Hoe het Afsluitdijk Wadden Center de regio op de kaart zet
Op de Afsluitdijk bij Kornwerderzand is in 2018 een bijzonder bezoekerscentrum gerealiseerd. Mede door het Afsluitdijk Wadden Center verdubbelde het bezoek aan de dijk in één jaar tijd naar 700 duizend mensen. Het center zelf trok sinds de opening eind maart zo’n 150 duizend bezoekers. Op de Vakdag Zet je Regio op de Kaart vertelde projectmanager Gertjan Elzinga aan een geboeide zaal hoe je met een dergelijk project je regio op de kaart kunt zetten. Een project dat op een bijzondere manier is aangepakt en waar Gertjan het succes in zes do’s en dont’s samenvatte.
Gertjan Elzinga is een door de wol geverfde proces en programmamanager in toerisme. In het verleden is hij onder meer betrokken geweest bij het Friese Merenproject, Esonstad Lauwersmeer, de jachthaven van Vlieland en de recreatieve beleving van de Oostvaardersplassen. Vrij recent was hij programmamanager Vrijetijdseconomie Drenthe met als mooie exponent Boomhutten XXL. Gertjan ondersteunt samen met compagnon Titian Oterdoom overheden bij gebiedsontwikkeling (www.eopm.nl). Zo ook voor de Afsluitdijk waar hij vanaf 2014 bij betrokken is.
Vastewalkust Wadden slecht toeristisch ontwikkeld
In Nederland is de vastewalkust van het Waddengebied toeristisch gezien altijd sterk onderontwikkeld geweest. Dat bleek jaren geleden al uit de toeristische hotspotmonitor. In Nederland, Duitsland en Denemarken is aan toeristen gevraagd aan welke locaties ze denken als ze het over het Waddengebied hebben. Opvallend is dat in Denemarken en Duitsland de hotspots zowel op de eilanden als aan de kust liggen. "Als je richting het Nederlandse Waddengebied gaat kijken, zitten de hotspots vooral op de eilanden. En niet op de vastewalkust. En al helemaal weinig op de Afsluitdijk”, betoogde Gertjan die daarmee al een voorschot nam op de aanleiding voor een bezoekerscentrum op de Afsluitdijk.
Toeristen werden op de dijk gedoogd
Die regio heeft al in 2015 een heel programma ontwikkeld om te kijken wat je toeristisch met de verschillende plekken op en aan de dijk kunt doen. "Er waren op dit waterbouwkundige werk al heel wat plekken die toeristen bezochten. Maar ze werden min of meer gedoogd. Zo is het monument op de dijk feitelijk een oude technische ruimte van Rijkswaterstaat. En het fietspad ligt langs de snelweg terwijl dat beter langs de kust kan lopen”, lichtte Gertjan twee voorbeelden toe. "Toen hebben we gezegd dat we een centrum gingen ontwikkelen waar we mensen konden ontvangen en een fietspad langs Waddenzeekant wilden . En dat zijn dan nog maar twee van de ongeveer twintig maatregelen die we voorstellen.”
Infrastructurele werken trekken veel bezoek
Katalysator voor de toeristische projecten op de Afsluitdijk is de grote opknapbeurt die de dijk voor het eerst in 85 jaar gaat krijgen. "Het wordt een enorme bouwput waar ongeveer 800 miljoen euro in wordt geïnvesteerd”, vertelde Gertjan. Op de Afsluitdijk hadden ze al snel in de gaten dat grote infrastructurele werken veel interesse wekken bij zowel de binnenlandse als buitenlandse bezoekers. "Dat zagen we al bij de werken in Zeeland maar op de Afsluitdijk zien we dat nog veel meer. Daar komen steeds meer mensen kijken wat er de komende jaren op de dijk gaat gebeuren.”
