CELTH zet onderzoek naar overtoerisme internationaal op de kaart

Toen ik in 2013 mijn promotieonderzoek afrondde naar de wijze waarop bewoners toerisme in hun gemeenschap beleven (Postma, 2013, 2015) kon ik niet bevroeden dat de inzichten bruikbaar zouden worden bij een vraagstuk dat de jaren daarna hoog op de agenda van toeristische destinaties zou komen te staan: overtourism (in dit artikel aangeduid als overtoerisme). Mijn  studie richtte zich onder meer op de factoren die een omslagpunt veroorzaken in de irritatie en tolerantie jegens toerisme op een aantal eilandbestemmingen.  

In 2014 signaleerden we bij het European Tourism Futures Institute (ETFI) berichten in de media over de irritatie van bewoners over de toenemende bezoekersdruk in een aantal Europese steden, zoals Venetië. Als instituut dat zich bezig houdt met de toekomst van toerisme vermoedden we dat dit wel eens een signaal zou kunnen zijn van een vraagstuk dat de komende jaren belangrijk zou gaan worden. Daarom zag het ETFI daarin aanleiding om de toepasbaarheid van de uitkomsten van het promotieonderzoek in een stedelijke context te onderzoeken. Een pilot in Amsterdam, Berlijn en Riga (in samenwerking met University of Latvia) leverde dusdanige inzichten op, dat we de gelegenheid kregen die te presenteren op de Futures Day van de ITB, maart 2015 in Berlijn (Postma, 2015). Inmiddels was in een overleg met Hans Dominicus (destijds directeur van CELTH en van Amsterdam Marketing) het idee ontstaan onderzoek naar bezoekersdruk via een CELTH-project breder op te pakken en tijdens de ITB presentatie een oproep te doen aan steden om mee te doen.

Eerste studies voor Europese steden

Uiteindelijk zegden de DMOs (Destination Management Organisation) van 6 Europese steden hun medewerking toe: Kopenhagen, Berlijn, Lissabon, Barcelona, Amsterdam, München. Ko Koens (Breda University of Applied Sciences) werd als projectleider benoemd en samen met ondergetekende hebben ze vorm gegeven aan het onderzoek. Er is desk research uitgevoerd; in elk van de steden zijn door collega’s uit Breda en Leeuwarden interviews afgenomen met 10-15 experts, door studenten van NHL Stenden Hogeschool uit Leeuwarden semigestructureerde interviews met 25 binnenstadsbewoners en door het Deense panelbureau Epinion online vragenlijsten onder een streekproef van ruim 400 bewoners. Het conceptrapport (Koens en Postma, 2016) is nooit gepubliceerd omdat Dominicus de UNWTO had weten de interesseren voor publicatie, hoewel dat nog enige tijd op zich zou laten wachten.

In 2016 gaven we opnieuw acte de présence op de ITB. Daar hebben we de uitkomsten besproken in de vorm van stellingen, samen met een panel waar ook ETOA (European Tour Operator Association) en Amsterdam aan deelnamen (Dominicus, Postma, Koens, Greenfield, & Van der Kooij, 2016). Het onderzoek is dat jaar ook gepresenteerd bij het jaarcongres van ECM (European Cities Marketing) (Dominicus, Postma en Koens, 2016), van Wonderful Copenhagen (Postma, 2016 November), van de ICNT (Postma, 2017) en bij de Hamburger Tourismustag georganiseerd door de Kamer van Koophandel (Postma, 2016 October), Voor het Trendrapport Toerisme, recreatie en vrijetijd is een artikel geschreven (Postma en Koens, 2016).

Bewonersonderzoek in kleinere steden

Toen de studie in grote steden in Europa was afgerond, wilden we ook kleinere steden proberen te interesseren om aan het project mee te doen. De vijf Vlaamse Kunststeden (Mechelen, Gent, Antwerpen, Brugge en Leuven), Tallinn en Salzburg toonden zich geïnteresseerd. Inmiddels was Bernadett Papp aangesteld om het leeuwendeel van het uitvoerende werk voor haar rekening te nemen onder coördinatie van Koens en Postma. Wel is de bewonersenquête op andere wijze uitgevoerd dan in de grotere steden in de eerste ronde, omdat Toerisme Vlaanderen een eigen methodiek had ontwikkeld en daar prioriteit aan gaf. Dit maakt de resultaten van het bewonersonderzoek in beide studies vrijwel onvergelijkbaar. De resultaten van deze tweede studie zijn in 2018 gepubliceerd (Postma, Papp, & Koens, 2018a, 2018b).

