Vanaf de zomer van 2024 is de provincie Groningen aan de slag gegaan met verschillende partners met een ontwikkelprogramma om recreatie en toerisme naar een hoger niveau te brengen. Top legt uit waarom dat belangrijk is. "Ten eerste zit Groningen nog altijd midden in de aardgasgeschiedenis. Dat heeft verschillende consequenties. Een daarvan is de leefbaarheid, die onder druk staat. Daarnaast willen we graag iets doen aan het perspectief van de provincie. Een van de wrange constateringen is dat de provincie Groningen enerzijds decennialang de energieleverancier van Nederland is en anderzijds de grootste energiearmoede kent. Daarom is zowel economisch als sociaal een groot perspectiefprogramma, Nij Begun, opgezet. Dat programma bestaat deels uit harde economische maatregelen en deels uit maatregelen die ertoe bijdragen dat de provincie weer in zichzelf gaat geloven en laat zien hoe mooi wonen en recreëren het hier is. Onderdeel van die aanpak is ook om dat verhaal te delen, zodat er meer bezoekers komen. Meer bezoekers draagt bij aan brede welvaart en zorgt ervoor dat je voorzieningen in kleine dorpen overeind kunt houden. We willen kortom niet bezoekers om de bezoekers, maar omdat het ons zelf helpt bij de brede welvaart en het doorontwikkelen van gebieden.”
Unieke kans
Top wijst erop dat er een unieke kans voor recreatie en toerisme ligt. "We hebben op dit gebied nooit zwaar geïnvesteerd. Het perspectiefprogramma Nij Begun en de bijbehorende middelen bieden ons de kans om dit nu wel in de benen te gaan zetten. Binnen Nij Begun is het onderdeel recreatie en toerisme ondergebracht bij Ruimte voor Vrijetijd, dat daarvoor Baanbreker Vrijetijdseconomie heette.” Top legt uit, waar Ruimte voor Vrijetijd om draait: "Het betekent dat we samen met de sector gaan investeren in onder andere het netwerk, onderwijs, ondernemerschap en marketing, zodat men binnen de sector elkaar beter vindt, zaken beter op elkaar aansluiten en er toekomstgerichte en samenhangende plannen komen. We noemen het wel eens ‘het verbinden van de pareltjes’. Die pareltjes – zoals het cultureel erfgoed – zijn er al, ze moeten alleen soms worden opgepoetst. Daarbij moeten de pareltjes wel authentiek blijven, want dat past bij het DNA van de provincie.”
Samenhang
De provincie Groningen is niet op zoek naar massatoerisme, zegt Top. "Groningen gaat zich vooral richten op bezoekers en inwoners die nieuwsgierig zijn naar nieuwe plekken en openstaan voor betekenisvolle en actieve ervaringen. Daarom willen we niet naar single issue investeringen kijken, maar veel meer naar de samenhang in de gebieden. Ruimte voor Vrijetijd heeft twee belangrijke uitgangspunten: ten eerste willen we in kaart brengen waar de potentie in de verschillende gebieden ligt en onderzoeken hoe je daar samen met gemeenten, ondernemers, musea en routebureaus een samenhangend programma van kunt maken. Zodat je als bezoeker naar het bijzondere kerkje of museum gaat, er ook kunt overnachten en er kunt eten en drinken. En dat er routes zijn naar volgende bezienswaardigheden. Het andere uitgangspunt is dat de zakelijke markt nog een flinke boost kan krijgen. De stad Groningen zet daar fors op in en de universiteit heeft eveneens aangegeven daar behoefte aan te hebben. Als we er op deze manier in slagen meer congressen en evenementen naar de provincie te halen heeft dat ook een gunstig effect op de verblijfsaccommodaties.” Het doel is de top vijf van Nederlandse congressteden – nu staat Groningen op een negende plaats – en een structurele uitbreiding van het aantal (internationale) congressen.


