Trends in duurzaam toerisme

Tom Bade, directeur van Triple E wist de zaal op zijn hand te krijgen met de boodschap dat baten van natuur moeten worden uitgekeerd aan diezelfde natuur. Hij was als spreker gevraagd om in te gaan op de ontwikkeling van natuur en duurzaamheid vóór de uitreiking van de duurzaamheidsprijs EDEN award. Het bedrijf is eigenaar van onder meer het Watermuseum, Wilderniscafé De Waard van Kekerdom en de Wijngaard Wageningse Berg. Natuur levert omzet op, is zijn boodschap.

"Mensen geven geld uit in de natuur"
"Wat leren we van de ervaringen met Triple E: mensen geven echt geld uit in de natuur. Alleen gaat dat geld niet direct terug in het landschap. Je ziet aan de uitgaven in bezoek en horeca dat er een directe band is tussen emotie en economische waarde. Mijn eigen wet, de wet Bade: ‘Als iets lekkerder is, leuker of makkelijker dan heb je toegevoegde waarde gecreëerd’. Dat kun je toepassen op duurzame financiering van het landschap. We moeten meer doen aan het organiseren van duurzaam beheer.”

Duurzame financiering betekent een model dat tientallen jaren omvat. Bade heeft nu de ervaring dat er slechts enkele jaren tot 10 jaar wordt gekeken naar mogelijkheden voor natuur en landschap. Hij roept overheden en ontwikkelaars van toerisme op om bij dat model nog eens extra 30 tot 50 jaar erbij te rekenen omdat dan duurzaam beheer mogelijk is. De termijnen waarop nu afspraken worden gemaakt zijn te kort.

"Er wordt veel geld verdiend in natuur, pomp dat geld direct terug naar het landschap. Zorg er als overheid of bedrijf voor dat je ook de rechten hebt om geld te krijgen uit activiteiten in de natuur, van het gebruik van windmolens, overnachten in hotels tot en met visgronden. Dat moet dan 10, 20 of meer jaren duren.” Als praktijkvoorbeeld wijst Bade naar een Belgisch model gemaakt voor het Belgische de Hoge Kempen. Diverse economische activiteiten worden rondom dit natuurgebied ontwikkeld. De onderwerpen zijn onder meer wellness & zorg, verblijfsaccommodaties, recreatie, waterzuivering, restaurants en CO2 opslag. Economische activiteiten die kunnen bestaan dankzij de natuur. Bade: "Zorg dat de rechten en plichten in één hand zijn. Dat noemen we kathedraaleconomie. Dat is een heel andere manier van denken. Duurzaamheid is een mooi concept maar we moeten het goed invullen. Het geld moet in de juiste richting stromen.”

"Ontwikkeling natuur belangrijke economische kanskaart”

Uit handen van de juryvoorzitter Rob van Brouwershaven ontvingen wethouder Gerben Dijksterhuis van Zeewolde en boswachter Hans-Eric Kuypers de duurzaamheidsprijs EDEN award inclusief een cheque ter waarde van 25.000 euro voor het Horsterwold en het Hulkesteinsebos.

Juryvoorzitter Van Brouwershaven: "Het Horsterwold en het Hulkesteinsebos zijn ruwe diamanten met veel potentie. In het Horsterwold en het Hulkesteinsebos beseft men heel goed dat behoud en ontwikkeling van natuur een belangrijke economische kanskaart is. Daarom werken ondernemers en natuurpartners constructief en duurzaam samen aan de ontwikkeling van natuur én economie. Het gebied is natuurlijk nog jong, maar biedt nu al volop ruimte aan verschillende vormen van recreatie.”

Het prijzengeld van 25.000 euro wordt door het Horsterwold en het Hulkesteinse Bos aangewend voor de realisatie van een vogelkijkhut met uitkijktoren.

De EDEN award is een initiatief van de Europese Commissie om meer aandacht te vestigen op duurzame ontwikkeling van toeristische bestemmingen in Europa. Elke deelnemende lidstaat organiseert een eigen selectietraject en kiest een eigen winnaar.EDEN kent een jaarlijks wisselend thema. Dit jaar stond ‘Natuur voor iedereen’ centraal.

Wat is nu belangrijk in de ontwikkeling van duurzaam toerisme?

De EDEN award bracht meerdere experts samen op het gebied van duurzaamheid, economie en toerisme. Hét moment om te peilen waar duurzaam toerisme nu staat en wat ontwikkeld moet worden.

