Omzet multifunctionele landbouw groeit naar 1,6 miljard euro

De populariteit van multifunctionele landbouwbedrijven (MFL), zoals zorgboerderijen, campings en boerderijwinkels, blijft toenemen. Inmiddels combineert ruim een derde (37%) van de Nederlandse boeren en tuinders agrarische activiteiten met andere activiteiten. Daarnaast is tussen 2020 en 2023 de omzet gestegen van 1 naar 1,6 miljard euro waarvan 362 miljoen in recreatie. Dat blijkt uit de onderzoeksreeks ‘Kijk op multifunctionele landbouw’ van Wageningen Social & Economic Research in opdracht van het ministerie van LVVN.

‘Multifunctionele landbouw’ houdt in dat agrarische bedrijven naast traditionele landbouwactiviteiten ook andere diensten aanbieden, zoals zorg, kinderopvang, boerderijverkoop, natuurbeheer, recreatie en boerderijeducatie. Deze vorm van landbouwverbreding draagt niet alleen bij aan de economische stabiliteit van het platteland, maar speelt ook een belangrijke rol in sociale zorg, educatie en natuurbehoud.

""Multifunctionele landbouw blijft groeien en zich verder professionaliseren”, vertelt Bart Pijnenburg, voorzitter van de vakgroep Multifunctionele Landbouw bij LTO Nederland. "Boeren en tuinders kunnen door te verbreden niet alleen extra inkomsten generen: de neventakken bieden een mooie manier om in te spelen op de wensen van de omgeving en daardoor in verbinding te blijven.”"

Groei in MFL-ondernemers

Multifunctionele landbouw biedt een serieus verdienmodel voor boeren en tuinders. Bijna 4 op de 10 (37%) boeren en tuinders is MFL-ondernemer; bijna 20% meer dan in 2020. Het gaat om bijna 19.000 bedrijven. MFL-ondernemers leveren een grote maatschappelijke bijdrage, vergroten de leefbaarheid op het platteland en zijn van grote economische waarde. Melkveebedrijven zijn het meest actief in educatie, natuurbeheer en kinderopvang, terwijl zorglandbouw en recreatie vooral voorkomen bij overige graasdierbedrijven.

Omzet 1,7 miljard euro

In 2023 was de omzet van multifunctionele landbouw in Nederland ongeveer 1,68 miljard euro. Dit is flink meer dan in eerdere jaren. De groei in omzet wordt toegeschreven aan verschillende factoren: de toevoeging van nieuwe activiteiten zoals directe verkoop van siergewassen, hogere tarieven door inflatie en een toegenomen vraag naar recreatie, lokale producten en professionele zorgdiensten.

Boerderijverkoop is met €595 miljoen omzet per jaar de grootste activiteit, gevolgd door zorglandbouw (€450 miljoen) en recreatie (€362 miljoen). De recreatiesector heeft zich goed hersteld na de coronapandemie. Na een scherpe omzetdaling in 2020 van 35%, is de omzet in 2023 weer meer dan verdubbeld ten opzichte van 2020. De agrarische kinderopvang bracht 158 miljoen euro op, natuurbeheer 116 miljoen euro en boerderijeducatie slechts 0,9 miljoen euro.

Focus op recreatie

Tussen 2020 en 2023 bleef het aantal agrarische bedrijven met recreatie nagenoeg gelijk op 3.250 waarvan 2.050 in de verblijfsrecreatie en 2.035 in de dagrecreatie. Groei zat er met name in de verblijfsrecreatie (+4,0%) en in mindere mate in de dagrecreatie (+ 0,7%). Bij verblijfsrecreatie is de groei te danken aan agrarische bedrijven die starten met een verblijfsrecreatietak. Daarnaast verdwijnen er bedrijven uit de meting doordat ze stoppen met hun agrarische tak en zo geen MFL-bedrijf meer zijn. Per saldo resulteert dit in een nagenoeg gelijkblijvend aantal bedrijven, maar het zijn voor een deel wel andere bedrijven. 

Figuur 1: Kengetallen recreatie in Multifunctionele Landbouw

In de recreatie verdienen alle bedrijven in de multifunctionele landbouw samen 362 miljoen euro aan recreatie, waarvan 260 miljoen aan verblijfsrecreatie en 102 miljoen aan dagrecreatie. Binnen de verblijfsrecreatie leveren groepsaccommodaties het meest op (111 miljoen euro), gevolgd door huisjes/appartementen (65 miljoen) en de boerderijcamping (54 miljoen). Een B&B op het boerenerf is nog goed voor 30 miljoen euro. Een gemiddeld boerenbedrijf dat start in de recreatie draait een omzet van 80.000 euro met een boerderijcamping of B&B. Huisjes/appartementen leveren met 108.000 euro meer op. Het meest wordt verdiend met groepsaccommodaties, 292.000 euro. In de dagrecreatie levert de horeca met 255.000 euro een boerenbedrijf het meest op.

Waarom kiezen voor extra diensten op het erf?

Onderzoeker Harold van der Meulen van Wageningen Social & Economic Research zegt dat boeren heel bewust kiezen voor multifunctionele landbouw: "Het is niet zo maar een alternatief voor bedrijven die het financieel moeilijk hebben. Je moet er als ondernemer wel passie, wel gevóel voor hebben. En de omstandigheden moeten kloppen. Het kan zijn dat de ligging van je bedrijf, bijvoorbeeld op een toeristische plek, voorziet in een behoefte. Of dat je partner of kinderen ervaring hebben met multifunctionele activiteiten en daarin als bedrijf kansen zien om extra inkomsten te genereren en een verbinding te maken met de maatschappij.”

Figuur 2: Multifunctionele landbouw in Nederland