Ondernemers helpen
Het programma Ruimte voor Vrijetijd wil ondernemers helpen, wanneer ze tegen zaken aan lopen. "Een mooi voorbeeld, en ook onderdeel van het Gronings cultureel erfgoed, zijn de karakteristieke herenboerderijen. Het is vaak ingewikkeld om die in goede staat te houden en de exploitatie is lastig. Als we daar nu niets aan doen en kijken naar de mogelijkheden om daar een verblijfsaccommodatie of horeca van te maken, raken we er veel van kwijt en vinden we dat later jammer. Een ander voorbeeld zijn de korenmolens die ooit onderdeel uitmaakten van de ‘graanrepubliek’. In het aardbevingsgebied hebben we daar al een aantal van de ondergang weten te redden. De volgende stap is om onderdelen als de herenboerderijen en de korenmolens meer systematischer vorm te geven.”
In de afgelopen anderhalf jaar zijn de verschillende stakeholders – gemeenten, ondernemers, onderwijsinstellingen – nauw betrokken bij het traject. Top: "Daarbij zagen we niet alleen enthousiasme maar ook dat puzzelstukjes in elkaar beginnen te vallen. Zo kun je als ondernemer wel van alles willen, maar daar is ook gekwalificeerd personeel voor nodig. Door bedrijven te koppelen aan de hospitality-opleidingen op mbo-niveau van Noorderpoort kunnen we daarbij helpen. Het is een voorbeeld van een directe lijn tussen waar de behoefte ligt en waar het gefaciliteerd kan worden. Onze rol is daarbij faciliteren, regisseren en de verbindingen leggen.” In 2025 waren er op Noorderpoort circa 1000 studenten op de niveaus 2, 3 en 4. De studenten waren verdeeld over de hotelschool, MTRO Events (het evenementenbureau dat wordt gerund door derdejaarsstudenten die een opleiding volgen in de horeca- en toerismesector), horeca en bakkerij.
Verantwoordelijkheid stakeholders
Een deel van de verantwoordelijkheid ligt daarbij bij de stakeholders. "Van ondernemers verwachten we dat ze op zoek gaan naar kansen en daarbij de verbinding zoeken met andere ondernemers maar ook bijvoorbeeld met musea. Nu is het vaak nog stand alone, terwijl er best snelle winst is te halen. Soms weten ondernemers amper wat er in hun eigen buurt speelt speelt en dat er bijvoorbeeld routes zijn die bij hen voor de deur langslopen waarop ze kunnen aansluiten. Wat we merken is dat ondernemers die daarmee aan de slag willen en ideeën hebben, het vervolgens lastig vinden om daarvoor een plan te maken en een proces in te richten. Daarvoor kunnen ze nu bij ons terecht. Wij kunnen ze dan bijvoorbeeld ondersteunen met een ontwikkelbudget, maar ze ook in contact brengen met mensen die hen verder helpen bij de processen. De provincie werkt hiervoor samen met diverse partijen zoals Marketing Groningen, onderwijsinstellingen en Economic Board Groningen.”
Top ziet dat Marketing Groningen en de regiomarketingorganisaties in de provincie (zie kader) elkaar steeds meer beginnen te vinden. "Dat is een van de dingen die belangrijk zijn. Daarnaast moeten ze op zoek naar het eigen verhaal van stad of regio. Elke regio heeft namelijk vaak zijn eigen landschap en geschiedenis. Een mooi voorbeeld is Noord-Groningen met de pootaardappel. Tegelijkertijd moet dat specifieke verhaal weer aansluiten bij het overkoepelend verhaal. Zo is een van de thema’s van dat overkoepelende verhaal ‘trots op eigen bodem; puur, lokaal en culinair’.”




Inhaalslag
De provincie Groningen bestaat uit tien gemeenten. In een aantal daarvan moet een inhaalslag gemaakt worden op het gebied van recreatie en toerisme. "Het is daar niet actief geagendeerd geweest. Wij hopen dat gemeenten nu wel aan de voorkant gaan meedenken, het integreren in hun processen en gaan aangeven waar ze wel en niet mogelijkheden zien. Daarnaast verwacht ik van gemeenten een welwillende houding om waar het kan te helpen om initiatieven mede te ontwikkelen.”
