Geplaatst op: 27-01-2014
Auteur: Han Verheijden

De binnenstad op de schop?

De binnenstad op de schop?
Laatst liep ik in het centrum van een doorsnee, Nederlandse gemeente. Zo’n gebied wordt bijna overal binnenstad of op zijn minst ‘city’ genoemd. Zonder bordjes bij de gemeentegrens had ik geen idee gehad waar ik eigenlijk was. De ‘Blokkerisering’ van Nederland is inmiddels totaal. Alle straten en gevels zijn identiek en alleen De Bijenkorf (wel of niet aanwezig?) maakt kennelijk nog het verschil. Zolang die identieke winkel- en horecapanden van de binnenstad goed gevuld zijn, kun je nog spreken van economische logica. Grote ketenbedrijven zijn immers interessantere huurders dan regionale mkb-ers. Dus gaan de pandeigenaren met hen in zee en bepalen de standaardformules in toenemende mate het straatbeeld. De ratio tussen ketenbedrijven en regionale mkb-ers houdt echter op als leegstand (momenteel soms wel 20%!) in bijna alle binnensteden een serieus issue wordt.


Is teloorgang binnenstad de schuld van Internet?

Komt die leegstand nu door het internet? Mijden we de winkels in de stad omdat alles nu zo gemakkelijk thuis besteld kan worden? Deels wel, want een boek of een dvd kiezen kun op je PC comfortabeler dan in een drukke boeken-en platenzaak met een beperkt assortiment. Het zelfde geldt voor het boeken van reizen. Logisch dus dat er in de retail en de diensteneconomie het een en ander verschuift. Maar dat kan niet de echte oorzaak zijn van de grote terugloop. Webwinkels hebben in Nederland immers een marktaandeel van nog geen 5%. Of is het toch de crisis die de fysieke winkels parten speelt? Ik denk het niet. De koopkracht is de laatste jaren weliswaar wat gedaald, maar niet zoveel dat de toenemende leegstand daarmee te verklaren is.


Het concept moet ‘om’

Ik denk dat het concept van de Nederlandse binnenstad niet meer klopt. Ze zijn markttechnisch vastgelopen. Vastgoedbeleggers, projectontwikkelaars en grote winkelketens zijn te dominant geworden. Voor hen was de formule van de historisch ingebedde "shopping mall” met aan de rand een gezellig horecaplein het gemakkelijkst en het meest profijtelijk. En er was ook succes: funshopping groeide in de afgelopen decennia uit tot de meeste geliefde en economisch belangrijkste vorm van vrijetijdsbesteding. Maar dat is het dan ook wel en dat voelt zo langzamerhand een beetje schraal aan. De belevingswaarde is veel te oppervlakkig gebleken.


Daarnaast is het ongebreidelde consumentisme op zijn retour, andere waarden worden belangrijker en juist daarop speelt de huidige binnenstad niet in. Het is allemaal eenheidsworst met artikelen die ook nog eens eenvoudig via internet kunnen worden besteld. Het struinen en ontdekken waar bijzondere winkels vanuit het mkb voor moeten zorgen, komt steeds meer in de verdrukking. Grote verhuurders zullen een deel van hun vierkante meters goedkoop aan bijzondere winkels moeten gaan verhuren anders verdrinkt de kip met de gouden eieren (de ketens). Die redden het ook niet, verschuiven de verkoop naar internet of verhuizen naar shopping malls aan de randen van de stad.


Maar, het gaat toch niet alleen om de fun, de monumenten en historische panden hebben toch ook betekenis? Ja en nee, natuurlijk draagt het historisch erfgoed bij aan de beleving, maar toch vooral als decoratie. Intrinsieke betekenis hebben deze voor de gemiddelde binnenstadbezoeker meestal niet. Het zou mij daarom niet verbazen als het bezoek aan de Nederlandse binnensteden ook na de crisis, achteruit blijft lopen.


Binnenstad terug naar oorspronkelijke ontmoetingsfuncties?