Handboek voor UNWTO

Inmiddels was Menno Stokman benoemd als directeur van CELTH en opvolger van Hans Dominicus. In het najaar van 2017 werd door zijn lobbywerk de al eerder getoonde belangstelling van UNWTO voor de bevindingen van de CELTH studies geëffectueerd. Er was toen net een rapport over het onderwerp verschenen van de WTTC (de commerciële zijde van de toeristische wereld), uitgevoerd door McKinsey (WTTC/McKinsey, 2017), en UNWTO (als vertegenwoordiger van de publieke zijde) wilde daar iets tegenover zetten. Het UNWTO heeft het CELTH-rapport na bewerking als UNWTO-handboek gepubliceerd. Het handboek bevat de resultaten van het desk research, bevindingen van de interviews en bewonersenquêtes en geeft inzicht in 11 strategieën en 68 maatregelen om visitor pressure respectievelijk overtoerisme het hoofd te bieden.

Futurist Ian Yeoman  beschrijft in één van de hoofdstukken de krachten die volgens hem de komende jaren stedelijk toerisme verder aandrijven: de experience economy, de leisure upgrade, increased wealth, desire & luxury, everyday exceptional, once is not enough, access to education, urbanisation, fluid identity, en mobility.  (UNWTO, 2018). Het handboek werd tijdens de mondiale UNWTO top over Urban Tourism in Seoul gepresenteerd aan vertegenwoordigers van tal van steden wereldwijd (Carvao, Koens en Postma, 2018). Tijdens het congres van ISASA is het governance vraagstuk rond overtoerisme besproken (Hartman, Papp en Postma, 2018).

Omgaan met overtoerisme

Al snel bleek UNWTO ook behoefte te hebben aan een vervolg op het handboek, waarin steden uiteen zouden zetten hoe zij omgaan met overtoerisme en welke strategieën en maatregelen uit het eerste deel van het handboek zij daarbij gebruiken. Dit heeft geresulteerd in een tweede deel waarin de situatie in een aantal kleinere en grotere steden wereldwijd wordt beschreven: Amsterdam, Antwerpen, Barcelona, Berlijn, Besalú, Seoul (Bukchon Hanok Village), Cambridge, Dubrovnik, Edinburgh, Gent, Hangzhou, Lissabon/Porto, Londen, Luzern, Macao, New York, Praag en Venetië (UNWTO, 2019). Dit leidde tot een tweetal bijdragen aan de ITB in 2019 (Koens, 2019; Postma, 2019) en een workshop voor vertegenwoordigers van tientallen Europese landen in Zagreb (Postma en Carvao, 2019).

Studie voor Europees Parlement

Afgeleide onderzoeken waren er ook. In 2015 heeft ETFI samen met NIT in Kiel een studie uitgevoerd in Hamburg (Schmuecker & Postma, 2016). Later heeft een internationaal consortium onder leiding van Paul Peeters (Breda University) een studie uitgevoerd in opdracht van het Europees Parlement. Deze studie bevat ten opzichte van de CELTH studie voor UNWTO een geactualiseerd overzicht van de verschillende strategieën die wereldwijd worden ingezet om met overtoerisme om te gaan evenals een groot aantal cases. Het gaat in deze studie echter niet alleen om steden, maar ook om eilanden & kustbestemmingen, plattelandsgebieden en erfgoed & attracties (Peeters et al., 2018). Bij vergelijking van het UNWTO handboek blijkt er sprake van vier aanvullende strategieën en 53 aanvullende maatregelen. Sommige strategieën zijn iets anders geformuleerd. In onderstaande tabel een overzicht van de strategieën uit beide rapporten (in cursief de nuances en aanvullingen uit het rapport van Peeters et al.)

1. Spreiden van toeristen over de stad (bestemming) en daarbuiten
2. Spreiden van toeristen in de tijd
3. Ontwikkelen van nieuwe (dynamische) routes en attracties
4. IJken en aanpassen van regelgeving (financieel, operationeel en verkeer)
5. Verbeteren van bezoekerssegmentatie (en target marketing rekening houdend met plaatselijke duurzame waarden)
6. Ervoor zorgen dat lokale gemeenschappen van toerisme profiteren
7. Belevingen bieden die zowel bewoners als bezoekers ten goede komen
8. orgen voor een goede (consistente) stedelijke infrastructuur en faciliteiten
9. Plaatselijke belanghebbenden bij het managen van bezoekersstromen betrekken
10. Bezoekers bij het managen van bezoekersstromen betrekken
11. Vaststellen (en plannen en organiseren) van maatregelen om bezoekersstromen te monitoren en daarop te kunnen reageren
12. Verbeteren van de bedrijfsomgeving, in het bijzonder voor alternatieve bedrijven en bedrijven die actief proberen overtoerisme aan te pakken
13. Een gediversifieerde economie die niet te afhankelijk is van toerisme
14. Gebruik maken van de ladder van duurzame ontwikkeling, bij de ruimtelijke planning van toeristische ontwikkeling
15. Samenwerking en allianties met andere bestemmingen binnen en buiten Europa

