Renate Sluiseman focust in onderzoek op gedrag en beleving in publieke ruimte
Met PD-traject gaat Deventer van place to buy naar place to be
Door in haar PD-traject structureel aandacht te besteden aan gedrag en beleving in de publieke ruimte, brengt Renate Sluiseman in Deventer de klassieke wereld van inrichting (stedenbouwkundigen en landschapsontwerpers), beheer en het sociaal domein bij elkaar. Ook de gastvrijheidssector profiteert daarvan. Uiteindelijk moet het PD-traject van Renate er namelijk toe leiden dat zowel bezoekers als bewoners zich prettig voelen in de publieke ruimte van Deventer.
Renate Sluiseman werkt sinds november 2019 bij de gemeente Deventer als adviseur Leefomgeving, de inrichting, beheer en onderhoud van de publieke ruimte. Vanwege haar achtergrond als socioloog heeft ze daarbij altijd veel aandacht gehad voor beleving, gedrag en het betrekken van bewoners. Ze werkt vanuit de gemeente al vier jaar samen met Hogeschool Saxion. Een belangrijke doelstelling daarbij is om het vakgebied sociologische inzichten meer praktisch toepasbaar te maken. Dit resulteerde uiteindelijk in een PD-traject over beleving en gedrag in de publieke ruimte.
Drie werkveldpartners
Bij het PD-traject werkt Renate samen met drie werkveldpartners bij de gemeente Deventer. De eerste is René van Dijk, teamleider Programmeren en Leefbaarheid. Sluiseman maakt sinds 1 juli 2025 deel uit van zijn team. Renate: "René is mijn opdrachtgever, manager en eerste aanspreekpunt. Hij zal na een jaar ook de eerste evaluatie doen.”René gaat in op zijn rol: "Vanaf het begin hebben we gekeken wat wij als gemeente Deventer samen met Renate uit dit PD-traject willen halen en hoe we dat konden formaliseren. De volgende stap is nu om te kijken wat dat betekent voor de organisatie en hoe zij hun expertise daarbij kunnen inzetten.” De tweede begeleider is Teun van Buul, senior ontwerper van de publieke ruimte en beleidsadviseur Leefomgeving. Teun werkte al eerder samen met Renate bij het opstellen van de belevingsrichtlijnen voor Stadscampus De Kien. "Met Renate kijk ik nu vooral naar de pijlers in haar onderzoek en in hoeverre ze in een project toepasbaar zijn.” Denny Lobeek, nu programmamanager Wonen en voorheen programmamanager Leefomgeving, is de derde werkveldpartner van Renate. Hij noemt zichzelf de geestelijk vader van het onderwerp beleving bij de openbare ruimte en gaat daarvoor terug naar begin 2014. "We hebben toen de Visie Leefomgeving vastgesteld, waarbij we op een andere manier met de publieke ruimte wilden omgaan. Ik wilde daarbij met name meer sociologische en psychologische gedragsexpertise inbrengen. Dat heeft geresulteerd in een formatieplaats en die is uiteindelijk ingevuld door Renate.”
Structurele generieke aanpak
Renate legt uit hoe het PD-traject uiteindelijk tot stand kwam. "Bij het opstellen van de belevingsrichtlijnen voor Stadscampus De Kien was een van de belangrijkste uitdagingen om de publieke ruimte zo in te richten dat je voelt dat je in dat gebied bent en dat het gebied een eigen identiteit krijgt. We werkten daarbij samen met Hogeschool Saxion en dat liep heel goed. Hogeschool Saxion doet veel praktijkgericht onderzoek en zij vonden het mooi om een directe lijn met de gemeente te hebben. Er zijn ook een aantal mooie projecten uit voortgekomen. Zelf vond ik het leuk omdat ik weer kon verdiepen. Dat leidde uiteindelijk tot het PD-traject met Hogeschool Saxion en de gemeente Deventer, waarbij we op zoek gaan naar verdieping van de vraag en een structurele generieke aanpak die ook voor andere gemeenten toepasbaar wordt. Daarbij kan een belevingsrichtlijn een onderdeel c.q. tool zijn, maar er zijn nog meer tools te bedenken. Uiteindelijk is het doel van het PD-traject om te komen tot een belevings- en gedragsgerichte methodiek met praktijkinstrumenten die professionals ondersteunen bij het vormgeven van publieke ruimtes, met concrete handvatten waarin beleving, gedrag en ruimtelijke inrichting samenkomen — op basis van wetenschap en praktijk.”
De Brink tijdens de Deventer Boekenmarkt, een van de grootste evenementen in de binnenstad.
Klassieke ruimte en sociaal domein
René legt uit waarom de gemeente Deventer enthousiast is over het PD-traject van Renate. "Op deze manier kunnen we beleving op een wetenschappelijke basis inbrengen in de publieke ruimte. Daarbij lag er dankzij onder meer de Visie Leefomgeving en de belevingsrichtlijnen voor Stadscampus De Kien al een mooie basis. Eigenlijk is het PD-traject van Renate een cadeautje dat ik als opdrachtgever namens de gemeente mag uitpakken.” Denny vult aan: "Je verwacht dat landschapsontwerpers en stedenbouwers gedragskennis en sociologische kennis hebben, omdat zij de publieke ruimte maken voor 30, 40 of soms wel 100 jaar. In 2013 viel me echter al op, dat er weinig wetenschappelijk onderzoek en kennis is op de combinatie van de klassieke ruimte en het sociale domein. Doordat we dit nu oppakken beschikken we als Deventer straks mondiaal over unieke kennis.” Teun brengt vervolgens een nuance aan: "Het ontbreken van die kennis over gedrag, beleving en sociologie bij landschapsontwerpers en stedenbouwers laat zien dat het een vak apart is en dat samenwerking nodig is om de leefomgeving beter te maken.”
