Hoe bereik je veilig recreatief fietsen?

Het CBS kwam op 16 september met cijfers over 2021. Opvallend is de stijging van het aantal fietsdoden onder 70-plussers. Beleidsmakers en beheerorganisaties kunnen wel degelijk het tij keren meent het Fietsplatform. Eerst de cijfers en daarna de mogelijke oplossingen van het Fietsplatform. In 2021 is het totale aantal verkeersdoden gehalveerd ten opzichte van 2000, ondanks de toegenomen mobiliteit. Het aantal verongelukte automobilisten is met 68% gedaald terwijl het aantal fietsdoden stabiel is gebleven. Dat lijkt allemaal een goede ontwikkeling maar nu het nare nieuws. In 2017, 2020 en 2021 vielen meer dodelijke slachtoffers onder fietsers dan onder automobilisten.

Meer fatale ongelukken zonder botsing

Twee op de drie verongelukte fietsers zijn in 2021 omgekomen door een botsing met een ander voertuig of vast object. Het vaakst botsten zij fataal met een personenauto, bestelauto, vrachtauto of bus (105 keer). Door een botsing met een andere fietser overleden 12 fietsers, en 9 fietsers verongelukten door tegen een paal, een boom, of ander vast object aan te rijden.

In 2021 verongelukten fietsers vaker zonder botsing dan in 2010. Zij overleden na een val van de fiets, bijvoorbeeld na onwel worden, een voet tussen de spaken, door een verkeerde stuurbeweging, door een slecht wegdek of gladheid. In 2010 gold dat voor 25% van alle fietsdoden, in 2021 was dat 34%. 72% van hen was 70 jaar of ouder.

Meer 70-plussers overlijden na fietsongeval

Onder de fietsdoden is vooral het aantal 70-plussers de laatste jaren toegenomen. In 2021 was 57% (119) 70 jaar of ouder. In 2010 was nog 49% van de fietsdoden een 70-plusser. Ook per 100 duizend inwoners is het aantal fietsdoden onder 70-plussers in 2021 hoger dan in 2010 (4,8 en 4,5).

Marina van Dijk van het Fietsplatform en dagelijks actief voor productontwikkeling komt met zes concrete oplossingen.

1. "Zorg ook in het landelijk gebied voor een kwalitatief goede fietsinfrastructuur; zorg dat fietsers veilig kunnen fietsen en neem knelpunten door menging met gemotoriseerd verkeer, weg.” Als voorbeeld wordt gewezen naar verbeteringen bij gevaarlijke kruispunten en 60 km-wegen.
2. "Verwijder onnodige paaltjes en pas richtlijnen toe bij noodzakelijke paaltjes; voorkom schuine bermen en rechte stoepranden, scheuren en kuilen in het wegdek.”
3. "Zorg voor verbreding en upgrading van fietspaden waar mogelijk conform de richtlijnen van het CROW en in balans met omgeving en natuur. Te beginnen met drukke hoofdroutes waar veel overlast ervaren wordt.” Maar Van Dijk wijst ook op een breder perspectief voor de veiligheid in recreatief fietsen.
4. "Bescherm de fijnmazigheid van het recreatieve fiets- en wandelnetwerk en voorkom barrièrevorming door weg, water en spoor.”
5. "Behoud van en uitbreiding van veerponten en geen sluiting overwegen, zonder goed alternatief.”
6. "Hef barrières op door op belangrijke punten en bij wegverbredingen van provinciale wegen tunnels of fietsviaducten aan te leggen.”

Voor recreatief fietsen geldt de wet van de aantrekkelijke routes. Dat willen mensen graag meemaken. Dan sluipt ook de component gedrag in, in het uitdenken van nieuwe en bestaande infrastructuur. Vier fietsorganisaties kwamen voor de combinatie van beleving van routes en veiligheid met een aantal ervaringsregels voor de veiligheid en beleving.

"Werk aan de winkel om het fietsen leuk en veilig te houden”

Drukte speelt een grote negatieve rol. Steeds vaker zorgt drukte op het fietspad voor een negatieve ervaring van een fietstocht. Er is werk aan de winkel om het fietsen leuk en veilig te houden. De belangrijkste oplossing zit hem in het op peil houden van het aanbod van paden en wegen. Maar daar staat tegenover dat die wegen de drukte niet meer aankunnen met de cijfers van CBS tot resultaat. Daarom is er dieper gegraven naar oplossingen.

Terug naar de basis

Dé twee basis-ingrediënten om een fietstocht voor het plezier te maken zijn a) een aantrekkelijke, afwisselende omgeving én b) aantrekkelijke, veilige en comfortabele paden en wegen om ongehinderd te kunnen genieten.

Dijk- en plattelandswegen kunnen prima geschikt zijn. Deze hebben vaak ook een hoge attractiewaarde. Maar de menging met gemotoriseerd verkeer maakt het op steeds meer plekken onveilig. Conflicten zijn er door druk bestemmingsverkeer, sluipverkeer, toeristisch auto- en motorverkeer en landbouwverkeer.

Feitelijk zijn er twee oplossingen: de binnenwegen verkeersluw en fietsvriendelijk maken, en fietspaden aanleggen. Fietspaden, daar zijn er veel van in ons fietsland, variërend van vrij liggende paden door de natuur tot - voor recreatieve tochten weinig interessante - paden naast drukke N-wegen. Belangrijk is dat die fietspaden goed uitgevoerd zijn, aansluitend op het gebruik. Waar nodig zullen paden moeten worden verbreed of een betere verharding moeten krijgen. Dat is altijd maatwerk; brede lappen asfalt of beton zijn niet altijd de oplossing.

Omgevingsbeleid scherp op de actualiteit?

Quick wins zijn het wegnemen van hindernissen op fietspaden. Paaltjes op of dicht langs het pad en gaten in de verharding geven veel ongelukken. Dat geldt ook voor een slechte aansluiting van paden en wegen op de berm. Fietsers komen hierdoor ten val. Of ze botsen op andere fietsers omdat ze op fietspaden de zijkanten mijden (vastgesteld uit onderzoek van Veiligheid nl).

Vaak blijven nu bij stads- en gebiedsontwikkelingen en bij grote infrastructurele werken de belangen van recreatieve verbindingen onderbelicht, ondanks de enorme populariteit en de grote maatschappelijke betekenis ervan. Hierdoor ontstaan nieuwe barrières, vaak onbedoeld of worden verbindingen minder aantrekkelijk door verrommeling van het landschap of toename van sluipverkeer. Belangrijk is dan ook om in het omgevingsbeleid zowel de bescherming van wat er ligt, maar ook het potentieel voor verdere ontwikkeling van het netwerk van paden en wegen aan de voorkant, mee te nemen. De landelijke routedatabank is daarbij een handige tool. Veerponten vormen een bijzonder aandachtspunt. Dit zijn attracties op zich die zorgen voor een typisch Nederlandse beleving.

Bij stads- en gebiedsontwikkelingen is het zaak oog te hebben voor voldoende en goed toegankelijke natuur en landschap dichtbij huis. Dit helpt om drukte te spreiden. En om te voorkomen dat we met z’n allen in de (fiets)file naar dezelfde hotspots blijven trekken.

Het is wenselijk om bij ontsluiting en toegankelijkheid van natuur en landschap tegelijk te kijken naar verschillende vormen van actieve recreatie. Fietsers en wandelaars delen veel zelfde belangen, in ieder geval bovengenoemde punten.