Wetenschappelijke publicaties naar aanleiding van de studies zijn verschenen in het Journal of Tourism Futures (Postma & Schmuecker, 2017), Sustainability (Koens, Postma, en Papp, 2018) en in twee boeken (Koens, Postma en Papp, 2019; Postma, Koens en Papp, 2020). De studies waren ook aanleiding om een speciale editie uit te brengen van het Journal of Tourism Futures met als thema "the future of city tourism” (Postma, Buda en Gugerell, 2017).

Literatuuroverzicht 

• Carvao, S., Koens, K., and Postma, A. (2018 September). "‘Overtourism? Understanding and managing urban tourism growth beyond perceptions”. Presentation of UNWTO report at 7th UNWTO Global Summit on Urban Tourism, 16-19 September 2018, Seoul, Republic of Korea.
• Dominicus, H., Postma, A., and Koens, K. (2016, June). "Sharing your city: Hotspotstadt”. Presentation at European Cities Marketing annual meeting and general assembly 2016, Funchal, Madeira, 8-11 June 2016.
• Dominicus, H., Postma, A., Koens, K., Greenfield, N., Van der Kooij, E. (2016, March). "Congested City Destinations: Research Findings And Solutions”, Workshop ITB Conference, Berlin, 10 March 2016.
• Hartman, S., Papp, B., & Postma, A. (2018, June). "The overarching issue of over-tourism – the adaptation of policy measures to densely urbanized island destinations". Paper presented at the ISISA 2018 Islands of the World XVI, Changing Futures of Islands Conference, Leeuwarden, The Netherlands, 10-14 June 2018.
• Koens, K. (2019). "Overtoerisme: smart control via digital technologies”. Presentation and panel moderation. ITB Deep Dive Session, Berlin, 6 March 2019.
• Koens, K., & Postma, A. (2017). Understanding and managing visitor pressure in urban tourism. A study into the nature of and methods used to manage visitor pressure in six major European cities. Breda/Leeuwarden/Vlissingen: CELTH (not published).
• Koens, K., Postma, A. & Papp, B.  (2018, April). "Managing visitor pressure in European destinations”. Paper presented at the 12th International Scientific Forum, Prague, Czech Republic, 26-27 April 2018.Koens, K., Postma, A., Papp, B. (2018). "Is overtourism overused? Understanding the Impact of Tourism in a City Context”. Sustainability, 10(12), 4384, doi:10.3390/su10124384 (downloadable from https://www.mdpi.com/2071-1050/10/12/4384/htm).
• Koens, K., Postma, A., Papp, B. (2019). "Management strategies for overtourism – from adaptation to system change”. In H. Pechlaner, E. Innerhofer, and G. Erschbamer (Ed.). Overtourism, Tourism Management and Solutions, 1st Edition (chapter 11). London: Routledge.
• Peeters, P., Gössling, S., Klijs, J., Milano, C., Novelli, M., Dijkmans, C., Eijgelaar, E., Hartman, S., Heslinga, J., Isaac, R., Mitas, O., Moretti, S., Nawijn, J., Papp, B. and Postma, A. (2018). Research for TRAN Committee - Overtourism: impact and possible policy responses. Brussels: European Parliament, Policy Department for Structural and Cohesion Policies. (downloadable from: https://www.cstt.nl/Projects/Research-study-on-Overtourism--impact-and-possible-policy-responses/30).
• Postma, A. & Carvao, S. (2019, May). "Workshop on growth, innovation and partnerships". 64th meeting of the UNWTO Commission for Europe (CEU), Zagreb, Croatia, 27-30 May 2019.
• Postma, A. & Schmücker, D. (2017). "Understanding and overcoming negative impacts of tourism in city destinations: conceptual model and strategic framework”. Special Issue The Future of City Tourism. Journal of Tourism Futures, 3(2), 144-156. https://doi.org/10.1108/JTF-04-2017-0022
