Nieuw beleid recreatie en toerisme voor Gelderland
Recreatie voorop maar toerisme ook belangrijk
Gelderland zet in op een nieuw hoofdstuk voor recreatie en toerisme. Het nieuwe provinciale beleid legt de focus op een integrale benadering waarbij de behoeften van zowel inwoners als bezoekers centraal staan. Agnes Holtjer, senior beleidsadviseur recreatie en toerisme van de provincie Gelderland, licht in een interview de totstandkoming, de ambities en de verwachte impact van dit nieuwe beleid toe. Een gesprek over datagedreven beleid, brede welvaart, strategische doelen en ontwerpprincipes maar vooral over het aan tafel komen bij ruimtelijk strategische tafels.
De aanleiding voor een nieuw beleid
Er zijn eigenlijk twee aanleidingen voor nieuw beleid voor recreatie en toerisme in Gelderland”, vertelt Holtjer. "Ten eerste hebben de coalitiepartijen in hun coalitieakkoord aangegeven dat ze een breder economisch en integraal beleid willen voeren op het gebied van recreatie en toerisme, met aandacht voor brede welvaart.” Het tweede aspect dat Holtjer noemt is de driedubbele groei in de behoefte aan recreatie in de buitenruimte, terwijl de beschikbare ruimte afneemt. "Er is een groeiende behoefte om buiten te recreëren door de eigen inwoners. Door de extra woningbouw komen er ook nog eens extra inwoners bij. Een derde motor voor de groei is de autonome groei van recreatie en toerisme.” Tegelijkertijd staat de ruimte in Gelderland onder druk door onder meer landbouwtransitie, woningbouwopgaven, klimaatadaptatie en energietransitie.
Nieuwe meervoudige focus
Het eerdere vrijetijdsbeleid van Gelderland was meer gericht op toerisme. Daar maakt de provincie nu een andere keuze in. Holtjer ligt die keuze toe: "Voorheen lag de nadruk sterk op toerisme, maar nu is daar heel bewust de focus op recreatie bij gekomen. Het nieuwe beleid raakt direct aan de visie van de huidige coalitie, die het belang van recreatie voor de inwoners benadrukt.” Dit is ook terug te zien in de naamgeving; in de vorige periode was het ‘toerisme en recreatie’ en nu is het ‘recreatie en toerisme’. Holtjer benadrukt dat dit niet betekent dat toerisme minder belangrijk is. "De economische component van bezoekers en hun bestedingen blijft super waardevol. Het toerisme en recreatie in Gelderland draagt aanzienlijk bij aan de economie, met miljarden euro’s aan vrijetijdsbestedingen en talloze banen. De verschuiving in naamgeving is een bewuste keuze om het recreatieve aspect te benadrukken, zoals wandelen, fietsen, hardlopen en andere buitenactiviteiten.”
‘Mooiste provincie’
Verbonden met omgevingsvisie van de provincie Gelderland heeft de provincie een lange termijnvisie op recreatie en toerisme in 2050, waarbij Gelderland de ‘mooiste provincie’ van Nederland wil zijn. Deze visie omvat een Gelderland waar iedereen zich welkom voelt en waar het aanbod divers is. "Het streven is om niet meer van hetzelfde aanbod te creëren, maar juist te zorgen voor ondernemerswijsheid en diversiteit.”
Het nieuwe beleidskader recreatie en toerisme is onlosmakelijk verbonden met de vernieuwing of nieuwe omgevingsvisie van Gelderland en de integrale ruimtelijke strategische planning. "De twee strategische doelen voor recreatie en toerisme zijn ‘voldoende ruimte voor recreatie en toerisme’ en een ‘vitaal en aantrekkelijk aanbod’. Deze zijn door Provinciale Staten vastgesteld en vormen een kader voor de uitvoering”, vertelt Holtjer. Die vaststelling door Provinciale Staten is belangrijk voor de uitvoering: "Het geeft ons een betere positie in gesprekken met collega’s van andere beleidsdomeinen, zoals wonen, en bij gebiedsontwikkelingsprocessen en regionale programmering. Want soms botsen de strategische doelen voor recreatie en toerisme met die van wonen, energie en natuur. Dan is het belangrijk dat je ook een positie hebt waarmee we ons hebben te verhouden.”