Volwaardige pijler
René hoopt dat het ‘harder’ maken van belevingscriteria bij het vormgeven van de publieke ruimte ertoe leidt dat beleving als volwaardige pijler wordt geïmplementeerd in de werkmethodiek van de gemeente Deventer. "Dat gaat stap voor stap, het wordt steeds ontdekken en vastleggen.” Renate: "Dat ontdekken gebeurt via verschillende pilots. Dat zijn bestaande projecten, waaraan ik deelneem. In die pilotprojecten kijken we hoe we beleving en gedrag kunnen inbrengen in het proces van vormgeven van de publieke ruimte. Daartoe organiseren we onder meer belevingswandelingen met bewoners om in beeld te krijgen wat ze als fijne plekken ervaren en waarom. Die resulteren in belevingsthema’s die we vervolgens toetsen. Daarna kunnen ze worden opgenomen in het ontwerpproces.”
Domein Leisure, Tourism & Hospitality
Renate doet haar PD-traject in het domein Leisure, Tourism & Hospitality. "Dat is allereerst omdat ik me focus op thema’s als sociale veiligheid, gastvrijheid, ontmoeting en verblijf. Met name die laatste thema’s hebben raakvlakken met leisure omdat verblijven en ontmoeten ook in wijken en buurten belangrijk is. Daarnaast laat met name de binnenstad van Deventer zien hoe belangrijk de publieke ruimte is. De binnenstad is in de afgelopen decennia enorm verbeterd en dat zie je terug in het aantal bezoekers dat Deventer trekt. Een collega zegt weleens: met de publieke ruimte leggen we het podium voor de stad. Daarin zetten we nog steeds stappen. Zo hebben we nu veel aandacht voor wayfinding. Dat helpt zowel Deventenaren als bezoekers. Bovendien is mijn derde wetenschappelijk begeleider, Ruth Pijls, gepromoveerd op het gebied van de beleving van gastvrije omgevingen.”
Mensen vermaken in publieke ruimte
Denny wijst erop dat de binding met het domein eveneens wortels heeft in het verleden. "Bij Saxion Hogeschool werkte ik destijds samen met Irene Rispens van de Hospitality Business School. Daar was ook al de vraag: hoe kun je de ervaring van gastvrijheid toepassen bij beleving van de openbare ruimte? In die tijd speelden die thema’s minder bij de ‘klassieke’ ontwerpers van publieke ruimte.”
Uiteindelijk moet het PD-traject van Renate ertoe leiden dat zowel bezoekers als bewoners zich prettig voelen in de publieke ruimte van Deventer. Daarbij kan het ook nog op een ander terrein een rol spelen. Renate: "Plekken in de binnenstad als de Brink zitten al regelmatig vol, terwijl andere locaties zoals het Broederenplein nog wel aanloop kunnen gebruiken. Met mijn PD-traject kan ik eraan bijdragen dat dat plein prettig voelt en goed aansluit bij de identiteit die we al hebben.” Teun knikt: "Op het Broederenplein mis je nu nog die identiteit. Als gemeente zien we allerlei aanleidingen om dat op te waarderen – als plek en als onderdeel van een route en een beleving – en daar kan het PD-traject van Renate zeker bij helpen.”
Centrum & Schil
Renate noemt nog een uitdaging: het programma Centrum & Schil, dat zich richt op de ontwikkeling en transformatie van het historische stadshart en de omliggende wijken tot 2035. "Daarbij willen we binnenstad meer naar buiten keren en vergroten, maar er tegelijkertijd voor zorgen dat het wel één geheel en één identiteit blijft. Met een bepaalde kleinschaligheid en gezelligheid die Deventer zo uniek maken.”
Teun vindt de aandacht voor beleving en gedrag in Deventer illustratief voor een omslag die hij ook in andere steden ziet: "Het gaat niet meer om een place to buy maar om een place to be, het gaat niet om winkelen en op een terrasje zitten maar om een beleving. Zowel op bijzondere dagen – zoals het Dickens-festival – als op gewone dagen. Die omslag heeft ook zijn weerslag op de openbare ruimte. Die moet vanwege die beleving aangenaam zijn en goed om er te verblijven. Daarbij wil ik nogmaals benadrukken dat de belevingsrichtlijnen generiek gelden, dus voor heel Deventer en niet alleen voor het centrum en de schil. Je kunt namelijk niet alleen het centrum en de schil versterken en de rest niet.”
Groter rendement
René ziet het als groot voordeel dat Renate het PD-traject doet vanuit haar bestaande functie bij de gemeente Deventer: "Ze mag haar werk gewoon blijven doen, waarbij het rendement alleen maar groter wordt. Omdat het van hapsnap naar structureel gaat, hebben we er als gemeente alleen maar profijt van. Daarom is een doorlooptijd van vier jaar geen probleem, daar staan we als gemeente volledig achter.”
