Recreatie cruciaal in verdubbeling Utrechtse Heuvelrug
Meer reuring en recreatie aan de rand
De Utrechtse Heuvelrug mag twee keer zo groot worden en recreatie is cruciaal om dit gebied beter klaar te stomen voor de toekomst. Dat blijkt uit een rapport van Flux Landscape in opdracht van Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug. Van Heuvelrug naar Heuvelland en dat biedt veel kansen voor al die functies die dit grote bos kan opvangen.
Inhoud van dit artikel
In opdracht van Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug, gemeente Amersfoort en de Provinciaal Ruimtelijk adviseur van de provincie Utrecht, Paul Roncken heeft Flux onderzoek gedaan naar de ontwikkeling van nieuwe vormen van bos op en om de Utrechtse Heuvelrug. De resultaten van dit onderzoek zijn vertaald in de visie ‘ruimtelijk perspectief op Utrechts’ Heuvelland’, dat op 23 november symbolisch overhandigd is aan directeur-bestuurder Gijs de Kruif van het Nationaal Park. "Recreatie is daarin cruciaal voor de ontwikkeling,” meldt Gerwin de Vries van Flux aan R&T. Flux ziet kansen om 23.000 hectare aan nieuwe bossen toe te voegen, een verdubbeling van het huidige bosgebied
De afgelopen jaren ontstaan er op Europees, landelijk en provinciaal niveau steeds meer plannen om nieuwe bossen aan te planten. In de recent verschenen bossenstrategie van het ministerie van LNV en de provincies, is de ambitie uitgesproken om het bosareaal in 2030 met 10% te laten toenemen ten opzichte van nu. Dat is 37.000 hectare nieuw bos; oftewel 74.000 voetbalvelden. Hoewel de ambitie is uitgesproken, is nog niet duidelijk waar deze bossen gerealiseerd kunnen worden en hoe deze eruit komen te zien. Het onderzoek van Flux biedt een wenkend perspectief voor de Utrechtse Heuvelrug. Tegelijkertijd zijn er lokaal bij alle gemeenten van de Heuvelrug steeds meer opgaven zoals recreatie, energietransitie, woningbouw en waterberging. De visie van een verdubbeling van het huidige bosgebied Utrechtse Heuvelrug kan daar oplossingen in bieden.
Utrechtse Heuvelrug als case study
Het onderzoek van Flux op de Utrechtse Heuvelrug is onderdeel van een groter onderzoek in Nederland naar nieuwe vormen van bos. De Utrechtse Heuvelrug is één van de case studies binnen het grotere onderzoek. De Utrechtse Heuvelrug is gekozen, omdat het een interessant gebied is waar veel opgaven samenkomen op het gebied van recreatie, natuur en stedelijke ontwikkeling. Ook heeft de provincie Utrecht de opgave op meer bos te ontwikkelen binnen de provincie. De Utrechtse Heuvelrug is het grootste aaneengesloten bosgebied in de provincie Utrecht. De Utrechtse Heuvelrug biedt daarom een interessante mogelijkheid om bij te dragen aan de ontwikkeling van nieuw bos. De uitkomsten van het onderzoek laten zien hoe verschillende vormen van landschapsgebruik met bos en natuur als voorwaarde te realiseren is.
Van Heuvelrug naar Utrechts’ Heuvelland
In de visie ‘ruimtelijk perspectief op Utrechts’ Heuvelland’ is het watersysteem als uitgangspunt genomen voor de planvorming. Zo ontstaat een systeem dat ten goede komt aan meer bos en natuur en waarmee ook de wateropgave gebaat is. In de randen om de Utrechtse Heuvelrug wordt een nieuwe opgedikte rand van houtwallen, lanen, boskamers en stadsbossen voorgesteld, die een geleidelijke overgang vormen tussen de Heuvelrug en het omliggende landschap. Dit biedt kansen voor nieuw bos en recreatie en zorgt ervoor dat kwelwater minder snel hoeft te worden afgevoerd.
Recreatie kan meer plaatsvinden in de randen rondom de Heuvelrug, waardoor de kern van de Heuvelrug kan worden ontlast. Het onderzoek laat zien dat door het creëren van meer bos en verschillende soorten bos in en om de Utrechtse Heuvelrug een bijdrage kan worden geleverd aan diverse opgaven in het gebied op het gebied van recreatie, natuur en stedelijke ontwikkeling. De Utrechtse Heuvelrug is natuurgebied van 20.000 hectare, waarvan 10.000 hectare met de status Nationaal Park. Ook bewoners en ondernemers worden in toenemende mate betrokken. Stichting Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug is de aanjager en initiator van deze samenwerking.
Het complete onderzoek in Nederland bestaat uit drie onderdelen: een bossenboek met bossen van de toekomst, een aantal case studies waarvan één op de Utrechtse Heuvelrug en een alternatieve bosvisie voor Nederland. Betrokken partijen zijn de provincie Utrecht, WWF, Synchroon en Staatsbosbeheer. Het onderzoek wordt gefinancierd door het Stimuleringsfonds en door cofinanciering van meerdere partijen. Daarnaast zijn betrokken: Berno Strootman (Rijksadviseur Landschap, betrokken bij de bosstrategie voor LNV), Kees Hendriks (onderzoeker bos Alterra Wageningen) en Martijn Boosten (onderzoeker en adviseur bij stichting Probos).