2 strategische doelen
We streven naar voldoende ruimte voor recreatiemogelijkheden voor inwoners en bezoekers. Hierbij beschermen we onze natuurlijke en culturele rijkdommen.
We willen Gelderland positioneren als een toonaangevende provincie met een vitaal en divers aanbod dat duurzame groei stimuleert. Hierbij bewaren we een evenwicht tussen economische voordelen en het behoud van onze regionale identiteit.
Datagedreven aanpak bij ontwikkeling
Provincie Gelderland werkt datagedreven.Bij het opstellen van het nieuwe beleid zijn veel data over Gelderland en het gedrag van Gelderlanders en toeristen verzameld, van het Nationaal Vrijetijdsonderzoek, het Nederlands Verplaatsingspanel tot Mobiliteitsdata. "We hebben voor het eerst het Gelderlandpanel ingezet om inwoners van Gelderland te vragen hoe ze aankijken tegen recreatie en toerisme in hun regio. Waar zijn ze trots op, waar recreëren ze? Wat voor recreatieve activiteiten ondernemen ze en wat vinden ze ervan? Dan zien we dat vanuit alle Gelderse regio’s veelvuldig de Veluwe wordt bezocht. Wat we snel vergeten is dat 84 procent van de vrijetijdsactiviteiten van meer dan 2 uur in de provincie van eigen inwoners zijn.”
Gelderland heeft ook de expertise van toerisme-strateeg Isabel Mosk ingeschakeld. "Zij werkt voor veel bestemmingen, maar niet voor Gelderse regio’s, en kan daardoor heel objectief vanuit het toeristisch-recreatieve perspectief naar de provincie kijken. We hebbende design-thinking methode gebruikt. Dat heeft ons geholpen om vanuit verschillende perspectieven naar toerisme en recreatie te kijken. We hebben tientallen interviews gehouden. Bijvoorbeeld met specialisten op het gebied van verduurzaming, mobiliteit, erfgoed en cultuur, ruimte en inclusie maar ook met terreinbeherende organisaties, terreineigenaren, natuurorganisaties, sectorspecialisten als de regionale bureaus voor toerisme, KHN, HISWA-RECRON, ANWB en ondernemers. Deze vorm van co-creatie heeft geleid tot draagvlak en betrokkenheid.”
Ook maatschappelijke trends zijn meegenomen. Holtjer: "We zien dat de huishoudgrootte afneemt maar het aantal woningen in de provincie groeit. Ook de recreatieve behoefte van de huidige inwoners groeit. De recreatiebehoefte voor het dagelijkse wandelingetje, hond uitlaten of hardlopen zit in een straal van 6 kilometer rond de woning. Voor het wekelijkse recreatieve uitje pakken ze vaker de auto. "
Die groei van de recreatiebehoefte zorgt voor lastige keuzes. We willen bijvoorbeeld het Veluwe Massief ontlasten terwijl tegelijkertijd veel recreatieve routes naar kwetsbare gebieden leiden. Het is dan ook belangrijk dat bij woningbouwuitbreiding in de planfase rekening wordt gehouden met recreatieve voorzieningen. Dit kunnen bijvoorbeeld (landschaps-)parken en recreatieve routes richting de IJsselvallei zijn.
Het Gelderse model vrijetijdsbeleving
Om de samenhang tussen recreatie en toerisme te visualiseren is een Gelders model vrijetijdsbeleving ontwikkeld. Dat model maakt duidelijk dat recreatie zich richt op inwoners en het dagelijks gebruik van de buitenruimte, terwijl toerisme gericht is op bezoekers van buiten de regio. "Zo kan een inwoner recreëren in de tuinen van een kasteel, terwijl een bezoeker het kasteel bezoekt. We moeten ook niet vergeten dat bezoekers bijdragen aan het in stand houden van erfgoed en cultuur en allerlei voorzieningen in dorpen en steden. Bestedingen van bezoekers zijn dan ook van groot belang voor de regionale economie”, licht Holtjer toe.
