Geplaatst op: 12-05-2020
Auteur: Harald Buijtendijk & Eke Eijgelaar
Breda University of Applied Sciences

De rol van onderzoek in toerisme-gerelateerde milieuvraagstukken

De rol van onderzoek in toerisme-gerelateerde milieuvraagstukken

Onderzoek leidt bij beleidsmakers lang niet altijd tot nieuwe standpunten in toerisme gerelateerde milieuvraagstukken. Dat blijkt uit onderzoek van Wageningen Universiteit en de Breda University of Applied Sciences naar het debat rond luchtvaartemissies.


"Onderzoek wordt door de verschillende partijen vaak gebruikt om oude standpunten te legitimeren in plaats van om nieuwe te ontwikkelen. En dat terwijl de complexiteit van hedendaagse milieuvraagstukken kennisvragen opwerpen die juist om nieuwe oplossingen vragen.  Het is als ‘Wij van WC eend adviseren WC eend’. De status quo wordt zo alleen maar versterkt”, aldus promovendus Harald Buijtendijk van de leerstoelgroep Culturele Geografie van Wageningen Universiteit. "Het uitzetten van onderzoek bij onderzoeksinstituten en consultants levert wellicht tijdswinst en geloofwaardigheid op bij netelige kwesties. Maar op termijn zet het een debat muurvast. Van zinvolle beleidsvernieuwing is dan nog nauwelijks sprake.” Het onderzoek is actueler dan ooit nu bedrijven als KLM met aanzienlijke staatssteun overeind moeten worden gehouden en luchthavens van het ene in het andere milieudrijfzand vastlopen. Beleidsmakers moeten zich dan ook bewust zijn van de functie van onderzoek in beleidsprocessen. 


Onderzoeksaanpak

De onderzoekers gebruikten discourse theorie om te zien hoe onderzoek in politieke processen gebruikt wordt. Hoe dit gebeurt en wat de effecten ervan zijn is onderbelicht. Vaak gaat men uit van een nogal rechtlijnig effect van onderzoek op beleid, maar daarop bestaat kritiek. Discourse theorie maakt een bredere conceptualisering van het effect van onderzoek ("research impact”) mogelijk. Aan de hand van een specifieke case onderzochten zij het effect van een promotieonderzoek over de emissies van de luchtvaart op veranderingen in de Nederlandse luchtvaartpolitiek. Hiervoor werden 18 belangrijke spelers in het luchtvaartdebat geinterviewd en een documentenanalyse uitgevoerd, aangevuld met een kwantitatieve contentanalyse van alle Nederlandse kranten.


De case

Het betreffende promotieonderzoek over luchtvaartemissies heeft in het najaar van 2017 de bijdrage van de luchtvaart aan klimaatverandering in het Nederlandse luchtvaartbeleidsproces geïntroduceerd. Voorheen werd deze milieucomponent terzijde geschoven als internationaal probleem. Uitvoerige aandacht van de pers koppelde de tot dan toe losstaande onderwerpen van klimaatverandering en het Parijsakkoord aan de uitbreidingspolitiek van Schiphol, en bood de milieubeweging de kans om hierop in te springen. Zo ontstond een nieuwe nationale beleidsroute, waarin Schiphol, haar groeipolitiek en de luchtvaart in het licht kwamen te staan van de nationale inspanningen om de klimaatdoelen van Parijs te halen. In dit debat ontstonden twee zgn. ‘disourse coalities’ (een milieu alliantie en een door de overheid gemobiliseerde industrie alliantie) met hun eigen, tegenovergestelde verhaallijnen (klimaatrechtvaardigheid en institutionele verandering versus technologische uitdaging en economische kansen voor innovatie door de BV Nederland), beide daarbij gebruik makend van (vaak in opdracht gegeven) onderzoek. 


Resultaten

Onderzoek speelt dus een integrale rol in dit voortgaande debat. Het zorgde voor nieuwe onderwerpen,  zoals ‘vliegtax’ en ‘technologische innovatie’. Het droeg bij aan de komst van nieuwe actoren en coalities, die op hun beurt weer het ontstaan van contra-coalities of het afbreken van bestaande coalities veroorzaakten (zoals de Alders tafel). Het effect van onderzoek ontwikkelt zich dus vaak langzaam, met de tijd, en is verwikkeld met allerlei andere elementen. Maar dit is onwaarneembaar voor direct betrokkenen. Buijtendijk: "die gebruiken onderzoek met name als een soort legitimatiefabriek. Ad-hoc en om het eigen standpunt geloofwaardiger te maken”. Zo houdt onderzoek dus de status quo in stand. Het resultaat is een soort actie-reactie spel waarbij het de eigen waarheidsclaims ondersteund en die van anderen ondergraaft. 


Aanbevelingen

Het is om meerdere redenen relevant om te kijken hoe onderzoek gebruik wordt in dit soort politieke processen, en welke beleidsontwikkeling er plaats vindt. Subsidieverstrekkers willen in toenemende mate weten wat het effect van (gesubsidieerd) onderzoek is. Onderzoekers dienen bewust te zijn van het complexe spanningsveld waarin beleidsmakers keuzes moeten maken uit vaak tegenovergestelde, op onderzoek gebaseerde, waarheidsclaims, en de rol die zij dus zelf in dat proces spelen. Dit vraagt bij uitstek om een kritische houding, die universiteiten  ook hun studenten moeten aanleren. 