Maar wat dan? Gaan we naar spookcentra met leegstand en verpaupering? Ik denk niet dat dat hoeft te gebeuren, maar het beleid voor de binnenstad moet wel ‘om’. We moeten weer op zoek naar de ‘roots’ en de intrinsieke waarde van de binnenstad. En die ligt mijns inziens in de oorspronkelijke functie van ontmoetingsplek in de meest brede zin van het woord. In de tijd dat de gemiddelde binnenstad ontstond, was hier het centrum van handel (markten, beurzen), geloof en cultuur (kerken, theaters), educatie (scholen, universiteiten, bibliotheken), bestuur (raadzaal, rechtbank) en plezier (kermis, optochten). De binnenstad was een open plek, waar iedereen zich thuis kon voelen en waar gedeelde waarden werden gecultiveerd.


Die ontmoetingsfunctie zou weer de basis kunnen worden van een nieuwe, levendige en vitale binnenstad. Niet een plek waar je op zaterdag of zondag gaat shoppen en op feestdagen massaal gaat feesten en drinken, maar een kleinschalige en overzichtelijke plaats waar je in het dagelijks leven regelmatig terecht komt. Voor economische, culturele, feestelijke en/of bestuurlijke activiteiten. Veel bedrijven, overheden en culturele instellingen die een ontmoetingsfunctie hebben en naar de periferie zijn vertrokken, moeten weer terug zodat de binnenstad niet alleen op de functies horeca en retail hoeft te gedijen. Zo kunnen we bijvoorbeeld het voetgangersdomein in de periferie van de binnenstad weer voor de auto openstellen zodat een snelle boodschap weer rendabel (in tijd) wordt. Of de balies burgerzaken van de gemeente weer terugbrengen in de binnenstad.. Al die zaken, waar de ontmoeting tussen mensen spontaan is, op natuurlijke wijze tot stand komt en waar die wezenlijk bijdraagt aan de kwaliteit van leven, werken, leren en recreëren. In zo’n binnenstad is geen plaats voor de grootschalige, anonieme productie- en consumptiecentra. Die kunnen gemakkelijk hun plek vinden in de periferie, bij het stadion, de meubelboulevard, het spoorstation, het bedrijfsterrein etc.


Om (vrij) met Herman Finkers te spreken: ‘voor het behoud van de binnenstad moeten we weer een beetje de culturele rijkdom van het verleden durven ontdekken’.

Trefwoorden: binnensteden, steden, citymarketing



||| Twitter |||

||| Nieuws |||

22/11/19
Exclusief voor leden
126 vliegtuigen in bestelling door Emirates
Emirates, ’s werelds grootste internationale luchtvaartmaatschappij, heeft tijdens de Dubai Airsho...
21/11/19
Genomineerden Fietsroute van het Jaar
De strijd om de Fietsroute van het Jaar is weer losgebarsten. Vier routes in België, Frankrijk en Z...
21/11/19
Natuurmonumenten zoekt partner voor veerdienst Marker Wadden
Natuurmonumenten zoekt een partner voor de exploitatie van een veerdienst van en naar Marker Wadden.
21/11/19
Exclusief voor leden
easyJet gaat alle CO2-uitstoot compenseren en gaat in vakanties
easyJet heeft dankzij een recordzomer een sterk boekjaar achter de rug. De luchtvaartmaatschappij gaat vanaf deze week alle CO2-uitstoot van haar vluchten gaat compenseren. Touroperators krijgen er een concurrent bij want easyJet gaat ook strandvakanties en stedentrips aanbieden.
21/11/19
Exclusief voor leden
Explosieve groei van aantal starters in de horeca
Steeds meer Nederlanders kiezen voor het zelfstandig ondernemerschap. In onze branche is de groei zelfs spectaculair te noemen.
21/11/19
Bèd & Bótram Bie Ós is Beste Pronkkamer van Nederland
De Bed & Breakfastprijs van de Pronkkamer is gewonnen door Bèd & Bótram Bie Ós.
21/11/19
De Top 50 van Nederlandse reisbedrijven
Niet geheel verrassend blijft TUI het grootste reisbedrijf van Nederland met een omzet van een ruime...
21/11/19
Innovatie in horeca: van herbruikbare kopjes tot spraaksturing
Volledig herbruikbare kopjes van koffiedrap, diervriendelijke ganzenlever, een oven die het product ...
Partners
Breda University of Applied Sciences
Initiatiefnemers
NRIT Media
Vrijetijdsnetwerk