Tom Bade: "Als ik morgen meteen iets zou kunnen veranderen dan komen er arrangementen van ondernemers en natuur maar dan zonder overheid ertussen. Dan ontstaat geld dat wordt gebruikt waarvoor het wordt gevraagd. En niet wordt afgeroomd zoals met toeristenbelasting. Laat het geld uit de economische activiteiten direct toevloeien naar de natuur. Vraag als overheid van ondernemers niet zomaar huurpenningen. Daar is vaak niet genoeg omzet voor bij ondernemers in het begin. Stem eerst de rechten en plichten af en voeg daarna de economische activiteiten toe. Vraag wat ondernemers uit de omzet kunnen doen voor de natuur en het landschap. Het Wilderniscafe is daarin een voorbeeld: de natuur levert me gasten op voor een mooie dag uit en die drinken. Dat levert omzet op.”

Jean Henkens, bioloog en landschapsarchitect bij Center Parcs: "Alle ontwikkeling in recreatie die energie- en materiaalbelastend zijn, blijken in de nabije toekomst niet meer houdbaar. Het is voor ons als Center Parcs en voor deze sector zoeken naar ontwikkeling die de vakantiebeleving waardevoller maken en geen energie kosten. De toekomst is voor de overheid en de natuur die als buren met elkaar omgaan. Nu staat de overheid vaak nog te ver weg van de werkelijkheid. Deze kan kritischer kijken naar de ontwikkeling van duurzaamheid want zij hoeven niet te zorgen voor hun eigen middelen.”

Sarel Tempelman, VVV Nederland: "Belangrijkste is dat het is doorgedrongen dat duurzaamheid niet langer meer iets is wat we erbij doen maar in de genen zit van de bedrijven. We hebben daar een tijd aan moeten sjorren. Onder meer door de VVV EDEN award is dat gelukt. Maar het is wel tijd om er met elkaar meer aan te doen. In de ontwikkelingen voor toerisme zien we dat het, in de hoofden van beleidsmakers op abstractieniveau is geland. Nu is het tijd dat er meer aan de uitvoering gaat gebeuren. Kijk naar bijvoorbeeld de regionale beeldverhalen. Dat is redelijk abstract en de uitwerking moet uiteindelijk in de praktijk van gemeenten en ondernemers tot oplossingen komen en dat blijkt nog moeilijk. Daar draagt deze award aan bij. Dan spoor je plekken op waar de partijen heel goed samenwerken.”

Rob van Brouwershaven directeur natuur en biodiversiteit bij het ministerie van Economische Zaken en juryvoorzitter EDEN award: "Voor recreatie meen ik het echt, de onstaansbasis ontvalt je als de groene leefomgeving verdwijnt. Duurzaamheid in combinatie met recreatie en toerisme zie ik graag concreet gerealiseerd. Dat vonden we als jury heel goed terug in het rapport van de winnaar. De relatie hoe natuur en bijvoorbeeld bedrijven uit de omgeving van de winnaar elkaar kunnen versterken, dat kan nog meer besproken worden. Dat geldt voor heel veel plekken. Vele vormen van vrijetijdseconomie kunnen kijken wat er te bereiken is als de groene omgeving winst kan maken. Voor wat hoort wat.”

John de Vries, gemeente Zeewolde en betrokken bij de ontwikkeling van Horsterwold en het Hulkesteinsebos: "Bereikbaarheid en aantrekkelijkheid verhogen dat is belangrijk voor duurzaam toerisme en recreatie. Wij moeten zelf nog meer ontwikkelen zodat mensen er naar toe gaan. Je moet er bijna mensen naar toe halen. Beleven en ervaren, is een groot onderdeel van duurzaamheid en daarom moet je extra krenten toevoegen. Daar gaan we ook het prijzengeld van de award aan besteden. Ja, duurzaamheid is ook marketing. Mensen dragen het belang van de natuur. Nu gaan we door met de ontwikkeling van stille kern en de stillevallei in dit gebied. Wij zijn omgrensd door bos en randmeer, Zeewolde ligt midden in de natuur. Als je als gemeente rekening kunt houden met duurzaamheid in de economie dan heb je nog meer kansen. Huizen en mensen in het groen zijn meer waard. Dat is een extra drijfveer voor meer investeringen.”

Dit artikel verscheen in Recreatie & Toerisme augustus 2013, nummer 4