Nu bedrijven als KLM wederom met aanzienlijke staatssteun overeind worden gehouden om de COVID-19 crisis het hoofd te bieden, is het belangrijker dan ooit dat beleidsmakers zich bewust zijn van de functie van onderzoek in beleidsprocessen. Het uitzetten van onderzoek bij onderzoeksinstituten en consultants levert wellicht tijdswinst en geloofwaardigheid op bij dit soort netelige kwesties. Maar op termijn zet het een debat muurvast. "Het helpt gewoon niet meer; van zinvolle beleidsvernieuwing is dan nog nauwelijks sprake”, aldus Buijtendijk. Het luchtvaart-milieu debat in Nederland, wat verder gaat dan alleen hoofdpijndossier Nr. 1 Lelystad Airport, is hiervan een schoolvoorbeeld. Het actie-reactie spel gaat hier al twee jaar zo snel, dat beleidsmakers eigenlijk geen politieke winst meer kunnen claimen, terwijl veel actoren om duidelijkheid en structurele oplossingen vragen. Er zijn hier dus slechts nog verliezers.   


Verder lezen?

Nieuwsgierig naar het onderzoek dat is gepubliceerd in de Journal of Sustainable Tourism? Lees dan hier verder:


Buijtendijk, H., & Eijgelaar, E. (2020). Understanding research impact manifestations in the environmental policy domain. Sustainable tourism research and the case of Dutch aviation. Journal of Sustainable Tourism, 1-18. doi:10.1080/09669582.2020.1760872: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09669582.2020.1760872


Contactgegevens auteurs:

Harald Buijtendijk, Wageningen Universiteit en Breda University of Applied Sciences Buijtendijk.h@buas.nl 

Trefwoorden: duurzaam toerisme, onderzoek, luchtvaart

||| Blogs |||

05/10/20
Van overtoerisme naar ondertoerisme?
Van overtoerisme naar ondertoerisme?
05/10/20 · Toerisme · Jasper Heslinga | Lees meer
Waar tot maart dit jaar de discussie nog volop ging over té veel toeristen, hoe om te gaan me...
08/09/20
Het nieuwe normaal maakt nieuwsgierig en creatief
Het nieuwe normaal maakt nieuwsgierig en creatief Wat is het nieuwe normaal? Deze vraag heb ik ...
28/07/20
Waarom Pinterest voor bedrijven in toerisme & recreatie zo’n geweldig promotiemiddel is
Veel mensen denken bij Pinterest aan hobbyprojecten. Maar wist je dat 1 miljoen Nederlandse gebruikers op Pinterest zoeken naar inspiratie voor reizen en dagjes uit? Pinterest is dus bij uitstek geschikt voor bedrijven in toerisme & recreatie.
28/07/20
I am the greatest!
I am the greatest!
28/07/20 · Reis & vervoer · Vakanties · Marcel Baltus | Lees meer
Marcel Baltus wil met zijn blog de nieuwsredacties eens opschudden. Zij kiezen steevast voor de grote bedrijven als de reisbranche in de actualiteit staat. De vele duizenden kleine reisbedrijven krijgen geen aandacht terwijl zij het kloppend hart zijn van de branche.
14/07/20
Destinatiemarketing in coronatijd
Hoe werk je als DMO aan een toekomstbestendige positionering, ontwikkeling en zichtbaarheid van het toeristische product in je regio? Astrid Crum, directeur van Marketing Drenthe deelt graag haar inzichten.

||| Twitter |||

||| Nieuws |||

22/10/20
Exclusief voor leden
Foodvalley krijgt science center en belevingscentrum
De eerste paal werd gistermiddag in de grond geslagen door John Verbrakel, hoofd research en development bij Upfield. Dit gebeurde samen met Harry Dijkstra, directeur van bouwbedrijf Van Wijnen. Burgemeester van Wageningen Geert van Rumund en Rens Buchwaldt, bestuurslid van Wageningen University & Research, waren vanwege COVID-19 virtueel aanwezig.
22/10/20
Consument is pessimistisch maar niet zo erg als in maart
De stemming onder consumenten is in oktober 2020 iets verslechterd, meldt het CBS.
22/10/20
Exclusief voor leden
Actie Tulip hotelovernachting voor mantelzorgers
Iedereen kan kennissen of familieleden die actief zijn in de mantelzorg nomineren voor een gratis hotelovernachting inclusief ontbijt voor 2 personen in een van de Nederlandse hotels van de merken Golden Tulip en Tulip Inn.
22/10/20
Exclusief voor leden
Attractie FloriWorld krijgt ADE op bezoek
Dit Amsterdamse event kan dit jaar helaas niet doorgaan met publiek maar wordt zondag 25 oktober 2020 online gevierd. Verschillende ruimten in FloriWorld zullen decor zijn voor dit event.
22/10/20
Exclusief voor leden
Schiphol Group is voorstander bijmengen van alternatieve brandstof
De coalitie Clean Skies for Tomorrow (CST), waar Royal Schiphol Group deel van uitmaakt, heeft aan de Europese Commissie gevraagd om in uiterlijk 2025 een Europese bijmengverplichting voor vliegtuigbrandstof in te stellen.
21/10/20
Recreatie Vakbeurs verplaatst naar 20, 21 en 22 januari 2021
De aankomende editie van Recreatie Vakbeurs die gepland stond op 17, 18 en 19 november 2020 in Evenementenhal Hardenberg wordt verplaatst naar 20, 21 en 22 januari 2021.
21/10/20
46% meer boekingen voor bungalowparken in herfstvakantie 2020
Vakantieparken in Nederland zien deze herfstvakantie een boekingenstijging van 46 procent ten opzichte van vorig jaar.
21/10/20
Boekingen voor reizen lopen weer terug: -61%
Met de nieuwe (reis)restricties en oplopende besmettingen in Europa raakt de vakantiemarkt weer dieper in het slop. Dat zien we ook aan de boekingen in de reisbranche die verder terugvallen.