6 nieuwe bossoorten erbij
In het rapport Utrechts Heuvelland worden liefst 6 nieuwe bossoorten geïntroduceerd. We pakken er een paar opvallende typen uit.
Hakhoutlandgoederen bij Langbroek
Bossen hebben van oudsher mensen voorzien in allerhande producten; voedsel, gebruiksvoorwerpen, bouwmateriaal, brandstof. Het is één van de redenen waarom vanaf de 9e eeuw de ontbossing in Nederland is toegenomen, tot het bijna geen bos meer had. Bosweides, boomgaarden, houtwallen en andere kleinschalige landbouwbossen zijn ook met de ruilverkaveling verdwenen. Tussen de landgoederen aan de Langbroekerwetering werd er lange tijd gebruik gemaakt van hakhoutbossen als materiaal voor gereedschappen. Met de terugkerende belangstelling voor vakmanschap en ambacht kunnen de historische essenhakhoutbossen bij Langbroek hierop uitbreiden. Door nieuwe ontwikkelassen van hakhoutbos te combineren met kleinschalig wonen en natuur, blijft het historische karakter bewaard door een hedendaagse toepassing.
Veeteeltbossen in de Gelderse Vallei
In de Gelderse Vallei, een gebied dat kampt met de gevolgen van intensieve veehouderij, kan er gebruik gemaakt worden van voedselbossen en bosweides in gemengde bedrijven. In plaats van een monotone output van producten met de nadruk op kwantiteit, kunnen boerenbedrijven juist via kringlopen een grote verscheidenheid van duurzame producten leveren.De producten uit deze bijzondere veeteeltbedrijven zullen dan ook kwalitatief beter zijn waarmee het gebied zichzelf op de kaart kan zetten.
Stadsbossen die koelen en filteren
De verstedelijking betekent zowel druk op het stedelijke landschap als het landschap vlak daarbuiten. In de stad kunnen niet alleen nieuwe bomen, maar juist ook nieuwe bossen een bijdrage leveren aan een koeler stadsklimaat, meer natuur in de stad, een schonere lucht en een gezondere leefomgeving in het algemeen. Op oude, stenige bedrijventerreinen kan onderzocht worden hoe ruimte te bieden aan bos én functiemenging, zoals wonen.
Laanstructuren door en naar het bos
De groei van Utrecht, Amersfoort en de dorpen langs de Heuvelrug betekent ook dat men vlakbij wil recreëren. De aanleg van een goede infrastructuur daarvoor, kan gecombineerd worden met bosbouw dat een breed aanbod aan recreatietypes heeft, maar zich ook voegt naar de historische landschapsstructuren van lanen en landgoederen vlakbij bijvoorbeeld Utrecht. Door recreanten hier de ruimte te geven, gunnen we de natuur op de Heuvelrug zelf meer rust.
Drukte op de paden gelijk aan binnenstad
In een reactie op het rapport meldt Gerwin de Vries dat recreatie cruciaal is in dit perspectief. De recreatieve druk is hoog. Maar hoe hoog dan? Gerwin vond tijdens het onderzoek dat de recreatieve druk op de huidige Utrechtse Heuvelrug bijna gelijk is aan de drukte in een gemiddelde binnenstad. Hij pleit voor een bosgebied dat twee keer zo groot wordt omdat er dan slimme zonering opgezet kan worden. "De buitenrand wordt de essentiële schakel naar de dorpen en de steden. Nu komt alles terecht op de Heuvelrug. De druk op de paden is te hoog. Bij zonering en meer recreatie aan de rand krijg je een betere balans met rust in het kerngebied van de Heuvelrug.” Het perspectief is dan ook niet een Heuvelrug maar door de verdubbeling van het bosgebied het Utrechtse Heuvelland. Naast een verbetering voor de recreatie zorgen de extra randen ervoor dat verdroging minder kans krijgt.
Om deze visie te onderbouwen is naar de gis-data gekeken van de app Strava. Strava is een sport- en bewegingsapp. Naast de druk op de paden viel het landschapsbureau nog een groot punt op. "De dichtheid van de paden is heel groot. Het is tijd om te ontpaden,” aldus Gerwin. Van oudsher werd het bos als productiebos aangelegd en dat zorgde voor veel paden en een duidelijke structuur. Flux is van mening dat er grotere aaneengesloten stukken bos nodig zijn voor rust in de natuur. De recreatie kan dan naar de randen. "Het is ongelooflijk hoeveel paden er nu eigen zijn,” meldt Gerwin en daarom kan het best minder en kan de recreatie naar andere locaties. Ondertussen spelen de grote maatschappelijke opgaven een rol in dit gebied. Er lopen diverse ruimteclaims voor energie, woningbouw en recreatie. Gerwin: "Verdubbeling van het bos is een belangrijk middel om recht te doen aan de kwaliteit van het gebied. Laat het niet versnipperen naar de claims die er liggen, dat ligt op de loer. Het is voor het Nationaal Park heel welkom om zich beter te positioneren. Iedereen ziet de kansen voor deze visie en bijna iedereen ondersteunt het maar de praktijk is weerbarstig. Het kan allemaal, het watersysteem verbeteren, meer recreatie en meer ruimte voor het bos. Het is een oproep om op langere termijn naar deze plekken te kijken.”
