Geplaatst op: 19-09-2023
Auteur: Marc Gerlings

Eise Eisinga Planetarium is Werelderfgoed

Eise Eisinga Planetarium is Werelderfgoed
Het bescheiden planetarium heeft wereldstatus gekregen. Foto: Eise Eisinga Planetarium.

Het was een lange weg voor het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium om de bijzondere status van Werelderfgoed te verkrijgen. Vanmorgen is dat gelukt.

"Deze Werelderfgoedstatus is een prachtige waardering voor het werk van Eise Eisinga. Het is geweldig dat zijn Planetarium nog altijd bezoekers informeert, inspireert en verwondert,” meldt Adrie Warmenhoven, directeur Eise Eisinga Planetarium over de toetreding tot de vermaarde lijst.

Het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium staat sinds vandaag op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Hiermee erkent het Werelderfgoedcomité van UNESCO de uitzonderlijke universele waarde van dit indrukwekkend grote model van ons zonnestelsel, dat tussen 1774 en 1781 is vervaardigd door de Friese wolfabrikant en amateurastronoom Eise Eisinga.

Het Eisinga Planetarium geeft een actueel en realistisch beeld van de posities van de zon, de maan, de aarde en de vijf overige planeten die destijds bekend waren. Het mechaniek, dat is ingebouwd in het plafond van de woon- en slaapkamer van Eisinga, bestaat uit eenvoudige, maar robuuste onderdelen, zoals houten hoepels en schijven, en ijzeren pinnen. Het geheel wordt aangestuurd door één enkel uurwerk.

Het instrument heeft nog altijd de functie die Eisinga destijds voor ogen had. Al 242 jaar wordt het gebruikt om bezoekers uitleg te geven over de werking van ons zonnestelsel. Het is daarmee het oudste werkende planetarium ter wereld.

"Het was een lange weg, maar nu is het een feit: het  Koninklijk Eise Eisinga Planetarium is Werelderfgoed. Dit 18e-eeuwse unieke werk van Eise Eisinga is bescheiden van omvang; grenzeloos en tijdloos is de betekenis van het planetarium. De status van werelderfgoed is een uitnodiging aan alle wereldburgers: ervaar in ons planetarium de machtige werking van het  zonnestelsel dat we met elkaar delen.  En uiteraard is het een groot compliment aan iedereen die met hart en ziel heeft gewerkt aan het behaalde doel.” Marga Waanders, Burgemeester gemeente Waadhoeke. Waanders zal zeker ook de koppeling met toerisme maken. Sinds de zomer van 2023 is Waanders de voorzitter van de raad van toezicht van dmo Visit Friesland.

 

Uitzonderlijk wetenschappelijk erfgoed

ICOMOS, het internationale adviesorgaan dat de genomineerden doorlicht voor UNESCO Werelderfgoed, concludeert in zijn rapport dat het Eisinga Planetarium van ‘uitzonderlijke universele waarde’ is – een cruciale voorwaarde voor het verkrijgen van de Werelderfgoedstatus. ‘Het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium is een uitstekend voorbeeld van een technologisch ensemble dat een bewegend schaalmodel van het zonnestelsel toont zoals dat bekend was aan het eind van de achttiende eeuw. Het illustreert duidelijk een bijzonder moment in de geschiedenis van de wetenschap en in het begrijpen van het heliocentrische model van het zonnestelsel.’
 

Lang traject

Aan het verkrijgen van de Werelderfgoedstatus is een lang traject voorafgegaan. Het idee om deze status aan te vragen ontstond al in 2003. Vervolgens zijn er stappen ondernomen om het Eisinga Planetarium onder de aandacht te brengen van de Nederlandse overheid, die een geschikte kandidaat uiteindelijk kan voordragen bij UNESCO. In december 2021 besloot de ministerraad inderdaad tot voordracht over te gaan, en een jaar later werd het vereiste dossier bij UNESCO in Parijs ingeleverd.

Na een goed verlopen ‘technische evaluatiemissie’ in september 2022, werd in juli 2023 bekend dat de kandidatuur van het Eisinga Planetarium op de agenda van de jaarlijkse bijeenkomst van het Werelderfgoedcomité, die momenteel in Riyad (Saoedi-Arabië) plaatsvindt, zou komen te staan. En vandaag, 19 september, heeft dit tot het besluit geleid dat het planetarium een plaats krijgt op de Werelderfgoedlijst.


Het Eisinga Planetarium is het dertiende Werelderfgoed in het Koninkrijk der Nederlanden. Drie daarvan liggen – geheel of gedeeltelijk – in de provincie Fryslân.

Trefwoorden: Eisinga, planetarium, werelderfgoed, attractie, museum

CELTH
 






||| Nieuws |||

16/07/24
Volop initiatieven om overtoerisme juist wél aan te pakken
Er wordt wél professioneel gewerkt aan overtoerisme in de toeristische sector, zegt Anneke van Mispelaar van adviesbureau Bureau BUITEN. Er zijn volop initiatieven, waarbij beleidsmakers de omgeving, de bezoekers én de bewoners weer met elkaar in balans brengen.
15/07/24
Exclusief voor leden
Hoogste punt bereikt bouw Chimpanseevallei Dierenpark Amersfoort
Dierenpark Amersfoort heeft het hoogste punt in de bouw van de nieuwe Chimpanseevallei bereikt. Tot twaalf meter hoogte wordt de grootste netconstructie van het park met de hand vastgezet.
11/07/24
Exclusief voor leden
FNV ziet werkdruk te hoog worden op Schiphol
Na een jaar van relatieve rust over de drukte op Schiphol trekt vakbond FNV aan de bel voor de zomervakantie. Werknemers van Schiphol maken zich ernstige zorgen over de werkdruk, het ziekteverzuim en de veiligheidsrisico’s voor werknemers op Schiphol tijdens de aankomende zomerdrukte.
10/07/24
Op Texel fiets je over water
In het gebied Schettersweid op het Waddeneiland Texel is een nieuw drie meter breed fietspad aangelegd dat deels over het water van het natuurgebied gaat.
10/07/24
Advies: gebruik geen openbaar wifi netwerk
Recent is een Australische man gearresteerd nadat hij in een vliegtuig een nep wifinetwerk had opgezet om gegevens van medepassagiers te stelen. Dit bewijst dat mensen helaas zelfs tijdens hun vakantie moeten oppassen voor oplichters. Cindy Wubben van software maker Visma geeft advies aan reizigers.
09/07/24
Exclusief voor leden
Nederlanders meer naar buitenland op vakantie, koele vakantielanden in trek
Nederlanders gingen in 2023 meer naar het buitenland op vakantie. Vooral meer koele vakantielanden konden op een toenemende belangstelling van Nederlanders rekenen. De vakantiebestedingen groeiden fors.
08/07/24
Nederlandse vakantiegangers zoeken warmte op en mijden Parijs
Naar welke vakantielanden gaan Nederlanders dit jaar op zomervakantie en welke verschuivingen ziet TUI? Veel bekende landen en streken gaan aan top maar toch wel wat verrassingen.
04/07/24
Exclusief voor leden
Wat moet de toerist doen bij extreem weer?
Het Rode Kruis roept voor het eerst Nederlanders op om stil te staan bij mogelijke noodsituaties tijdens hun vakantie, zoals bijvoorbeeld de bosbranden die we begin deze week zagen op de Griekse eilanden Kos en Chios.