Kloosterdorp Steyl wil parel aan de Maas worden

Peter Bekkering
Foto’s: kloosterdorp Steyl

Een stap die daarbij het verschil kan maken is de samenwerkingsovereenkomst, die de gemeente Venlo, de provincie Limburg en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed op 1 maart ondertekenden. Kloosterdorp Steyl bestond vroeger uit zeven kloosters en bestaat nu nog uit drie kloosters: het Missiehuis Sint Michael (de missiecongegratie Societas Verbi Divini), het Heilig Hart Klooster en het Heilige Geest klooster. Het merendeel van de gebouwen, complexen en tuinen behorende bij deze kloosters heeft een rijksmonumentale status. Daarbij heeft het Rijk een groot gedeelte van het dorp in 2008 aangewezen als beschermd dorpsgezicht. Inmiddels is een aanzienlijk deel van de gebouwen niet meer of in veel mindere mate in gebruik dan tijdens de hoogtijdagen van de bovengenoemde kloosters. Dit resulteert in leegstand en een grote opgave op het gebied van restauratie, onderhoud en herbestemming. Het unieke aan het kloosterdorp was
dat deze volledig zelfvoorzienend was. Dit is terug te zien in de gebouwen en tuinen. Er waren eigen werkplaatsen,
gastenverblijven, moestuinen, een elektriciteitscentrale (ketelhuis) en nog veel meer.

In het Ambitiedocument Samen voor Steyl dat het college van Venlo in het najaar van 2022 vaststelde wordt aangegeven dat Kloosterdorp Steyl de potentie heeft om uit te groeien naar een parel aan de Maas. Volgens de opstellers kan het een toeristische trekpleister worden, gericht op bezinning, rust en ruimte en op cultuur. In de huidige maatschappij, waar onthaasten heel belangrijk is geworden, zijn er volgens hen volop kansen voor deze vorm van toerisme. En dat biedt weer mogelijkheden voor de herontwikkeling en herbestemming van de bestaande gebouwen.

Immense opgave

De gemeente Venlo wijst er in een reactie op dat alle partijen zich ervan bewust zijn dat de opgave in Steyl immens is en dat het in stand houden van de erfgoedwaarde en het verhaal van Steyl toegankelijk maken voor bewoners en bezoekers een bovenregionale opgave is. De samenwerkingsovereenkomst, die de gemeente Venlo, de provincie Limburg en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed op 1 maart 2023 ondertekenden, kan daarbij wel het verschil maken. "Het stelt de gemeente Venlo namelijk in staat de eerste stappen te zetten om hun ambities – geformuleerd in het Ambitiedocument Samen voor Steyl – te verwezenlijken. Daarvoor is het inzichtelijk maken van bijvoorbeeld de historische erfgoedwaarde en/of de bouwkundige staat van de complexen van belang voor het maken van een gedegen ontwikkelplan.” En dat is niet het enige: "We laten middels deze samenwerking ook naar buiten toe zien, de uniciteit en kwaliteit van Steyl gezamenlijk te erkennen en belangrijker nog, ons te willen committeren om bij te dragen aan deze ontwikkeling. Dit werpt zijn vruchten af in het betrekken van partijen die nodig zijn om tot planvorming en ontwikkeling te komen. Daarbij geeft het Steyl een luidere nationale en internationale stem, die nodig is in de lobby voor het verkrijgen van de nodige middelen voor de totale ontwikkeling van Kloosterdorp Steyl. Onder totale ontwikkeling versta ik behoud, restauratie, herbestemming en op de kaart zetten.”

Horeca in kloosterdorp Steyl: het Vaerhoes (zie foto), de Vriendenkring, brasserie Quatre Bras en de Jochemhof.

Ook op andere punten worden er nu stappen gezet. De gemeente Venlo: "Op het gebied van samenwerking tussen toeristische en culturele aanbieders kan in Steyl nog verbetering plaatsvinden. Productontwikkeling, bezoekersreis, promotie en marketing wordt de komende tijd gezamenlijk opgepakt om zo te werken aan één totaalconcept Steyl.”

Veel uitdagingen als toeristische bestemming

Volgens de gemeente Venlo is kloosterdorp Steyl wel bekend, ook internationaal, maar is deze voornamelijk afkomstig uit interesse voor het religieuze erfgoed en vanwege behoefte aan bezinning. "Vooral vanuit Duitsland weten bezoekers Steyl hiervoor te vinden. Dit is niet vreemd gezien de Duitse wortels van de Missiepaters en Missiezusters.” De gemeente Venlo ziet wel potentie voor innovatie en ontwikkeling: "Daarbij kunnen actuele thema’s als het lokaal verbouwen van voedsel, energiewinning of woningnood aan de orde komen. En daarmee kan een breder geïnteresseerd publiek, van zowel bewoners/gebruikers als toeristen getrokken worden. Daarbij is het van belang dat de gebouwen en tuinen een nieuwe of opgewaardeerde bestemming krijgen. Dat is namelijk essentieel voor behoud voor de toekomst.” Een sterk punt daarbij is dat kloosterdorp Steyl beschikt over unieke locaties zoals: het gerestaureerde ketelhuis; de verwonderlijke collectie en opstelling in het Missiemuseum; het Wereldpaviljoen; historische tuinen met o.a. devotiegrotten; de kassen en moestuinen die nieuw leven in kunnen worden geblazen; gebouwen met geschiedenis en potentie voor verschillende herbestemmingsinvullingen.

Verschillende rollen partners

De gemeente Venlo wijst op de verschillende rollen van de partners: "De gemeente Venlo is de kartrekker in het ontwikkelproces, het verbinden van de juiste partners en het stimuleren van het maken en uitvoeren van ontwikkelplannen. De Provincie Limburg ziet voor zichzelf hierin een ondersteunende rol. Dit doen we middels het beschikbaar stellen van de € 1 miljoen cofinanciering in de samenwerkingsovereenkomst en het belang van het behoud van Kloosterdorp Steyl actief uit te dragen naar onder andere het Rijk. De Stichting Steyl Inspireert is verantwoordelijk voor de samenwerking en de marketing van alle organisaties op Steyl.”

De drie kloosterordes zijn volgens de gemeente Venlo van groot belang voor de opgave van het behoud van het gebouwde en groene monumentale erfgoed in Kloosterdorp Steyl. "De grootste noodzaak voor herbestemming, restauratie en behoud ligt bij de eigendommen van de Missiepaters. Deze zijn sinds enkele jaren in erfpacht bij de Stichting Kloosterdorp Steyl. Door de omvang en staat van de gebouwen en tuinen, is actie nodig om verdere verloedering te voorkomen. Daarom is de Stichting Kloosterdorp Steyl een belangrijke gesprekspartner in relatie tot de ontwikkelingen in Steyl en ook in relatie tot het op te stellen ontwikkelplan.”

Het Missiemuseum met een unieke verzameling voorwerpen, opgezette dieren en kunstvoorwerpen uit alle windstreken.