Eerst de exploitant dan het gebouw
En zo was de eerste stap naar het Afsluitdijk Wadden Center gemaakt. Een proces dat anders verliep dan bij veel andere projecten en er voor zorgde dat van eerste paal tot eerste bezoeker de doorlooptijd slechts één jaar was. Volgens Gertjan wordt bij dit soort projecten vaak verkeerd om gehandeld. Er wordt eerst een gebouw bedacht en dan een exploitant gezocht. "Wij hebben het andersom gedaan en eerst een ondernemer gezocht. Toen we die hadden, al in 2015, zijn we het gebouw gaan ontwikkelen en pas in 2017 gestart met de bouw. Dat leidde er toe dat we al in 2018 open konden.”
Andere uitdaging die hij ziet is het verschil in tijdsfasering tussen toeristische gebiedsontwikkeling en infrastructurele projecten. "Een ondernemer vindt een jaar lang duren, een overheid vindt bij dit soort projecten vijf jaar een peulenschil. En dat moet je heel goed zien te timen”, stelde Gertjan. "Bij ons paste de start van het themajaar, Culturele Hoofdstad Leeuwarden-Friesland, de opening van het Afsluitdijk Wadden Center en de start van de werkzaamheden op de dijk heel goed in elkaar.”
Gebiedsontwikkeling stopt nooit
De uitdaging is hoe ze de volgende stap maken. "Want gebiedsontwikkeling in toerisme stopt nooit”, betoogde Gertjan. "Dat is een voortdurend project. De kwaliteit moet kloppen, het verhaal moet deugen en de marketing moet in orde zijn.” Bovendien moeten de mensen die in het gebied wonen het verhaal ook kunnen vertellen. "Het moet niet alleen een gelikte folder zijn. Als toeristen bij de bakker in Makkum staan, moet die het verhaal ook kunnen vertellen.”
Zes do’s en dont’s
Het lijkt nu allemaal heel simpel maar dat was het natuurlijk niet. Gertjan deelde zes do’s en dont’s met de zaal.
1 Heb een visie maar loop geen luchtkastelen achterna
"Toen ik betrokken raakte bij dit project lag er een plan voor 20 duizend vierkante meter voor Breezanddijk. En de businesscase rammelde aan alle kanten. Een visie is prima maar het moet wel een realistische visie zijn.”
2 Betrek stakeholders erbij maar verzand niet in Poolse landdagen
"Ik zie het te vaak gebeuren dat iedereen erbij betrokken wordt en uiteindelijk wordt het een soort middelmatigheid qua uitvoering.” Betrek altijd de direct omwonenden er bij en daarnaast vooral die organisaties die ook echt mee willen investeren.
3 Zorg dat de exploitatie klopt en verwar exploitanten niet met ontwikkelaars
"Bij toerisme is het zo belangrijk dat de exploitatie klopt. Ik zie bij heel veel toeristische projecten dat er verwarring ontstaat tussen vastgoedbelangen en exploitatiebelangen. Mijn advies voor elke overheid is dat je vooral met exploitanten moet praten want die moeten er langjarig mee door. Een vastgoedontwikkelaar heeft vooral een tijdelijk belang bij een eenmalige cash vroeg of laat.”
4 Zorg voor continuïteit in het team en zet de opgave centraal, niet jezelf
"Zorg voor continuïteit in je team. We hebben bij heel veel projecten gekeken en het is killing als je binnen zes jaar de zevende projectmanager of marketeer verslijt. Bouw met elkaar iets op.”
5 Heb een lange adem en ga niet in zee met free riders
"Heb vooral een lange adem en ben beducht op free riders die snel resultaat willen zien, maar niet al teveel zelf willen investeren. Free riders zijn voor je toeristische gebiedsontwikkeling niet altijd een goede keuze. Je moet het kloppend opbouwen en daar moet je de tijd voor nemen.”
6 Leg de risico’s waar ze horen maar ben niet blind voor belang van je partners
"Maak duidelijk waar de rol van de overheid ligt en de rol van de private markt en leg de risico’s op de juiste plek. Maar ben niet blind voor het belang van je partners. Overheden zijn nogal eens heel strak in de leer als het er om gaat dat private partijen wat verdienen. Daar is niets mis mee want het is in het belang van de samenleving dat er een boterham verdiend wordt.”