• Postma, A. (2013). "When the tourists flew in”. Critical encounters in the development of tourism. Ph.D. thesis. University of Groningen, Faculty of Spatial Sciences. Postma, A. (2015). "Irritatie en tolerantie van lokale bevolking risico voor duurzame toeristische sector. " Rooilijn, 48(2), 108-117. http://archief.rooilijn.nl/download?type=document&identifier=548071
• Postma, A. (2015, March). Overuse of city-destinations: limits and solutions. Keynote ITB – Futures Day, Berlin, 5 March 2015. (Co-referent: Lars Bernhard Jørgensen, CEO Wonderful Copenhagen)
• Postma, A. (2016, October). "Congested city destinations in Europe: maintaining acceptance for growing tourism”. Presentation at 17. Hamburger Tourismustag "Tourismus im Wandel”, Handelskammer Hamburg, Hamburg, 4 October 2016.
• Postma, A. (2016, September). "Anticipating the future of urban travel”. Keynote at conference "Tomorrow’s Urban Travel”, Wonderful Copenhagen, Copenhagen, 8 September 2016.Postma, A. (2017, November). "Tourism Community Relations”. Presentation at 11th ICNT Conference Ecotourism in the 21st century, Auckland University of Technology, Auckland, New Zealand, 15-17 November 2017.
• Postma, A. (2019, March). Contribution to keynote panel ”Overtourism revisited: Best Demonstrated Practices instead of Business as Usual – in cooperation with UNWTO. ITB Destination Day 1, Berlin, 6 March 2019.
• Postma, A., & Hartman, S. (2018). Scenariostudie inkomend verblijfstoerisme Nederland. Leeuwarden: NHL Stenden - European Tourism Futures Institute.
• Postma, A., & Koens, K. (2016). "Toeristische druk op stedelijke bestemmingen”. Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd 2016, Nieuwegein: NRIT Media/CELTH/NBTC Holland Marketing.
• Postma, A., & Schmuecker, D. (2017) "Understanding and overcoming negative impacts of tourism in city destinations: conceptual model and strategic framework", Journal of Tourism Futures, Vol. 3 Issue: 2, pp.144-156   https://www.emeraldinsight.com/doi/full/10.1108/JTF-04-2017-0022
• Postma, A., Buda, D., & Gugerell, K. (2017). "The Future of City Tourism” (editorial). Journal of Tourism Futures. Issue 3-2. https://www.emeraldinsight.com/doi/full/10.1108/JTF-09-2017-067
• Postma, A., Koens, K., and Papp, B. (2020, in production). "Overtoerisme: carrying capacity revisited”. In Oskam, J. (Ed.). The overtoerisme debate. Bingley: Emerald Publishers.
• Postma, A., Papp, B., & Koens, K. (2018a). Visitor pressure and events in an urban setting: understanding and managing visitor pressure in seven European urban tourism destinations. Breda/Leeuwarden/Vlissingen: CELTH. (downloadable from www.etfi.eu).
• Postma, A., Papp, B., & Koens, K. (2018b). Visitor pressure and events in an urban setting. Individual city report on Mechelen, Ghent, Tallinn, Antwerp, Bruges, Leuven and Salzburg. Breda/Leeuwarden/Vlissingen: CELTH.
• Schmücker, D., & Postma, A. (2016). Balancing tourism. Auf dem Weg zu einem ausgewogenen Tourismuswachstum in Hamburg [Balancing tourism. Towards a balanced growth of tourism in Hamburg]. Kiel: NIT/ Leeuwarden: ETFI.

• UNWTO (2018, Ed.). ‘Overtourism’? Understanding and managing urban tourism growth beyond perceptions. Madrid: UNWTO.
• UNWTO (2018, ed.). ‘Overtourism’? Understanding and managing urban tourism growth beyond perceptions. Madrid:
• UNWTO. (downloadable from: https://www.e-unwto.org/doi/book/10.18111/9789284420070).
• UNWTO (2019, ed.). ‘Overtourism’? Understanding and managing urban tourism growth beyond perceptions. Volume 2: case studies. Madrid: UNWTO (downloadable from: https://www.e-unwto.org/doi/book/10.18111/9789284420629).
• WTTC/McKinsey & Company (2017). Coping with success: Managing overcrowding in tourism destinations. Downloadable from https://www.wttc.org/-/media/files/reports/policy-research/coping-with-success---managing-overcrowding-in-tourism-destinations-2017.pdf