Top hoopt dat de bewoners gaan meeprofiteren van de ontwikkelingen. "Het zijn tenslotte zelf bezoekers en de grootste gebruikers. Een voorbeeld is het wandelnetwerk. Nu kun je landelijk wonen, maar wil dat niet altijd zeggen dat je eenvoudig een stuk kunt wandelen. Terwijl daar wel een grote behoefte aan is. Daarom hoop ik dat we ons wandelnetwerk nog beter kunnen maken. Als je namelijk die losse wandelingen met elkaar verbindt, heb je ook een mooie langeafstandswandeling. Daarnaast hopen we dat het steviger neerzetten van het erfgoed iets gaat doen met het gevoel van de bewoners. We hopen dat ze weer trots worden op hun gebied en op de provincie Groningen.”
Verblijfsmogelijkheden
Momenteel zit de provincie Groningen jaarlijks op circa 800.000 verblijfsbezoeken. "De ambitie is om dit aantal uit te breiden met nog eens 1.500.000, waardoor het bijna verdriedubbelt. En dan heb je het nog altijd niet over massa- toerisme.” Vanzelfsprekend moeten er dan ook voldoende verblijfsmogelijkheden zijn. "Dat is meteen het dilemma. Nu investeren ondernemers niet omdat er niet voldoende bezoekers komen en die bezoekers komen niet omdat er niet voldoende verblijfsmogelijkheden zijn. Daar lopen we ook tegen aan bij grote congressen. We hadden laatst het VNG-congres en toen was het lastig om genoeg overnachtingsmogelijkheden te vinden. Door nu een stap naar voren te zetten door aandacht te geven aan de zakelijke markt, steken we als provincie onze nek uit en geven daarmee een signaal aan investerend Nederland dat het interessant wordt om daarop te anticiperen.”
Voor dit alles zijn ontwikkelbudgetten en investeringsbudgetten beschikbaar. "We proberen hierbij naast de gelden voor Nij Begun ook gebruik te maken van andere subsidies/fondsen en Europese (Interreg)-gelden. Uiteindelijk weten we dat er eerst publiek geld moet komen om te laten zien dat het ons menens is en om zaken in beweging te krijgen. Als dat eenmaal gelukt is, moet er ook privaat geld komen.”


Drenthe en Friesland
Om te voorkomen dat er zaken opnieuw uitgevonden moeten worden, oriënteert de provincie Groningen zich ook bij de provincies Drenthe en Friesland. "Zij zijn namelijk in bepaalde opzichten al verder. Met Noord-Drenthe werken we inhoudelijk al zwaar samen. Verder kijken we of programma’s mooi doorlopen, bijvoorbeeld bij het veenkoloniaal gebied. Of bij het varen tussen Groningen en Friesland. Een gemiddelde recreant kijkt namelijk niet naar provinciegrenzen. Uitgangspunt is om elkaar aan te vullen en te versterken. Nu zien we bijvoorbeeld dat veel Duitsers door Groningen reizen om in Friesland te recreëren. In de toekomst willen we er naartoe dat een verblijf in Groningen voor hen een onderdeel van het totale verblijf wordt. Je moet dan wel zorgen dat de provincie Groningen interessant genoeg voor hen is.”
Dromen
Als Top tien jaar vooruitkijkt, heeft ze wel bepaalde dromen. "Ik hoop allereerst dat alle Stadjers (bewoners van de stad Groningen-red.) het weekeind doorbrengen in hun achtertuin, de provincie. Daar is al een wereld te winnen, bovendien is het voor hen zo dichtbij. Vanaf de binnenstad van Groningen zit je in een half uur in het landelijk gebied. Ik hoop ook dat er tegen die tijd een paar grotere trekkers zijn, die goed bij het karakter van de provincie passen. Bijvoorbeeld een museum dat de geschiedenis van de gaswinning laat zien. Daarbij kijken we ook naar de mijngeschiedenis van Limburg, omdat zo’n museum ook onderdeel kan zijn van het verwerkingsproces.”
Top zou het tenslotte mooi vinden als in de provincie Groningen over tien jaar anders naar de Waddeneilanden wordt aangekeken. "Nu beleven we dat kwetsbare gebied vooral vanaf de eilanden. Ik zou het mooi vinden als we de Wadden ook meer vanaf de vasteland-kustlijn kunnen beleven. Nu is dat in de provincie Groningen bijna nergens mogelijk. Zo’n beleving sluit bovendien mooi aan bij een van onze andere thema’s: de kop leeg; rust, ruimte en horizon.” &