Van beleid naar uitvoering
Ruimte voor recreatie betekent letterlijk dat de strategische doelen uit het beleidskader een plek krijgen in de nieuwe omgevingsvisie. Provincie Gelderland kan een meer sturende rol aannemen via de omgevingsverordening en instructieregels (denk aan het niet toestaan van permanente bewoning van vakantieparken) of door het opstellen van kwaliteitscriteria voor recreatieve routeontwikkeling.
Provincie Gelderland kan ook een stimulerende of faciliterende rol aannemen op gebied van bezoekerscommunicatie (denk aan Campagne Gelderse Streken) kennisdeling (deelname Landelijke Data Alliantie) en samenwerking (Regionale bureaus voor toerisme en regionale samenwerking). Dit is mede afhankelijk van de (financiële) middelen.
Provinciale Staten hebben zeven ontwerpprincipes vastgesteld. Deze principes dienen als leidraad om ervoor te zorgen dat de uitvoering op een consistente en doordachte manier plaatsvindt. Dit zijn:
- Regionale identiteit en gemeenschapszin
- Economische vitaliteit en brede welvaart
- Gebruikers staan centraal
- Samenwerking en partnerschap
- Natuur in principe
- Recreatie voor iedereen
- Flexibiliteit
Aan tafel bij alle ruimtelijk strategische tafels
Het uiteindelijke doel is dat recreatie en toerisme een vanzelfsprekend en logisch onderdeel wordt van alle ruimtelijke overwegingen en planningen in Gelderland. ”Dit houdt in dat bij het sluiten van woondeals, maar ook bij het nadenken over klimaatadaptatie, dijkversterkingen of regionale programmering, automatisch gekeken wordt naar de recreatieve behoeften van de inwoners. Dat recreatie en toerisme echt een logisch onderdeel en element is.”
Het beleid is nadrukkelijk geen visie op recreatie en toerisme. "Feitelijk is er maar één provinciale visie en dat is de omgevingsvisie”, stelt Holtjer duidelijk. Projectleiders van het team recreatie en toerisme zitten aan alle ruimtelijke strategische tafels, zoals die voor regionale samenwerking met gemeenten en waterschappen in de zeven Gelderse regio’s. Datzelfde doen we in sessies rondom woondeals, duurzame mobiliteit, water, ruimte enzovoorts. Met als doel het belang van en kennis over recreatie en toerisme in te brengen”, verduidelijkt Holtjer over de proactieve houding van het team.
Ze hoopt gebiedsontwikkelaars uit te dagen ook na te denken over recreatie in bijvoorbeeld binnenstadvisies. "Hoe ziet jouw binnenstad eruit? En is die ook aantrekkelijk om te bezoeken? Waar kun je als inwoner makkelijk andere gebieden ontdekken en niet alleen kwetsbare natuurgebieden? Is er dus voldoende ruimte voor recreatie in de omgeving? Hebben we ook stadsparken? Want in een dichtbebouwde omgeving hebben mensen daar zeker behoefte aan.”
Hoe stuurt Gelderland eigenlijk op recreatie en toerisme? Holtjer noemt meerdere voorbeelden: "Provincie Gelderland stimuleert de ontwikkeling van toeristische ontvangstlocaties recreatieve routeontwikkeling, de Hanzesamenwerking, campagne Gelderse Streken en inwonerscommunicatie, monitoring van bezoekers op de Veluwe, productontwikkeling rondom thematische verhalen, om er zomaar een paar te noemen.”
En nu?
Bij de tussenbalans hebben Provinciale Staten van Gelderland € 7,8 miljoen uit het investeringsbudget van deze coalitieperiode toegekend voor uitvoering van het Gelders programma recreatie en toerisme.
Voor de nabije toekomst heeft Holtjer een duidelijk doel voor ogen: "Uiteindelijk hopen we dat recreatie en toerisme een vanzelfsprekend onderdeel wordt van elke beslissing en ontwikkeling die betrekking heeft op de leefomgeving in Gelderland. Want recreatie en toerisme dragen bij aan de brede welvaart in Gelderland.”
